Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davası

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 53. maddesine göre toplu iş sözleşmesinin yorumu davası, uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesinin hükümlerinin anlamı konusunda sözleşmenin tarafları arasında uyuşmazlık çıktığında açılan özel bir davadır. Davayı toplu iş sözleşmesinin tarafları açabilir; bireysel işçiler bu özel dava hakkına sahip değildir. Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise 6356 sayılı Kanun’un 79. maddesindeki özel kural gereğince görevli makamın bulunduğu yer iş mahkemesidir. Mahkeme en geç iki ay içinde karar verir; istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar. Yorum davasının amacı mevcut sözleşme hükmünün hukuki anlamını belirlemektir; doğrudan ücret veya başka bir işçilik alacağının tahsiline hükmedilmesi değildir.

Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davası Nedir?

Toplu iş sözleşmesinin yorumu davası, toplu iş sözleşmesindeki belirli bir hükmün anlamı veya uygulanma kapsamı üzerinde taraflar arasında ortaya çıkan uyuşmazlığı çözmeye yönelik özel bir hukuki yoldur.

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası, uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesinin yorumundan doğan uyuşmazlıklarda sözleşmenin taraflarına dava açma hakkı tanımıştır.

Toplu iş sözleşmeleri, işçilerin bireysel çalışma koşullarını düzenleyen normatif hükümler ile sözleşmenin taraflarının karşılıklı hak ve yükümlülüklerini belirleyen borç doğurucu hükümler içerebilir.

Bu hükümlerin anlamı veya hangi durumlarda uygulanacağı konusunda tarafların farklı değerlendirmeler yapması, bir toplu hak uyuşmazlığı doğurabilir.

Örneğin toplu iş sözleşmesinde belirli bir sosyal yardımın hangi çalışan grubuna uygulanacağı açıklığa kavuşturulamamış olabilir. İşçi sendikası yardımın geniş bir çalışan grubunu kapsadığını, işveren ise daha dar bir gruba uygulanacağını ileri sürebilir.

Tarafların bu görüş ayrılığı, sözleşme hükmünün yorumlanmasıyla çözülebilecek gerçek bir uyuşmazlık oluşturuyorsa yorum davasının konusu olabilir.

Yorum davasıyla sözleşmeye yeni bir hüküm eklenmez, mevcut hüküm değiştirilmez ve taraflar adına yeni çalışma koşulları oluşturulmaz. Mahkeme, uyuşmazlık konusu hükmün hukuki anlamını belirler.

Toplu iş sözleşmesindeki hüküm açık olduğu hâlde yalnızca yerine getirilmiyorsa uyuşmazlığın niteliğine göre yorum davası yerine eda davası açılması gerekir.

Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davasını Kimler Açabilir?

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası gereğince yorum davası açma hakkı, toplu iş sözleşmesinin taraflarına aittir.

Bu nedenle yorum davasında taraf sıfatı belirlenirken öncelikle ilgili toplu iş sözleşmesinin kimler tarafından yapıldığı tespit edilmelidir.

Toplu iş sözleşmesinin türüne göre dava açma hakkı bulunan taraflar şunlardır:

• İşçi sendikası: Toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikası, sözleşme hükmünün yorumlanmasını isteyebilir.
• İşveren sendikası: Toplu iş sözleşmesini işveren tarafında imzalayan işveren sendikası, sözleşmenin tarafı sıfatıyla yorum davası açabilir.
• Sendika üyesi olmayan işveren: Toplu iş sözleşmesine doğrudan taraf olan işveren, yorum davasında davacı veya davalı olabilir.

İşçi sendikası ile işveren sendikasının taraf olduğu bir toplu iş sözleşmesinde, sözleşmeyle bağlı bulunan üye işverenin durumu ile sözleşmenin doğrudan tarafı olması birbirinden ayrılmalıdır.

İşverenin toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülüklerle bağlı bulunması, her durumda 53. maddedeki özel yorum davasını kendi adına açma hakkına sahip olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle sözleşmenin hangi sendikalar veya işveren tarafından imzalandığına ilişkin kayıtlar incelenmelidir.

