CMK Madde 99 – Yönetmelik: Yakalama ve Gözaltı

CMK Madde 99, yakalama ve gözaltı işlemlerinin uygulanmasına ilişkin ayrıntıların yönetmelikle düzenlenmesini öngörür. Düzenleme, nezarethane koşullarından sağlık kontrolüne, kayıt ve tutanaklardan gözaltına alınana verilecek belgelere kadar uzanan uygulama kurallarını kapsar.

Yönetmelik

Madde 99 – (1) Gözaltına alınan kişilerin bulundurulacakları nezarethanelerin maddî koşulları, bu kişinin hangi görevlinin sorumluluğuna bırakılacağı, sağlık kontrolünün nasıl yapılacağı, gözaltı işlemlerine ilişkin kayıt ve defterlerin nasıl tutulacağı, gözaltına alınmanın başlangıcında ve bu tedbire son verildiğinde hangi tutanakların tutulacağı ve gözaltına alınan kişiye hangi belgelerin verileceği ile kolluk tarafından gerçekleştirilen yakalama işlemlerinin yürütülmesinde uyulacak kurallar, yönetmelikte gösterilir.

CMK Madde 99’un Açıklaması

Bu madde, yakalama veya gözaltı için bağımsız bir yetki yahut yeni bir koruma tedbiri oluşturmaz. CMK 90 ve 91’deki kanuni koşullar ve süreler saklı kalmak üzere, uygulamada uyulacak usul ve güvencelerin yönetmelikle somutlaştırılmasını sağlar. Yönetmelik, kanunun öngördüğü yakalama ve gözaltı şartlarını genişletemez.

Nezarethanelerin fizikî koşulları ve gözaltına alınan kişinin sorumlu görevliye teslimi, sağlık kontrolü, giriş ve çıkışta düzenlenecek tutanaklar, kayıt defterleri ve kişiye verilecek belgeler aynı düzenleme alanının parçalarıdır. Bu kayıtlar, özgürlüğün hangi nedenle ve ne kadar süreyle kısıtlandığının, kişinin sağlık durumunun ve serbest bırakma veya sevk işlemlerinin denetlenmesini mümkün kılar. Kayıtların eksikliği ya da çelişkisi ortaya çıktığında, işlemin hukuka uygunluğu ve gözaltı süresi somut deliller üzerinden değerlendirilmelidir.

Özellikle yakalama ve gözaltı belgelerinin incelenmesi, gözaltı sürecinde hukuki yardım açısından kişinin haklarının korunmasına ve olası usulsüzlüklerin belirlenmesine hizmet eder.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

Seçilmiş Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 04.11.2024, E. 2022/10020, K. 2024/6100

12. Ceza Dairesi 2022/10020 E., 2024/6100 K.

MAHKEMESİ:Ağır Ceza Mahkemesi

SAYISI: 2022/185 E., 2022/246 K.

DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

HÜKÜM: Kısmen kabul

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama

Dairemizce verilen bozma ilâmı üzerine mahkemece kurulan hükmün; davacı vekili ve katılma yoluyla davalı vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde, 1412 sayılı CMUK’un 317. maddeleri gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

Mahkemece; davacı vekilinin haksız gözaltı nedeniyle 20.000,00 TL manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 5.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine ilişkin kararının davalı vekili tarafından temyizi üzerine Dairemizin 18.04.2022 tarihli kararıyla bozulmasına karar verildiği, mahkemece bozma ilamına uyulmasına karar verilerek davacı hakkında davanın kısmen kabulü ile 2.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davalı vekilinin ve davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Davacı vekilinin temyiz sebepleri; müvekkilinin haksız evi arandığını ve el koyma işlemi uygulandığını, haksız yargılama nedeniyle yerel ve ulusal basında olumsuz haber yapıldığını, uzun süre adli kontrol kararı uygulandığını, yargılamanın uzun sürdüğünü, tazminat miktarının düşük olduğunu, Davalı vekilinin temyiz sebepleri; manevi tazminat koşulları oluşmadığını, davanın süresinde açılmadığını, hükmedilen tazminatın fazla olduğunu, davacı vekilinin özel vekaletnamesinin bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiğini, mükerrer dosya araştırması yapılması gerektiğini, davanın reddi gerektiğini, ilişkindir.

III. DAVANIN KONUSU

Mahkemece, tazminat talebinin dayanağı olan Malatya 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 2014/105 Esas – 2016/34 Karar sayılı ceza dosyası kapsamında, davacının silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan 19.02.2013 – 21.02.2013 tarihleri arasında gözaltında kaldığını, yapılan yargılama sonunda beraatine karar verildiği, kararın 28.04.2016 tarihinde kesinleştiği, kesinleşmiş kararın davacı asile 03.05.2016 tarihinde tebliğ edildiği, gözaltı tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı, davanın kısmen kabulü ile 5.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine ilişkin kararın davalı vekili tarafından temyizi üzerine Dairemizin 18.04.2022 tarihli kararıyla;

“…1-Davacının hangi suçtan gözaltında kaldığının tespiti amacıyla davacı hakkında düzenlenen yakalama, olay, gözaltı ve sevk – serbest bırakma, sorgu zaptının Yargıtay denetimine elverişli olacak şekilde aslının veya onaylı örneğinin dosya arasına alınması gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi,…

Kabule göre de;

Nesnel bir ölçüt olmamakla birlikte, hükmedilecek manevi tazminatın davacının sosyal ve ekonomik durumu, üzerine atılı suçun niteliği, gözaltına alınmasına neden olan olayın cereyan tarzı, tutuklu kaldığı süre ve benzeri hususlar ile tazminat davasının kesinleşeceği tarihe kadar davacının elde edeceği parasal değer dikkate alınıp, hak ve nasafet ilkelerine uygun makul bir miktar olarak tayin ve tespiti gerekirken, davacı lehine belirlenen ölçütlere uymayacak miktarda çok fazla manevi tazminata hükmolunması ,…”

Nedeniyle bozulmasına karar verilmesine üzerine Mahkemece, Dairemizce verilen bozma ilâmı üzerine davacı hakkında davanın kısmen kabulü ile 2.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE VE KARAR

Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, tazminat şartlarının oluştuğunun saptandığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, tazminat miktarının doğru biçimde belirlendiği anlaşıldığından, davalı vekilinin ve davacı vekilinin yukarıda ilgili bölümde ileri sürdüğü tüm temyiz sebeplerinin reddi ile hükmün, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle ONANMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 04.11.2024 tarihinde karar verildi.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 26.09.2016, E. 2016/3653, K. 2016/11315

12. Ceza Dairesi 2016/3653 E. , 2016/11315 K.

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

Dava: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

Hüküm: 3.087,75 TL maddi ve 3.750 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya verilmesine

Davacının tazminat talebinin kısmen kabulüne ilişkin hüküm, davalı vekili ve davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Yapılan incelemeye, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davalı vekili ve davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;

Davacı vekilinin, davacının … 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2012/305 Esas – 2013/86 Karar sayılı ceza dava dosyası kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan 14.04.2012 tarihinde gözaltına alındığı, 16.04.2012 tutuklanarak 06.09.2012 tarihinde tahliye edildiği ve yapılan yargılama sonucunda 25.02.2013 tarihli karar ile eyleminin uyuşturucu madde kullanmak suçunu oluşturduğu kabul edilerek, TCK’nın 191. maddesi gereğince 1 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve tedavi ve denetimli serbestlik tedbirine hükmedildiği, 11.07.2014 tarihli ek karar ile ise yüklenen tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin gereklerine uygun davrandığından davacı hakkında açılan kamu davasının CMK’nın 223/8. maddesi gereğince düşmesine karar verildiğinden bahisle 07.08.2014 havale tarihli dilekçe ile açtığı temyiz incelemesine konu tazminat davasında mahkemece tazminat talebinin kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, Dairemizce temyiz incelemesi sırasında UYAP sistemi üzerinden yapılan sorgulamada, davacı tarafça … 11. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2012/997 Esas – 2013/170 Karar sayılı ceza dava dosyası kapsamında davacının korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda silahla ateş etme suçundan 14.04.2012 tarihinde gözaltına alınarak 16.04.2012 tarihinde tutuklandığı, 19.11.2012 tarihinde ise tahliye edildiği ve yapılan yargılama sonucunda beraat kararı verildiğinden bahisle 16.08.2013 havale tarihli dilekçe ile açtığı tazminat davasında, … 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 19.03.2014 tarih, 2013/451 Esas – 2014/112 sayılı kararı ile davacı lehine 5.356,29 TL maddi, 6.500 TL manevi tazminata hükmolunduğu, kararın temyizi üzerine Dairemizin 2015/2068 Esas – 2015/15768 Karar, 19.10.2015 tarihli bozma ilamı sonrası 08.03.2016 tarih, 2015/516 Esas – 2016/133 sayılı karar ile davacı lehine 1.824,84 TL maddi, 2.000 TL manevi tazminata hükmolunduğu, temyiz üzerine kararın Dairemizin 26.09.2016 tarih, 2016/6937 Esas – 2016/11321 Karar sayılı ilamıyla bozulmasına karar verildiği dikkate alındığında, her iki tazminat dosyasına ilişkin olarak infaz edilen tutukluluk sürelerinin tereddütsüz olarak belirlenmesi, hak kaybına neden olunmaması ve mükerrer tazminata hükmedilmemesi bakımından söz konusu tazminat dava dosyalarının birleştirilerek görülmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Kabule göre de;

1- Dosya içeriğine göre; nezarethane kayıt defterinde davacının hırsızlık suçundan dolayı gözaltına alındığının belirtildiği dikkate alındığında, davacının tazminat talebinin dayanağı olan dosya kapsamında gözaltına alınıp alınmadığının araştırılması gerektiğinin gözetilmemesi,

2- Her ne kadar … E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünün 26.09.2014 tarihli yazısı ile tazminat talebinin dayanağı olan … 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2012/305 Esas – 2013/86 Karar sayılı ilamına ait tutuklama müzekkeresinin 16.04.2012 – 06.09.2012 tarihleri arasında infaz gördüğü bildirilmiş ise de, … 3. Ağır Ceza Mahkemesine yazılan 07.09.2012 tarihli yazıda ise uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan düzenlenen tutuklama müzekkeresinin hiç infaz görmediğinin belirtildiği dikkate alındığında, tazminat talebinin dayanağı olan uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan düzenlenen tutuklama müzekkeresinin infaz edilip edilmediği, infaz edilmiş olması halinde, infaz tarihlerinin ve infaz edilen sürenin tereddüde mahal vermeyecek şekilde tespit edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi suretiyle eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,

3- Davacının tazminat talebinin dayanağı olan ceza dava dosyasında, gözaltı ile birlikte fiilen 145 gün tutuklu kaldığının belirlenmesi halinde tutuklu kalınan döneme ilişkin olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenen net asgari ücret miktarları üzerinden hesaplanacak 3.476 TL’nin maddi tazminat olarak ödenmesine karar verilmesi gerekirken, bilirkişi raporunda brüt asgari ücret üzerinden yasal kesintilerin hatalı yapılması suretiyle belirlenen 3.087,75 TL’nin hükme esas alınması suretiyle maddi tazminatın eksik tayini ile nesnel bir ölçüt olmamakla birlikte, davacı lehine hükmedilecek manevi tazminatın davacının sosyal ve ekonomik durumu, üzerine atılı suçun niteliği, tutuklanmasına neden olan olayın cereyan tarzı, tutuklu kaldığı süre ve tazminat davasının kesinleşeceği tarihe kadar faizi ile birlikte elde edeceği parasal değer dikkate alınıp, hak ve nasafet ilkelerine uygun makul bir miktar olarak tayin ve tespiti gerekirken, belirlenen ölçütlere uymayacak miktarda az manevi tazminata hükmolunması,

Kanuna aykırı olup, davalı vekili ve davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi gereğince isteme uygun olarak BOZULMASINA, 26.09.2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 06.06.2018, E. 2014/11154, K. 2018/4301

Karar, gözaltına alınanların korunmasında nezarethane sorumlusunun görevlerini ve yönetmelik hükümlerini değerlendirir. Tam karar metni, CMK Madde 93 şerhinde yer almaktadır.

İlgili CMK Şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer