Toplu İş Görüşmelerinde Uyuşmazlık ve Arabuluculuk

Toplu iş görüşmelerinde uyuşmazlık ve arabuluculuk, işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikasının toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde anlaşamaması üzerine uygulanan kanuni çözüm sürecidir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu uyarınca uyuşmazlığın süresinde görevli makama bildirilmesi, resmî listeden arabulucu görevlendirilmesi ve görüşmelerin yürütülmesi gerekir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa düzenlenen uyuşmazlık tutanağının taraflara tebliği, kanuni şartlara göre grev ve lokavt süreçlerinin veya Yüksek Hakem Kuruluna başvuru yolunun değerlendirilmesini sağlar. Bu aşamalar için öngörülen sürelerin kaçırılması, işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapma yetkisinin düşmesine yol açabilir.

Toplu İş Görüşmelerinde Uyuşmazlık Nedir?

Toplu iş uyuşmazlığı, toplu iş sözleşmesi yapılması veya uygulanması sırasında taraflar arasında ortaya çıkan anlaşmazlıktır. Toplu iş sözleşmesinin kurulması aşamasında ücretler, ücret artışları, ikramiyeler, sosyal yardımlar, çalışma süreleri ve diğer çalışma koşulları üzerinde uzlaşma sağlanamaması, toplu çıkar uyuşmazlığının tipik örnekleridir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 53. maddesi, işçilere ve işverenlere ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkı tanımaktadır. Anayasa’nın 54. maddesi ise toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde işçilerin grev hakkını güvence altına almaktadır.

Bu hakların kullanılmasına ilişkin usul ve sınırlamalar 6356 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir. Kanunun 46 ila 50. maddeleri, toplu görüşmelerin başlamasından resmî arabuluculuk aşamasının tamamlanmasına kadar izlenecek temel yolu belirlemektedir.

Toplu çıkar uyuşmazlığı ile yürürlükte bulunan bir toplu iş sözleşmesinin yorumlanması veya uygulanmasından kaynaklanan toplu hak uyuşmazlığı birbirinden ayrılmalıdır. Burada incelenen süreç, esas olarak yeni toplu iş sözleşmesi yapılmasına yönelik görüşmelerin anlaşmazlıkla sonuçlanmasına ilişkindir.

Toplu Görüşmeler Ne Zaman Uyuşmazlıkla Sonuçlanmış Sayılır?

6356 sayılı Kanun’un 46. maddesi uyarınca taraflardan biri, yetki belgesinin alındığı tarihten itibaren on beş gün içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırır. Çağrı tarihi derhal görevli makama bildirilir. Bu süre içinde çağrı yapılmaması halinde yetki belgesinin hükmü kalmaz.

Kanunun 47. maddesine göre çağrının karşı tarafa tebliğ edildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde taraflar ilk toplantının yerini, gününü ve saatini kararlaştırarak görevli makama yazılı olarak bildirir. Anlaşma sağlanamazsa ilk toplantının zamanı ve yeri, taraflardan birinin başvurusu üzerine görevli makam tarafından belirlenir.

İşçi sendikasının çağrı tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılacak ilk toplantıya gelmemesi veya aynı süre içinde toplu görüşmeye başlamaması halinde yetkisi düşer.

Toplu görüşmenin kanuni süresi, ilk toplantı tarihinden itibaren altmış gündür. Ancak tarafların bu sürenin sonuna kadar görüşmeye devam etmesi her durumda zorunlu değildir. Kanunda belirtilen uyuşmazlık hallerinden biri daha önce gerçekleşirse uyuşmazlık bildirim süreci başlayabilir.

Uyuşmazlık Hangi Hallerde Tespit Edilir?

6356 sayılı Kanun’un 49. maddesine göre aşağıdaki durumlarda uyuşmazlığın görevli makama bildirilmesi gerekir:

• Taraflardan birinin kararlaştırılan ilk toplantıya gelmemesi veya gelmesine rağmen görüşmeye başlamaması.
• Toplu görüşmeye başladıktan sonra taraflardan birinin toplantılara devam etmemesi.
• Tarafların toplu görüşme süresi içinde anlaşamadıklarını bir tutanakla tespit etmeleri.
• Altmış günlük toplu görüşme süresinin anlaşma sağlanamadan sona ermesi.