Bireysel İşçi Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davası Açabilir mi?

Hayır. Bireysel işçi, yalnızca toplu iş sözleşmesinden yararlanması nedeniyle 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki özel yorum davasını kendi adına açamaz.

Kanun, bu özel dava hakkını toplu iş sözleşmesinin taraflarına tanımıştır.

Ancak bu sınırlama, işçinin toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel haklarını mahkemede ileri süremeyeceği anlamına gelmez.

İşçi, toplu iş sözleşmesi uyarınca hak kazandığını ileri sürdüğü ücret, ikramiye veya sosyal yardımın ödenmemesi hâlinde, ilgili şartları sağlayarak işçilik alacağı davası açabilir.

Bu alacak davasında mahkeme, uyuşmazlığın çözümü için gerekli olan toplu iş sözleşmesi hükmünü de yorumlar.

Ancak bireysel alacak davasında bir sözleşme hükmünün yorumlanması ile 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki taraflara özgü yorum davası aynı hukuki başvuru değildir.

İşçi Sendikasının Her Üyeden Ayrı Vekâlet Alması Gerekir mi?

Hayır. Toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikası, 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesine dayanarak normatif bir sözleşme hükmünün yorumlanmasını kendi adına isteyebilir.

Bu özel dava için her üye işçiden ayrı bir bireysel dava vekâleti alınması zorunlu değildir.

Ancak işçi sendikasının üyelerinin bireysel işçilik alacaklarını takip etmesi farklı bir hukuki meseledir.

6356 sayılı Kanun’un 26. maddesinin ikinci fıkrası, sendikaların üyelerinin iş sözleşmesinden ve çalışma ilişkisinden doğan haklarına ilişkin dava takip yetkisini ayrıca düzenlemiştir.

Dolayısıyla sendikanın kendi adına açtığı kolektif yorum davası ile üyesinin bireysel hakkının tahsili için yürüttüğü dava birbirine karıştırılmamalıdır.

Yorum Davası Hangi Şartlarda Açılabilir?

Toplu iş sözleşmesinin yorumu davasının açılabilmesi için 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki koşullar ile yargılama hukukunun ilgili dava şartları birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle şu hususlar önem taşır:

• Yorumlanması istenen toplu iş sözleşmesi uygulanmakta olmalıdır.
• Davayı açan kişi veya kuruluş, toplu iş sözleşmesinin tarafı olmalıdır.
• Uyuşmazlık, belirli bir toplu iş sözleşmesi hükmünün hukuki anlamından veya uygulanma kapsamından kaynaklanmalıdır.
• Taraflar arasında çözülmesi gereken gerçek bir yorum uyuşmazlığı bulunmalıdır.
• Davacının hükmün yorumlanmasını istemekte hukuken korunmaya değer güncel yararı bulunmalıdır.

Bu koşullar, soyut bir hukuki görüş alınması amacıyla yorum davası açılmasını önler.

Örneğin taraflar arasında henüz somut bir yorum uyuşmazlığı bulunmadığı hâlde, toplu iş sözleşmesinin bütün maddelerinin genel olarak nasıl anlaşılması gerektiğinin mahkemeden istenmesi, 53. maddedeki özel dava yolunun amacına uygun değildir.

Yorum davasında talep, yorumlanması istenen hüküm ve bu hükmün uygulanmasında ortaya çıkan görüş ayrılığı açıkça gösterilmelidir.

Yorum Davasında Hukuki Yarar Neden Önemlidir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 106. maddesi, tespit davası açan kişinin, kanunda öngörülen istisnalar dışında, davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararının bulunmasını arar.

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesi özel bir yorum davası düzenlemekle birlikte, bu dava yolunun soyut danışma amacıyla kullanılmasına imkân vermez.

Mahkeme, yorumlanması istenen hükme ilişkin gerçek uyuşmazlığın bulunup bulunmadığını ve davacının hukuki yararını inceler.

Yargıtayın 2015 Tarihli Kararı: Yorum Davasında Hukuki Yarar

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2015/8222 E. ve 2015/7251 K. sayılı kararı, yorum davasında taraf sıfatı ile hukuki yarar şartlarının birbirinden ayrılması bakımından önemlidir.

Uyuşmazlıkta işçi sendikası, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfında çalışan işçilere imzalatılan bireysel iş sözleşmelerinin, toplu iş sözleşmesindeki işçi lehine hükümlerle birlikte uygulanması gerektiğinin tespitini istemiştir.

İlk derece mahkemesi, toplu iş sözleşmesi ile bireysel iş sözleşmesinin ilişkisine ilişkin değerlendirme yaparak davayı kabul etmiştir.

Yargıtay ise öncelikle davanın hukuki niteliği ile davacının dava açmaktaki hukuki yararının belirlenmesi gerektiğini açıklamıştır.

Kararda, toplu iş sözleşmesinin normatif hükümlerinin yorumlanmasına ilişkin kolektif davanın, taraf işçi sendikası tarafından üye işçilerin bireysel yazılı başvuruları olmaksızın açılabileceği belirtilmiştir.

Ancak somut davada sendikanın talep ettiği genel tespitte, hukuken korunmaya değer güncel yararın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu nedenle Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur.

Kararın uygulama sonucu: İşçi sendikasının yorum davası açma yetkisine sahip olması, yönelttiği her tespit talebinin esastan inceleneceği anlamına gelmez. Talebin gerçek bir yorum uyuşmazlığına ve güncel hukuki yarara dayanması gerekir.

Kararın tam metni Çalışma ve Toplum Yargı Kararları arşivinde bulunmaktadır.

Toplu İş Sözleşmesinin Normatif Hükümleri Nasıl Yorumlanır?

6356 sayılı Kanun’un 33. maddesinin birinci fıkrasına göre toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesinin yapılmasına, içeriğine ve sona ermesine ilişkin hükümler içerir.

Bu hükümler, toplu iş sözleşmesinin normatif bölümünü oluşturur.

Normatif hükümler, kanuni kapsam ve yararlanma şartları gerçekleştiğinde bireysel iş ilişkilerine doğrudan etki eder.

Bu nedenle normatif bir hükmün yorumunda yalnızca tarafların kişisel düşünceleri değil, hükmün objektif anlamı önem taşır.

Normatif hükmün yorumlanmasında özellikle şu ölçütler dikkate alınır:

• Hükmün kelimeleri ve dil bilgisi bakımından anlamı.
• Hükmün toplu iş sözleşmesinin bütünü içindeki yeri.
• Diğer maddelerle kurduğu ilişki.
• Düzenlemenin amacı ve koruduğu hukuki menfaat.
• İş hukukunun emredici hükümleri.
• Hükmün uygulandığı çalışma ilişkisinin hukuki niteliği.

Örneğin toplu iş sözleşmesinde belirli bir ücret ekinin hangi çalışanlara ödeneceği düzenlenmişse hükmün kapsamı, yalnızca tek bir ifadeye dayanılarak değil, sözleşmedeki ilgili tanımlar ve diğer hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir.

İşçi lehine yorum ilkesi önemlidir. Bununla birlikte bu ilke, toplu iş sözleşmesinin açık ve belirlenebilir anlamını ortadan kaldıracak veya kanunun emredici hükümlerine aykırı bir sonuç oluşturacak şekilde uygulanamaz.

Toplu iş sözleşmesinin normatif hükümlerinin bireysel iş sözleşmelerine etkisi, toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine etkisi ve normatif hükümler başlıklı makalede ayrıca incelenmiştir.

Toplu İş Sözleşmesinin Borç Doğurucu Hükümleri Nasıl Yorumlanır?

6356 sayılı Kanun’un 33. maddesinin ikinci fıkrası, toplu iş sözleşmesinin tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanmasını, denetimini ve uyuşmazlıkların çözüm yollarını düzenleyebileceğini öngörür.

Bu tür hükümler, toplu iş sözleşmesinin borç doğurucu bölümünü oluşturur.

Örneğin toplu iş sözleşmesinde işverenin işçi sendikasına belirli aralıklarla bilgi vermesi, ortak komisyon oluşturulması veya sendikal faaliyetler için belirli imkânların sağlanması kararlaştırılmış olabilir.

Bu yükümlülüklerin kapsamı konusunda görüş ayrılığı çıkarsa hükmün borç doğurucu niteliği dikkate alınarak yorum yapılır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesindeki sözleşmelerin yorumuna ilişkin esaslar, hükmün niteliğine uygun düştüğü ölçüde değerlendirmeye alınır.

Bu nedenle tarafların gerçek ortak iradesi, sözleşme görüşmelerindeki açıklamalar, düzenlemenin amacı ve tarafların ilgili dönemdeki davranışları önem taşıyabilir.

Ancak borç doğurucu hükümlerin yorumlanmasında da emredici hukuk kuralları göz ardı edilemez.

Yorum yoluyla mevcut hükme yeni bir yükümlülük eklenmesi ile tarafların zaten üstlendikleri yükümlülüğün anlamının açıklığa kavuşturulması birbirinden ayrılmalıdır.

Yorum Davasında Bakanlık Sicilindeki Toplu İş Sözleşmesi Metni

Toplu iş sözleşmesinin yorumlanabilmesi için öncelikle hukuken esas alınacak sözleşme metni belirlenmelidir.

Özellikle işçi sendikasının ve işverenin elindeki nüshaların farklı olması veya tartışmalı hükmün hangi ifadeleri içerdiği konusunda uyuşmazlık çıkması hâlinde Bakanlık sicili önem taşır.

6356 sayılı Kanun’un 77. maddesinin ikinci fıkrasına göre Bakanlık, toplu iş sözleşmeleri için bir sicil tutar.

Toplu iş sözleşmesinin metni üzerinde anlaşmazlık çıktığında Bakanlıkça sicile kaydedilmiş metin esas alınır.

Bu düzenleme, sözleşmenin hangi metin üzerinden yorumlanacağını belirlemek bakımından açık bir ispat kuralıdır.

26 Kasım 2013 tarihli ve 28833 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sendika ve Konfederasyonların Denetim Esasları ve Tutacakları Defterler ile Toplu İş Sözleşmesi Sicili Hakkında Yönetmelik’in 14. maddesi de sicilin tutulmasına ilişkin esasları düzenlemektedir.

Yönetmeliğe göre Bakanlık, kendisine gönderilen toplu iş sözleşmeleri için Çalışma İstatistikleri Bilgi Sistemi üzerinden sicil tutar.

Bu nedenle tarafların sunduğu nüshalar arasında farklılık bulunduğu iddia ediliyorsa Bakanlık sicilindeki metnin dosyaya getirtilmesi gerekir.

Ancak burada iki farklı mesele vardır:

• Metnin belirlenmesi: Sözleşmenin hangi ifadeleri içerdiği konusunda uyuşmazlık varsa Bakanlık sicilindeki metin esas alınır.
• Metnin yorumlanması: Sözleşme metni belirlendikten sonra hükmün hukuki anlamı, amacı ve uygulanma koşulları değerlendirilir.

Bakanlık sicilinde kayıtlı metnin bulunması, bu metindeki her hükmün anlamının tartışmasız olduğu sonucunu doğurmaz.

Sicil, metnin belirlenmesi bakımından kanuni öneme sahiptir. Kayıtlı metindeki gerçek yorum uyuşmazlığı ise mahkeme tarafından çözümlenir.

Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Toplu iş sözleşmesinin yorumu davasında görevli mahkeme iş mahkemesidir.

İş mahkemesinin bulunmadığı yerde, bu mahkemenin görev alanına giren davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.

Ancak yetkili mahkemenin belirlenmesinde 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun genel yetki kuralı değil, 6356 sayılı Kanun’un 79. maddesindeki özel yetki kuralı uygulanır.

6356 sayılı Kanun’un 79. maddesinin birinci fıkrası, Kanunun yedinci ila on birinci bölümlerinin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda görevli makamın bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılmıştır.

Yorum davası, 6356 sayılı Kanun’un dokuzuncu bölümündeki 53. maddede düzenlendiğinden bu özel yetki kuralının kapsamındadır.

Dolayısıyla yorum davasında yetkili mahkeme, görevli makamın bulunduğu yer iş mahkemesidir.

6356 sayılı Kanun’un 2. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre görevli makam, toplu iş sözleşmesinin düzeyine göre belirlenir:

• İşyeri toplu iş sözleşmesinde: İşyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü.
• İşletme toplu iş sözleşmesinde: İşletme merkezinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü.
• Aynı il müdürlüğünün yetki alanındaki grup toplu iş sözleşmesinde: İlgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü.
• Birden fazla il müdürlüğünün yetki alanındaki işyerlerini kapsayan grup toplu iş sözleşmesinde: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.

Örneğin işyeri toplu iş sözleşmesinin görevli makamı Manisa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüyse, yorum davasında yetkili mahkeme Manisa iş mahkemesidir.

Bu özel yetki kuralı, yalnızca davalı sendikanın merkez adresine veya davalı işverenin yerleşim yerine göre mahkeme seçilmesini engeller.

6356 sayılı Kanun’un 79. maddesi kapsamındaki kesin yetki, mahkemece kendiliğinden de gözetilir.

Yargıtayın 07.04.2014 Tarihli Kararı: Yorum Davasında Kesin Yetki

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 07.04.2014 tarihli, 2014/7907 E. ve 2014/7040 K. sayılı kararı, toplu iş sözleşmesinin yorumu davasında özel yetki kuralını doğrudan açıklamaktadır.

Uyuşmazlıkta işçi sendikası, toplu iş sözleşmesindeki gece çalışması ücretine ilişkin hükmün yorumlanmasını istemiştir.

Sendikaya göre gece çalışması günlük dört saatin altında kalsa dahi sözleşmede öngörülen yüzde yirmi beş zamlı ücretin uygulanması gerekiyordu.

İlk derece mahkemesi, toplu iş sözleşmesinin yorumlanmasının iş mahkemelerinin görevleri arasında bulunmadığı ve somut bir uyuşmazlığın mevcut olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Yargıtay ise 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki yorum davasının Kanunun dokuzuncu bölümünde düzenlendiğine dikkat çekmiştir.

Bu nedenle 79. maddedeki özel yetki kuralının uygulanması gerektiğini belirtmiştir.

Somut olayda görevli makam Manisa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü olduğundan, kesin yetkili mahkemenin Manisa iş mahkemesi olduğu sonucuna ulaşmıştır.

Yargıtay, davaya bakan mahkemenin yetkisizlik nedeniyle usulden ret kararı vermesi gerekirken farklı gerekçeyle hüküm kurmasını hukuka aykırı bulmuş ve kararı bozmuştur.

Kararda gece çalışması ücretinin hangi hâllerde ödeneceğine ilişkin esas uyuşmazlık kesin olarak çözümlenmemiştir. Bozma kararı, görevli makamın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisine ilişkindir.

Kararın uygulama sonucu: Yorum davasının doğru iş mahkemesinde açılması zorunludur. Yetkili mahkemenin belirlenmesinde genel yerleşim yeri kuralı değil, 6356 sayılı Kanun’un 79. maddesi esas alınmalıdır.

Kararın tam metni Yargıtay karar arşivinde incelenebilir.

Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasındaki özel yorum davasında dava şartı arabuluculuk zorunlu değildir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi, kanunda belirtilen işçi ve işveren alacakları, tazminatları ve işe iade talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk düzenlemektedir.

Özel yorum davası ise belirli bir parasal alacağın tahsilini değil, toplu iş sözleşmesinin tartışmalı hükmünün hukuki anlamının belirlenmesini amaçlar.

Bu nedenle 53. maddenin birinci fıkrasına dayanan yorum davası için önceden arabulucuya başvurma şartı aranmaz.

Ancak toplu iş sözleşmesine dayanılarak ücret farkı, ikramiye veya sosyal yardım alacağı talep ediliyorsa 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanır.

Bu iki dava türünün farklı usullere tabi olması nedeniyle dava dilekçesindeki talebin hukuki niteliği doğru belirlenmelidir.

Toplu Hak Uyuşmazlığında Özel Hakeme Başvurulabilir mi?

6356 sayılı Kanun’un 52. maddesi, toplu hak ve çıkar uyuşmazlıklarında tarafların anlaşarak özel hakeme başvurabilmesini düzenlemiştir.

Taraflar, toplu hak uyuşmazlığının her aşamasında özel hakeme başvurmak üzere anlaşabilir.

Toplu iş sözleşmesine taraflardan birinin başvurusu üzerine özel hakeme gidileceğine ilişkin hükümler de konulabilir.

Bu nedenle yorum uyuşmazlığında özel hakeme ilişkin bir sözleşme hükmü bulunup bulunmadığı ve tarafların hakem anlaşmasının kapsamı incelenmelidir.

Özel hakem yolu ile 7036 sayılı Kanun’daki dava şartı arabuluculuk birbirinden farklı hukuki mekanizmalardır.

Yorum Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Yorum davasında temel delil, uyuşmazlık konusu toplu iş sözleşmesi ve yorumlanması istenen hükümdür.

Ancak hükmün anlamının belirlenmesinde sözleşmenin hazırlanma süreci ve uygulama kayıtları da önem taşıyabilir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre şu belgeler incelenmelidir:

• Yorumlanması istenen toplu iş sözleşmesinin tam metni ve ekleri.
• Bakanlık siciline kaydedilmiş toplu iş sözleşmesi metni.
• Toplu görüşmeler sırasında düzenlenen ilgili tutanaklar.
• İşçi sendikası, işveren sendikası ve işveren arasındaki yazışmalar.
• Tartışmalı hükmün uygulanması konusunda alınmış kararlar.
• Tarafların farklı yorumlarını ortaya koyan ihtar ve cevap yazıları.
• Hükmün önceki uygulamasını gösteren ilgili kayıtlar.
• Sözleşme hükmünün hangi işyerlerini veya çalışan gruplarını ilgilendirdiğini açıklayan belgeler.

Davacı, yorumlanmasını istediği sözleşme hükmünü, taraflar arasındaki görüş ayrılığını ve bu görüş ayrılığının güncel hukuki etkisini açıkça ortaya koymalıdır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 190. maddesindeki ispat yükü ve 194. maddesindeki vakıaların somutlaştırılması kuralları, uyuşmazlığın niteliğine uygun şekilde uygulanır.

Tarafların uygulama biçimleri ve sözleşme görüşmelerine ilişkin kayıtları yorumda yardımcı olabilir. Ancak emredici hukuka aykırı uygulamalar, yalnızca uzun süredir devam ettikleri gerekçesiyle geçerli bir toplu iş sözleşmesi hükmü oluşturmaz.

Yorum Davasında Karar Süresi ve Kanun Yolları

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasında yorum davalarının hızlı sonuçlandırılması amacıyla özel süreler öngörülmüştür.

• İlk derece mahkemesi: Yorum uyuşmazlığını en geç iki ay içinde karara bağlar.
• İstinaf incelemesi: İlk derece mahkemesi kararına karşı istinafa başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi, uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak sonuçlandırır.
• Temyiz: 7036 sayılı Kanun’un 8. maddesi gereğince 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası kapsamında açılan yorum davalarında verilen kararlar temyiz edilemez.

Kanunda belirtilen iki aylık süreler, mahkemeler için öngörülen karar verme süreleridir. Tarafların dava veya kanun yolu başvurusu için kullanacağı sürelerle karıştırılmamalıdır.

İstinaf başvuru süresi bakımından özel bir düzenleme bulunmadıkça 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 345. maddesi uygulanır.

Buna göre istinaf süresi, kararın usulüne uygun biçimde tebliğinden itibaren iki haftadır.

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinde özel yorum davasının açılması için belirli sayıda günlük bir başvuru süresi düzenlenmemiştir.

Ancak toplu iş sözleşmesinin uygulanmakta olması ve davacının güncel hukuki yararının bulunması şartları önemini korur.

Yorum Davası Sonucunda Verilen Kararın Hukuki Etkisi

Yorum davası sonucunda mahkeme, uyuşmazlık konusu toplu iş sözleşmesi hükmünün hukuki anlamını belirler.

Bu karar, hükmün taraflar arasında hangi anlamda uygulanması gerektiğine ilişkin yorum uyuşmazlığını çözer.

Özellikle normatif hükümler hakkında verilen yorum kararları, toplu iş sözleşmesinin kapsamındaki bireysel iş ilişkilerinin değerlendirilmesinde de önem taşır.

Ancak yorum davasında verilen karar ile belirli bir işçinin ücret veya diğer parasal alacağının tahsiline hükmedilmesi aynı sonuç değildir.

Yorum davası sonucunda verilen karar, kural olarak doğrudan işçiye para ödenmesini emreden bir eda kararı değildir.

Mahkemenin hükmün anlamını belirlemesi, bu hükümden yararlanabilecek her işçi adına ayrı bir parasal alacak hükmü kurulması anlamına gelmez.

Yorum kararının kesinleşmesinden sonra, ilgili hükmün uygulanmasına bağlı bireysel alacakların ayrıca talep edilmesi gerekebilir.

Bu taleplerde işçinin toplu iş sözleşmesinden yararlanma durumu, alacağın doğduğu dönem, ödeme kayıtları ve zamanaşımı hükümleri ayrı değerlendirilir.

Yorum Davası ile Toplu İş Sözleşmesine Dayalı Alacak Davasının Farkı

Yorum davası ile alacak davası, aynı toplu iş sözleşmesinden kaynaklanabilir. Ancak hukuki amaçları ve dava şartları farklıdır.

Örneğin toplu iş sözleşmesindeki ikramiye hükmünün hangi çalışan grubunu kapsadığı konusunda sözleşmenin tarafları anlaşamıyorsa yorum davası gündeme gelir.

Buna karşılık hükmün uygulanması gereken bir işçiye ikramiye ödenmemişse işçi, şartları gerçekleştiğinde alacak davası açabilir.

Alacak davasında ilgili hükmün yorumlanması gerekebilir. Ancak bu durum davayı kendiliğinden 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasındaki özel yorum davasına dönüştürmez.

Toplu iş sözleşmesine dayanan ücret, ikramiye ve diğer parasal hakların tahsiline ilişkin ayrıntılar, toplu iş sözleşmesi kaynaklı alacak davası başlıklı makalede açıklanmıştır.

Toplu İş Sözleşmesi Sona Ermişse Yorum Davası Açılabilir mi?

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası, özel yorum davasını uygulanmakta olan toplu iş sözleşmelerine ilişkin olarak düzenlemiştir.

Bu nedenle yorumlanması istenen toplu iş sözleşmesinin yürürlük durumu, dava yolunun belirlenmesinde önemlidir.

6356 sayılı Kanun’un 36. maddesinin ikinci fıkrasına göre sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri, yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

Ancak bu ard etki, sona eren toplu iş sözleşmesinin bütün hükümlerinin toplu iş sözleşmesi niteliğiyle yürürlükte kaldığı anlamına gelmez.

Dolayısıyla sona ermiş bir toplu iş sözleşmesindeki hükme dayanılarak her durumda 53. madde kapsamında özel yorum davası açılabileceği kabul edilemez.

Uyuşmazlıkta sözleşmenin sona erme tarihi, tartışmalı hükmün hukuki niteliği, devam eden etkisi ve talep edilen hukuki koruma ayrı ayrı belirlenmelidir.

Sona ermiş sözleşmenin uygulanma döneminde doğmuş ve ödenmemiş işçilik alacakları varsa bu hakların tahsili için ilgili dava yolu ayrıca değerlendirilir.

Toplu İş Sözleşmesinin Yorumu Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Toplu iş sözleşmesinin yorumu davasını kim açabilir?

6356 sayılı Kanun’un 53. maddesine göre davayı toplu iş sözleşmesinin tarafları açabilir. İşçi sendikası, sözleşmenin tarafı olan işveren sendikası veya doğrudan taraf olan sendika üyesi olmayan işveren bu kapsamda değerlendirilir.

İşçi tek başına yorum davası açabilir mi?

Hayır. 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki özel yorum davası sözleşmenin taraflarına özgüdür. Bireysel işçi, toplu iş sözleşmesine dayanan alacağını ise ilgili dava şartlarıyla talep edebilir.

