CMK Madde 48, tanığın kendisini veya kanunda belirtilen yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek soruları cevaplamaya zorlanmasını önler. Bu koruma, tanıklığın tamamından değil, suçlayıcı sonuç doğurabilecek belirli sorulardan çekinme hakkıdır.
Kendisi veya yakınları aleyhine tanıklıktan çekinme
Madde 48 – (1) Tanık, kendisini veya 45 inci maddenin birinci fıkrasında gösterilen kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebilir. Tanığa cevap vermekten çekinebileceği önceden bildirilir.
CMK Madde 48’in Açıklaması
Hüküm, Anayasa’nın 38. maddesindeki kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayıcı beyan vermeye zorlanmama güvencesinin tanıklık bakımından karşılığıdır. Tanığın, vereceği cevapla kendisinin veya CMK 45/1’de sayılan kişilerden birinin ceza kovuşturmasına uğramasına yol açabilecek soruyu yanıtlamama hakkı vardır. Bunun için hakkında önceden bir soruşturma açılmış olması aranmaz; sorunun ceza kovuşturmasına yol açabilecek nitelikte olması önemlidir.
CMK 45, belirli kişilere tanıklıktan tümüyle çekinme imkânı tanırken CMK 48, her tanığa yalnız bu nitelikteki sorular açısından cevap vermekten çekinme hakkı sağlar. Hak, soru sorulmadan önce tanığa bildirilmelidir. Tanık, diğer konularda sırf CMK 48’e dayanarak bütün tanıklık görevinden kaçınamaz.
Çekinme hakkı hatırlatılmadan alınan suçlayıcı beyanın delil niteliği ve karar üzerindeki etkisi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Bu güvencenin ihlali, ceza yargılamasında tanık beyanının hukuki değerlendirilmesi bakımından da önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 19.01.2017, E. 2016/19392, K. 2017/619
2. Ceza Dairesi 2016/19392 E. , 2017/619 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: Karşılıksız yararlanma, mühür bozma, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyanda bulunma
HÜKÜM: Beraat
Dosya incelenerek gereği düşünüldü;
Dosya içeriğine göre diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. Ancak;
Her ne kadar sanık hakkında beraat kararı verilmiş ve tanık olarak dinlenen … hakkında atılı suçtan suç duyurusunda bulunulmuş ise de; 5271 sayılı CMK’nın 48. maddesi gereğince tanık …’a kendisini veya aynı Kanun’un 45. maddenin birinci fıkrasında gösterilen kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebileceği hususunda usulüne uygun hatırlatmanın yapılmadığının belirlendiği, bu eksiklik giderildikten sonra tanık tarafından suçun işlendiği kanaatine varılması ve … hakkında suç duyurusunda bulunulduktan sonra kamu davasının açılması halinde her iki dosya birleştirilerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken eksik kovuşturma ile yazılı şekilde hüküm kurulması,
Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 19/01/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 04.02.2015, E. 2014/22686, K. 2015/2416
8. Ceza Dairesi 2014/22686 E. , 2015/2416 K. “İçtihat Metni”
MAHKEMESİ : Asliye Ceza Mahkemesi SUÇ: 6136 sayılı Yasaya aykırılık HÜKÜM: Beraat ve müsadere Gereği görüşülüp düşünüldü: Sanığın aracında 25 adet mermi ele geçmesi ve 6136 sayılı Yasanın 13/4. madde ve fıkrasındaki hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırının 2 yılın altında olması karşısında, 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahke- melerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkındaki Kanunun 10. maddesi uyarınca sulh ceza mahkemesinin görevli olduğu gözetilerek görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, yargılamaya devamla yazılı şekilde karar verilmiş ise de; hüküm tarihinden sonra 28.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanunun 84. maddesi ile 5320 sayılı Kanuna eklenen geçici 6. maddenin 1. fıkrası uyarınca Suh Ceza Mahkemelerinin kaldırıldığı ve aynı maddenin 3. fıkrası uyarınca Sulh Ceza Mahkemelerinde görülmekte olan dava dosyalarının Asliye Ceza Mahkemelerine devredildiği gözetilerek bu husus bozma nedeni yapılmamıştır.
I- Hükümle birlikte hakkında suç duyurusunda bulunulan ve beyanı hükme esas alınan sanığın kardeşi olan tanık … CMK.nun 45. maddesi uyarınca tanıklıktan çekinme hakkı ile CMK.nun 48.maddesi uyarınca kendisini ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinme hakkı hatırlatılmadan dinlenilmesi, II- Kabul ve uygulamaya göre de; Suça konu mermileri, sanığın aracına kendisinin koyduğunu belirten … hakkında yapılan suç duyurusunun sonucu beklenip dava açıldığı takdirde birleştirilerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdiri gerektiği gözetilmeden eksik soruşturmayla yazılı şekilde hüküm kurulması, Yasaya aykırı, Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken CMUK.nun 321. maddesi gereğince (BOZULMASINA), 04.02.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 05.07.2023, E. 2021/17260, K. 2023/5816
8. Ceza Dairesi 2021/17260 E. , 2023/5816 K.
“İçtihat Metni”
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:Ağır Ceza Mahkemesi
KARAR: İtirazın Reddi
Bursa Cumhuriyet Başsavcılığının 16.12.2019 tarihli iddianamesiyle sanık hakkında yalan tanıklık suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmıştır.