Bu hallerden biri gerçekleştiğinde taraflardan biri uyuşmazlığı altı iş günü içinde görevli makama bildirmelidir. Bildirimin süresinde yapılmaması halinde işçi sendikasının yetkisi düşer.

Dolayısıyla uyuşmazlığın tespit tarihi, yalnızca tarafların son kez bir araya geldiği tarih olarak kabul edilmemelidir. Uyuşmazlığı doğuran kanuni olayın ne zaman gerçekleştiği ve bildirim süresinin hangi tarihten itibaren başladığı ayrıca belirlenmelidir.

Toplu İş Uyuşmazlığı Tutanağı Nasıl Düzenlenir?

Toplu görüşmelerde anlaşma sağlanamaması, uyuşmazlığın konularının açık biçimde belirlenmesini gerektirir. Özellikle tarafların anlaşamadıklarını birlikte tespit ettikleri durumlarda düzenlenecek tutanak, resmî arabuluculuk sürecinin uyuşmazlık konularının anlaşılması bakımından önem taşır.

Uyuşmazlık tutanağında veya buna dayanak görüşme kayıtlarında şu bilgilerin bulunması yararlıdır:

• Toplu görüşmenin tarafları ve yetki belgesine ilişkin bilgiler.
• İşyeri, işletme veya grup toplu iş sözleşmesinin kapsamı.
• Toplantı tarihleri ve görüşmelere katılan temsilciler.
• Üzerinde anlaşma sağlanan sözleşme hükümleri.
• Üzerinde anlaşma sağlanamayan sözleşme hükümleri ve tarafların son teklifleri.
• Uyuşmazlığın tespitine neden olan olay ve ilgili tarih.

Bu bilgiler, sonraki arabuluculuk toplantılarının uyuşmazlık konularına odaklanmasını kolaylaştırır. Ancak ilk aşamada taraflarca düzenlenen görüşme veya uyuşmazlık tutanağı ile resmî arabuluculuğun başarısızlıkla sonuçlanması üzerine düzenlenen son tutanak aynı hukuki işlem değildir.

İlk aşamadaki uyuşmazlığın görevli makama bildirilmesi arabulucu görevlendirme sürecini başlatırken, resmî arabuluculuk sonunda düzenlenen ve taraflara tebliğ edilen tutanak sonraki kanuni yollar bakımından önem taşır.

Toplu İş Uyuşmazlığında Arabulucuyu Kim Görevlendirir?

6356 sayılı Kanun’un 50. maddesine göre uyuşmazlık yazısını alan görevli makam, altı iş günü içinde resmî listeden bir arabulucu görevlendirir.

Tarafların görevlendirme işlemine katılması mümkündür. Bununla birlikte tarafların toplantıya gelmemesi, arabulucu görevlendirilmesini engellemez. Kanun, gerekli durumda görevli makamın resen arabulucu görevlendirmesine izin vermektedir.

Tarafların resmî arabulucu listesinde bulunan belirli bir kişi üzerinde anlaşmaları halinde, üzerinde anlaşılan kişi görevli makam tarafından ilgili uyuşmazlıkta arabulucu olarak görevlendirilir.

Görevli Makam Neresidir?

6356 sayılı Kanun’un 2. maddesinde görevli makam, toplu iş sözleşmesinin türüne göre belirlenmiştir:

• İşyeri toplu iş sözleşmesinde: İşyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü.
• İşletme toplu iş sözleşmesinde: İşletme merkezinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü.
• Aynı il müdürlüğünün yetki alanındaki grup toplu iş sözleşmesinde: İlgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü.
• Birden fazla il müdürlüğünün yetki alanına giren işyerlerini kapsayan grup toplu iş sözleşmesinde: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.

Görevli makamın doğru belirlenmesi, uyuşmazlık bildiriminin ve sonraki işlemlerin hukuki güvenliği bakımından önemlidir.

Resmî Arabulucular Nasıl Seçilir?

Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği’nin 5 ila 8. maddeleri, resmî arabulucuların niteliklerini ve seçim esaslarını düzenlemektedir.

Arabulucular, Yönetmelik’te belirtilen mesleki ve diğer koşulları taşıyan kişiler arasından Seçici Kurul tarafından belirlenir. Seçilen arabulucuların listesi Resmî Gazete’de ilan edilir. Arabulucuların görev süresi üç yıldır ve koşulları sağlamak kaydıyla yeniden seçilmeleri mümkündür.

Görevlendirmelerde resmî listenin ve belirlenen görev alanlarının esas alınması gerekir. Toplu çıkar uyuşmazlığında işverenin kendisi veya işverene ait işyerlerinde görevli kişiler arabuluculuk yapamaz.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı resmî arabuluculuk listesi üzerinden görev alanlarına göre arabulucular ve Bakanlığın ücret duyuruları incelenebilir.

Resmî Toplu İş Arabuluculuğu Kaç Gün Sürer?

6356 sayılı Kanun’un 50. maddesinin üçüncü fıkrasına göre arabulucunun görevi, kendisine yapılan bildirimden itibaren on beş gün sürer.

Bu süre, tarafların anlaşması halinde en çok altı iş günü uzatılabilir. Süre uzatımı görevli makama bildirilmelidir.

Resmî arabuluculuk sürecinin temel aşamaları şöyledir:

1. Uyuşmazlık bildirimi: Kanunun 49. maddesindeki uyuşmazlık hallerinden birinin gerçekleşmesi üzerine altı iş günü içinde görevli makama bildirim yapılır.
2. Arabulucunun görevlendirilmesi: Görevli makam uyuşmazlık yazısını aldıktan sonra altı iş günü içinde arabulucu görevlendirir.
3. Arabuluculuk görüşmeleri: Arabulucunun görevi kendisine yapılan bildirimden itibaren on beş gün devam eder.
4. Gerektiğinde süre uzatımı: Taraflar anlaşırsa görev süresi en fazla altı iş günü uzatılabilir.
5. Son tutanağın düzenlenmesi: Anlaşma sağlanamazsa arabulucu üç iş günü içinde uyuşmazlık tutanağını düzenleyerek görevli makama verir.
6. Tutanağın tebliği: Görevli makam, kendisine verilen son tutanağı en geç üç iş günü içinde taraflara tebliğ eder.

Burada belirtilen sürelerin başlangıç olayları farklıdır. Örneğin on beş günlük arabuluculuk süresi uyuşmazlığın görevli makama bildirildiği tarihten değil, görevlendirmenin arabulucuya bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Kanunda gün olarak belirlenen sürelerle iş günü olarak belirlenen süreler birbirine karıştırılmamalıdır. Özellikle yetki kaybına veya sonraki aşamalara geçişe neden olabilecek süreler, ilgili tebligat ve işlem kayıtları üzerinden hesaplanmalıdır.

Arabulucunun Görev ve Yetkileri Nelerdir?

Resmî arabulucunun temel görevi, tarafların anlaşmasına yardımcı olmaktır. Arabulucu, toplu iş sözleşmesinin koşullarını tarafların yerine tek başına belirleyen veya uyuşmazlığı bağlayıcı kararla sona erdiren bir makam değildir.

6356 sayılı Kanun’un 50. maddesi ile ilgili Yönetmelik’in 9. maddesi kapsamında arabulucu:

• Tarafları ayrı ayrı veya birlikte görüşmeye çağırabilir.
• Uyuşmazlık konularını ve tarafların tekliflerini değerlendirir.
• Tarafların bir araya gelmesi ve görüşmelerin ilerlemesi için çaba gösterir.
• Uyuşmazlığın çözümü konusunda önerilerde bulunabilir.
• Uyuşmazlıkla ilgili gerekli bilgi ve belgeleri isteyebilir.
• Toplantılarda üzerinde anlaşmaya varılan ve varılamayan hususların tutanakla belirlenmesini sağlar.
• Arabuluculuk sonucunu ilgili rapor ve tutanaklarla görevli makama bildirir.

Taraflar ve diğer ilgililer, arabulucunun uyuşmazlık konusuyla ilgili olarak istediği bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.

Ücret artışları veya sosyal haklar üzerinde uyuşmazlık bulunması halinde tarafların ekonomik verileri, ücret teklifleri ve mevcut çalışma koşullarına ilişkin belgeler sunması görüşmelerin somut veriler üzerinden yürütülmesini kolaylaştırabilir.

Arabulucunun önerilerinin kabul edilmesi zorunlu değildir. Bağlayıcı sonuç, tarafların toplu iş sözleşmesi üzerinde anlaşması veya kanunda öngörülen başka bir çözüm yolunun hukuken sonuç doğurmasıyla ortaya çıkar.

EK-1 Arabulucu Raporu Nedir?

Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği’nin 9. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca arabulucu, Yönetmelik’in EK-1 bölümünde yer alan Arabulucu Raporunu düzenler ve toplantı tutanaklarıyla birlikte üç iş günü içinde görevli makama verir.

EK-1 raporu, toplu iş uyuşmazlığının kapsamını ve arabuluculuk çalışmalarının sonucunu belirli bir düzende kayıt altına alan resmî belgedir.

Raporda temel olarak şu bilgiler yer alır:

• İşyerinin unvanı, adresi ve dosya bilgileri.
• Yetkili sendika ve işçi sayılarına ilişkin bilgiler.
• Arabulucuyu görevlendiren makam ile görevlendirme ve tebliğ tarihleri.
• Görev süresi, varsa uzatma tarihi ve uyuşmazlığın kapsamı.
• Arabuluculuk öncesindeki ve sonrasındaki uyuşmazlık konuları.
• Yapılan toplantılar ve görüşmelerin sonucu.
• Tarafların görüşleri ve arabulucunun çözüm önerileri.

EK-1 raporu ile toplantı tutanakları birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle tarafların hangi sözleşme hükümlerinde anlaşamadıklarının açıkça belirlenmesi, uyuşmazlığın sonraki aşamalarında önem taşır.

Raporun düzenlenmesi, arabulucunun taraflar adına toplu iş sözleşmesi yaptığı anlamına gelmez. Anlaşma sağlanmışsa toplu iş sözleşmesinin imzalanmasına ilişkin hükümler; anlaşma sağlanamamışsa uyuşmazlık tutanağı ve sonraki kanuni süreç uygulanır.

Toplu İş Arabuluculuğu Ücreti Nasıl Belirlenir?

Resmî arabuluculuk ücreti, bireysel iş uyuşmazlıklarında uygulanan arabuluculuk ücret tarifesinden farklı esaslara göre hesaplanır.

Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği’nin 11. maddesi uyarınca ücret, EK-2 Arabulucu Ücretleri Cetveli’nde yer alan gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpılması suretiyle belirlenir.

Gösterge rakamının tespitinde toplu iş sözleşmesinin kapsamındaki işyeri veya işyerlerinde çalışan işçi sayısı esas alınır.

EK-2 Arabulucu Ücretleri Cetveli

Tablodaki rakamlar Türk lirası tutarı değil, hesaplamada kullanılan gösterge rakamlarıdır. Fiilen ödenecek ücret, ilgili dönemde geçerli memur aylık katsayısına göre hesaplanır.

Memur aylık katsayısının değişmesine bağlı olarak resmî arabuluculuk ücretleri de dönemsel olarak değişebilir. Bu nedenle başvuru veya görevlendirme dönemine ilişkin ücretin Bakanlığın güncel duyurularından kontrol edilmesi gerekir.

Arabuluculuk Ücretini Kim Öder?

Yönetmeliğin 11. maddesi uyarınca görevli makam, belirlenen arabulucuyu ve ücreti taraflara bildirir.

Taraflar, bu bildirimden itibaren en geç üç iş günü içinde belirlenen ücreti eşit şekilde ilgili muhasebe hesabına yatırarak ödeme bilgilerini Çalışma Genel Müdürlüğüne gönderir.

Yönetmelikte ayrıca belirlenen arabulucu ücretinden yüzde yedi oranında gider payı kesilmesi düzenlenmiştir. Arabulucuya yapılacak ödeme, ilgili kesintiler dikkate alınarak gerçekleştirilir.

Bu ücret sistemi, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamındaki dava şartı arabuluculuk ücretlendirmesiyle karıştırılmamalıdır.

Toplu İş Arabuluculuğuna İlişkin 2025 Yönetmelik Değişiklikleri

18 Temmuz 2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliği, Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği’nin bazı hükümlerini değiştirmiştir.

Bu değişiklikler özellikle Yüksek Hakem Kurulunun idari yapısı, uzman ve raportör görevlendirilmesi, karar verme süresi ve özel hakem incelemelerine ilişkindir.

Yönetmeliğin 22. maddesinde yapılan değişiklikle Yüksek Hakem Kurulunun, teşmile ilişkin görüş bildirme dışındaki işlerde, ön incelemenin yapılacağı ilk toplantı gününden başlayarak en geç iki ay içinde kesin karar vermesine ilişkin süre başlangıcı düzenlenmiştir. Ayrıca her iki tarafın anlaşacaklarına dair yazılı talebi bulunması halinde Kurulun bu süreyi bir ay erteleyebilmesine imkân tanınmıştır.

Yönetmeliğin 29. maddesinde de Yüksek Hakem Kurulunun özel hakem olarak seçilmesi halinde ön inceleme, süre, anlaşma ve ücret ödemelerine ilişkin değişiklikler yapılmıştır.

Önemli ayrım: 18 Temmuz 2025 değişikliği, 6356 sayılı Kanun’un 50. maddesinde düzenlenen resmî arabuluculuğun on beş günlük görev süresini veya tarafların anlaşmasıyla mümkün olan en fazla altı iş günlük uzatımını değiştirmemiştir. Yönetmeliğin EK-1 Arabulucu Raporu ve EK-2 Arabulucu Ücretleri Cetveli de bu değişiklikle yeniden düzenlenmemiştir.

Bu nedenle 2025 yılında Yüksek Hakem Kurulu bakımından getirilen süre ve usul değişiklikleri, toplu görüşmelerdeki resmî arabuluculuk aşamasına doğrudan uygulanacak yeni süreler olarak değerlendirilmemelidir.

Resmî Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?

Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda taraflar toplu iş sözleşmesi hükümleri üzerinde anlaşabilir.

6356 sayılı Kanun’un 50. maddesinin dördüncü fıkrasına göre arabulucunun anlaşmayı sağlaması halinde Kanunun 48. maddesi uygulanır.

Buna göre toplu iş sözleşmesi dört nüsha olarak düzenlenir ve taraf temsilcilerince imzalanır. Sözleşmenin iki nüshası, altı iş günü içinde çağrıyı yapan tarafça görevli makama verilir. Görevli makam da sözleşmenin bir nüshasını Bakanlığa gönderir.

Tarafların anlaşmaya vardıkları hususların açık ve uygulanabilir şekilde sözleşmeye yansıtılması önemlidir. Özellikle ücret artışlarının başlangıç tarihleri, ödeme dönemleri, sosyal yardımlar ve geriye dönük uygulama koşulları bakımından belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?

Arabuluculuk süresi sonunda anlaşma sağlanamazsa arabulucu, üç iş günü içinde uyuşmazlığı belirleyen tutanağı düzenler. Uyuşmazlığın sona erdirilmesi için gerekli gördüğü önerilerini de ekleyerek tutanağı görevli makama verir.

Görevli makam, kendisine verilen tutanağı en geç üç iş günü içinde taraflara tebliğ eder.

Son tutanağın taraflara tebliği, sonraki kanuni aşamalara ilişkin sürelerin hesaplanması bakımından belirleyicidir. Ancak arabuluculukta anlaşmaya varılamaması, her uyuşmazlıkta doğrudan grev yapılabileceği veya uyuşmazlığın kendiliğinden Yüksek Hakem Kuruluna gideceği anlamına gelmez.

Grev ve Lokavt Sürecine Geçilmesi

Kanuni şartların bulunduğu uyuşmazlıklarda resmî arabuluculuğun anlaşma sağlanamadan tamamlanması üzerine grev ve lokavta ilişkin hükümler gündeme gelebilir.

6356 sayılı Kanun’un 60. maddesi uyarınca grev kararı, arabuluculuk sonunda düzenlenen uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınabilir. Kanunda belirtilen bildirim ve uygulama koşullarına uyulması gerekir.

Bu süre içerisinde gerekli işlemlerin yapılmaması toplu iş sözleşmesi yapma yetkisini etkileyebilir.

Grev kararının alınması, uygulanması, işçilerin greve katılımı ve kanuni sınırlamalar hakkında ayrıntılı bilgi için yasal grevin şartları ve uygulanması başlıklı inceleme esas alınabilir.

Yüksek Hakem Kuruluna Başvuru

Grev ve lokavtın yasak olduğu uyuşmazlıklarda veya kanunun özel olarak öngördüğü diğer durumlarda Yüksek Hakem Kuruluna başvuru yolu gündeme gelir.

6356 sayılı Kanun’un 51. maddesi, grev ve lokavt yasağı, erteleme ve grev oylaması sonucuna bağlı başvuru durumlarını düzenlemektedir. İlgili hallerde altı iş günlük başvuru süreleri öngörülmüş olup sürenin başlangıcı başvuru sebebine göre değişir.

Yüksek Hakem Kurulu kararları kesin olup toplu iş sözleşmesi hükmündedir. Ancak bu yolun hangi tarafça, hangi koşullarda ve hangi süre içinde kullanılabileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Başvuru şartları, inceleme ve karar süreci hakkında ayrıntılı açıklamalar için Yüksek Hakem Kuruluna başvuru konusuna bakılabilir.

Özel Hakeme Başvurulması

6356 sayılı Kanun’un 52. maddesi, tarafların anlaşarak toplu hak veya çıkar uyuşmazlıklarının her aşamasında özel hakeme başvurmasına imkân tanımaktadır.

Toplu çıkar uyuşmazlığında taraflar özel hakeme başvurma konusunda yazılı olarak anlaşırsa bundan sonra arabuluculuk, grev ve lokavt ile kanuni hakemlik hükümleri uygulanmaz. Özel hakemin toplu çıkar uyuşmazlığına ilişkin kararı toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Özel hakem, resmî arabulucudan farklı olarak tarafların uyuşmazlığı belirli koşullarda bağlayıcı bir kararla çözmek üzere başvurduğu mekanizmadır.

Resmî Toplu İş Arabuluculuğu ile Dava Şartı Arabuluculuk Arasındaki Fark

Toplu iş görüşmelerinde uygulanan resmî arabuluculuk ile bireysel iş uyuşmazlıklarında uygulanan dava şartı arabuluculuk, farklı amaç ve usullere sahiptir.

7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinde, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak belirli davalarda arabulucuya başvurulması dava şartı olarak düzenlenmiştir.

Buna karşılık 6356 sayılı Kanun’daki resmî toplu arabuluculuk, yeni toplu iş sözleşmesinin yapılması sürecindeki çıkar uyuşmazlığının çözümüne yöneliktir.

Toplu iş sözleşmesine dayanan bir işçi alacağında dava şartı arabuluculuk uygulanabilmesi, yeni toplu iş sözleşmesi görüşmelerindeki resmî arabuluculukla aynı sürecin yürütüldüğü anlamına gelmez.

Toplu İş Arabuluculuğunda Hangi Belgeler Saklanmalıdır?

Toplu iş uyuşmazlığının usulüne uygun yürütülüp yürütülmediği değerlendirilirken yetki belgesi, tebligatlar, tutanaklar ve görevli makam kayıtları önem taşır.

İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikasının özellikle aşağıdaki belgeleri saklaması yararlıdır:

• Toplu iş sözleşmesi yetki belgesi ve tebliğ kayıtları.
• Toplu görüşmeye çağrı yazısı ve çağrı tarihinin görevli makama bildirildiğini gösteren kayıt.
• İlk toplantının belirlenmesine ilişkin yazışmalar.
• Toplu görüşme toplantı tutanakları.
• Tarafların ücret ve diğer çalışma koşullarına ilişkin yazılı teklifleri.
• Uyuşmazlık bildirimi ve bildirimin görevli makama ulaştığını gösteren belgeler.
• Arabulucu görevlendirme yazısı ve tebliğ tarihi.
• Arabuluculuk toplantı tutanakları ve EK-1 Arabulucu Raporu.
• Arabuluculuk ücretine ilişkin bildirim ve ödeme belgeleri.
• Arabuluculuk sonunda düzenlenen uyuşmazlık tutanağı ve tebliğ kayıtları.

Bu belgeler, yalnızca uyuşmazlığın içeriğinin değil, kanuni sürelerin uygulanıp uygulanmadığının da belirlenmesine yardımcı olur.

Özellikle işçi sendikasının yetkisinin düşüp düşmediği tartışmalarında, görüşmelerin başlangıç tarihi ile uyuşmazlık bildirimine ve tebligata ilişkin kayıtların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Toplu İş Görüşmelerinde Arabuluculuk Sürecinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Toplu iş görüşmelerinde uyuşmazlığın çözümü yalnızca arabulucu görevlendirilmesinden ibaret değildir. Görüşmelerin başlangıcından son tutanağın tebliğine kadar birbirini izleyen işlemlerin kanuna uygun yürütülmesi gerekir.

İşçi sendikası bakımından, yetki belgesinin korunması, görüşmelere zamanında başlanması, uyuşmazlığın süresinde bildirilmesi ve sonraki kanuni hakların kaybedilmemesi önemlidir.

İşveren veya işveren sendikası bakımından ise görüşmelere katılım, belgelerin sağlanması, tekliflerin açık biçimde ortaya konulması ve arabuluculuk işlemlerinin doğru yürütülmesi önem taşır.

Taraflar, arabuluculuk sırasında anlaşma sağlanabilecek hükümleri anlaşmazlık devam eden hükümlerden ayırmalı; özellikle mali yükümlülükler, uygulama tarihleri ve çalışma koşullarına ilişkin teklifleri açık şekilde değerlendirmelidir.

Resmî arabuluculukta anlaşma sağlanamaması, tarafların artık hiçbir şekilde uzlaşamayacağı anlamına gelmez. Ancak anlaşma arayışının sürdürülmesi, kanunda öngörülen hak düşürücü sürelerin kendiliğinden durduğu veya uzadığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

Bu nedenle toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde uyuşmazlık ortaya çıktığında, sürecin hangi aşamada bulunduğunun ve hangi işlemin hangi tarihe kadar tamamlanması gerektiğinin belirlenmesi gerekir. Toplu uyuşmazlıkların değerlendirilmesinde İstanbul iş hukuku avukatı desteği alınması, tarafların kanuni yükümlülükleri ve başvuru seçeneklerinin somut uyuşmazlık çerçevesinde incelenmesine yardımcı olabilir.

Sonuç

Toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması halinde 6356 sayılı Kanun’da düzenlenen resmî uyuşmazlık ve arabuluculuk sürecinin izlenmesi gerekir. Uyuşmazlığın süresinde bildirilmesi, görevli makam tarafından resmî arabulucunun atanması, görüşmelerin kanuni süre içinde yürütülmesi ve son tutanağın usulüne uygun düzenlenerek tebliğ edilmesi bu sürecin temel aşamalarıdır.

Arabuluculukta anlaşma sağlanması toplu iş sözleşmesinin imzalanmasına imkân verir. Anlaşma sağlanamaması halinde ise uyuşmazlığın niteliğine ve kanuni koşullara göre grev, lokavt, özel hakem veya Yüksek Hakem Kurulu yolları gündeme gelebilir.

Özellikle altı iş günlük bildirim süreleri, arabulucunun on beş günlük görev süresi, en fazla altı iş günlük uzatma imkânı ve son tutanağın tebliğiyle bağlantılı sonraki süreler dikkatle takip edilmelidir. Böylece tarafların toplu pazarlık haklarını kullanırken usule ilişkin hak kayıplarıyla karşılaşma riski azaltılabilir.

Hukuki Dayanaklar ve Resmî Kaynaklar

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.51, m.53 ve m.54.
• 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, özellikle m.2, m.46–52 ve m.60.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3.
• 7 Aralık 2013 tarihli ve 28844 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği, özellikle m.5–11, EK-1 ve EK-2.
• 18 Temmuz 2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik.
• Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği – 2025 değişikliklerini içeren resmî metin.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – Yönetmelikler derlemesi ve EK-1/EK-2 cetvelleri.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – Resmî Arabuluculuk ve Güncel Ücret Bilgileri.

Yazar: Avukat Mehmet Sarıoğlu