Yorum davasında yetkili mahkeme neresidir?

6356 sayılı Kanun’un 79. maddesi gereğince görevli makamın bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Görevli makam, toplu iş sözleşmesinin türüne göre Kanunun 2. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca belirlenir.

Yorum davasından önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?

Hayır. 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasına dayanan özel yorum davası bakımından dava şartı arabuluculuk öngörülmemiştir.

Yorum davasında karar kaç ayda verilir?

Kanuna göre ilk derece mahkemesi en geç iki ay içinde karar verir. İstinafa başvurulursa bölge adliye mahkemesi uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar. Bunlar mahkemeler için öngörülen karar verme süreleridir.

Yorum davası kararı temyiz edilebilir mi?

Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 8. maddesi gereğince 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası kapsamında verilen yorum davası kararları temyiz edilemez.

Yorum kararı doğrudan işçilik alacağı tahsilini sağlar mı?

Hayır. Yorum davasının amacı sözleşme hükmünün anlamının belirlenmesidir. Belirli bir işçinin ücret veya ikramiye alacağının tahsili için ayrıca hukuki başvuru gerekebilir.

Toplu iş sözleşmesinin iki farklı nüshası varsa hangisi esas alınır?

6356 sayılı Kanun’un 77. maddesinin ikinci fıkrasına göre toplu iş sözleşmesinin metni üzerinde uyuşmazlık çıktığında Bakanlıkça sicile kaydedilmiş metin esas alınır.

Sonuç

Toplu iş sözleşmesinin yorumu davası, uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesindeki hükmün hukuki anlamına ilişkin uyuşmazlığı çözmek için 6356 sayılı Kanun’un 53. maddesinde düzenlenmiş özel bir dava yoludur.

Bu davayı toplu iş sözleşmesinin tarafları açabilir. Dava, belirli bir sözleşme hükmünün yorumlanmasını ve bu yorumda güncel hukuki yararın bulunmasını gerektirir.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise 6356 sayılı Kanun’un 79. maddesindeki özel kural gereğince görevli makamın bulunduğu yer iş mahkemesidir.

Mahkeme en geç iki ay içinde karar verir. İstinaf başvurusu üzerine bölge adliye mahkemesi iki ay içinde kesin karar verir; temyiz yolu kapalıdır.

Yorum davasında Bakanlık sicilindeki sözleşme metni, metin uyuşmazlığının çözümü bakımından kanunen esas alınır. Ancak metnin tespiti ile metindeki hükmün yorumlanması farklı hukuki işlemlerdir.

Yorum kararının verilmesi, işçilerin bireysel alacaklarının kendiliğinden tahsil edilmesini sağlamaz. Bu nedenle yorum davası ile toplu iş sözleşmesine dayanan alacak davaları birbirinden ayrılmalıdır.

Toplu iş sözleşmesi hükümlerinin yorumlanması, taraf sıfatı, görevli ve yetkili mahkeme ile sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların değerlendirilmesi konusunda İstanbul iş hukuku avukatı hizmetine ilişkin bilgiler incelenebilir.

Hukuki Dayanaklar ve Yargı Kararları

• 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, özellikle madde 51 ve 53.
• 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, özellikle madde 2, 26, 33, 36, 52, 53, 77 ve 79.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, özellikle madde 3, 5, 7 ve 8.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle madde 106, 190, 194 ve 345.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle madde 19.
• 26 Kasım 2013 tarihli ve 28833 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sendika ve Konfederasyonların Denetim Esasları ve Tutacakları Defterler ile Toplu İş Sözleşmesi Sicili Hakkında Yönetmelik, özellikle madde 14.
• Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 07.04.2014 tarihli, 2014/7907 E. ve 2014/7040 K. sayılı karar (yorum davasında görevli makamın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi; bozma).
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2015/8222 E. ve 2015/7251 K. sayılı karar (yorum davasında taraf sıfatı, kolektif dava hakkı ve güncel hukuki yarar; bozma).

Yazar: Avukat Mehmet Sarıoğlu