Bursa 7. Asliye Ceza Mahkemesinin 06.04.2021 tarihli kararıyla sanık hakkında yalan tanıklık suçundan 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir.
Sanık müdafii tarafından süresinde yapılan itiraz üzerine, Bursa 16. Ağır Ceza Mahkemesinin 31.05.2021 tarihli kararıyla itirazın reddine kesin olarak karar verilmiştir.
Adalet Bakanlığının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 309 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca, 04.10.2021 tarihli ve 2021/18150 sayılı evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 15.10.2021 tarihli ve KYB-2021/122442 sayılı Tebliğnamesi ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:
I. İSTEM
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 15.10.2021 tarihli ve KYB-2021/122442 sayılı kanun yararına bozma isteminin;
“Benzer bir olaya ilişkin Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 25/06/2019 tarihli ve 2019/4855 esas, 2019/9624 karar sayılı ilâmında, ” Sanık … tarihli duruşmada tanık sıfatı ile beyanı alındığı sırada CMK’nun 48. maddesi kapsamında çekinme hakkının hatırlatılmamış olması, CMK’nun 53/1-b bendi gereğince “Gerçeği söylememesi halinde yalan tanıklık suçundan dolayı cezalandırılacağının” anlatılmamış olması karşısında; tanıklığın hakları, sonuçları ve müeyyidelerinin CMK’da düzenlenen usule uygun bir şekilde hatırlatılmadan tanık olarak dinlenilmiş olması, bu şekilde alınan beyanlarına dayanılarak TCK’nun 272. maddesi gereğince mahkûmiyet hükmü kurulamayacağı gözetilmeden atılı suçtan sanığın beraati yerine yazılı şekilde mahkûmiyetine karar verilmesi…BOZULMASINA, …” şeklinde yer alan açıklama karşısında, Küçükçekmece 1. Aile Mahkemesinin 2019/54 talimat sayılı dosyasının 21/06/2019 tarihli oturumu esnasında tanıklığına başvurulan sanığa, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Tanığa görevinin önemini anlatma” başlıklı 256. maddesinin b fıkrası uyarınca “Gerçeği söylememesi hâlinde yalan tanıklık suçundan dolayı cezalandırılacağı, ” şeklinde yer alan hükmüne uygun olarak hatırlatma ve uyarı yapılmadığı cihetle tanığın bu beyanlarına dayalı olarak anılan suç nedeniyle mahkûmiyetine hükmedilemeyeceği gözetilmeden itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.”
Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.
II. GEREKÇE
1.5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Kendisi veya yakınları aleyhine tanıklıktan çekinme” başlıklı 48 inci maddesi “Tanık, kendisini veya 45 inci maddenin birinci fıkrasında gösterilen kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebilir. Tanığa cevap vermekten çekinebileceği önceden bildirilir.
” ve yine aynı Kanun’un “Tanığa görevinin önemini anlatma” başlıklı 53 üncü maddesi ” (1) Tanığa; a) Dinlenmeden önce, gerçeği söylemesinin önemi, b) Gerçeği söylememesi halinde yalan tanıklık suçundan dolayı cezalandırılacağı, c) Doğruyu söyleyeceği hususunda yemin edeceği, d) Duruşmada mahkeme başkanı veya hâkimin açık izni olmadan mahkeme salonunu terk edemeyeceği, anlatılır.”
eklinde düzenlenmiştir.
2.Somut olayda, sanığın, tanık sıfatıyla Küçükçekmece 1. Aile Mahkemesinde 21.06.2019 tarihinde talimatla beyanı alınırken, 5271 sayılı Kanun’un 48 inci maddesi uyarınca tanıklıktan çekinme hakkı ve aynı Kanun’un 53 üncü maddesindeki hususlar kendisine hatırlatılmadığı bu nedenle sanığın üzerine atılı yalan tanıklık suçunun unsurları oluşmadığı halde, sanık hakkında yalan tanıklık suçundan 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin Bursa 7. Asliye Ceza Mahkemesinin 06.04.2021 tarihli kararına yönelik yapılan itirazın Bursa 16. Ağır Ceza Mahkemesince kabulü yerine reddine karar verilmesi, Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.
II. KARAR
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,
2. Bursa 16. Ağır Ceza Mahkemesinin, 31.05.2021 tarihli kararının 5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,
5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemin yapılması için dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 05.07.2023 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
CMK Madde 45 – Tanıklıktan çekinme ve CMK Madde 49 – Tanıklıktan çekinme sebebinin bildirilmesi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer