CMK Madde 49, tanıklıktan çekinme hakkını kullanan tanığın bu hakkın dayandığı olguları hangi koşullarda bildireceğini düzenler. Düzenlemenin amacı, çekinme sebebinin varlığını gerektiğinde incelemek; kanuni çekinme hakkını ortadan kaldırmak değildir.
CMK Madde 49 – Tanıklıktan çekinme sebebinin bildirilmesi
Madde 49 – (1) Mahkeme başkanı veya hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından gerekli görüldüğünde 45, 46 ve 48 inci maddelerde gösterilen hâllerde tanık, tanıklıktan çekinmesinin dayanağını oluşturan olguları bildirir ve bu hususta gerektiğinde kendisine yemin verdirilir.
Hükmün anlamı ve uygulanması
Madde, çekinme sebebinin dayandığı olguların açıklanmasına ilişkin sınırlı bir usul öngörür. CMK 45’te sayılan yakınlık ilişkileri, CMK 46’da düzenlenen meslek veya sürekli uğraş nedeniyle öğrenilen bilgiler ve CMK 48’de tanığın kendisini ya da belirli yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinmesi bu kapsamda yer alır. CMK 48’deki hak, tanıklığın tamamından değil, belirtilen nitelikteki soruları cevaplamaktan çekinmeye ilişkindir.
Tanığın çekinme sebebini oluşturan olguları bildirmesi, mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısının bunu gerekli görmesine bağlıdır. Gerektiğinde bu olgular hakkında tanığa yemin de verdirilebilir; yemin her çekinme hâlinde zorunlu değildir. Buradaki yemin, tanığın olay hakkında anlatacaklarının doğruluğuna ilişkin olağan tanık yemininden farklı olarak çekinme sebebinin dayanağına yöneliktir.
Çekinme sebebi incelenirken, özellikle meslek sırrının içeriğinin veya tanığı ya da yakınlarını suçlayabilecek bilgilerin açıklanmasını zorlayacak bir uygulamadan kaçınılmalıdır. Ceza muhakemesinde hukuki yardım bakımından da çekinme sebebinin doğru belirlenmesi ile hakkın kapsamının korunması önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK şerhleri
- CMK Madde 45 – Tanıklıktan çekinme
- CMK Madde 46 – Meslek ve sürekli uğraşıları sebebiyle tanıklıktan çekinme
- CMK Madde 48 – Kendisi veya yakınları aleyhine tanıklıktan çekinme
Yazar: Avukat Fatih Sefer