CMK Madde 95, yakalanan veya gözaltına alınan kişinin durumunun yakınlarına bildirilmesini düzenler. Yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılması hâllerinde haber verilmesini güvence altına alır; yabancı kişiler için konsolosluğa bildirim ayrıca öngörülmüştür.
Yakalanan veya gözaltına alınanın durumunun yakınlarına bildirilmesi
Madde 95 – (1) Şüpheli veya sanık yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir.
(2) Yakalanan veya gözaltına alınan yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmaması halinde, durumu, vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir.
CMK Madde 95’in açıklaması
Birinci fıkraya göre şüpheli veya sanığın yakalanması, gözaltına alınması ve gözaltı süresinin uzatılması ayrı ayrı bildirim yükümlülüğü doğuran işlemlerdir. Cumhuriyet savcısının emriyle kişinin bir yakınına veya kendisinin belirlediği kişiye gecikmeksizin haber verilmesi gerekir. Haber verme yükümlülüğü, yalnız gözaltı kararı verilmesiyle veya kişinin serbest bırakılmasıyla sınırlı değildir.
Yabancı uyruklu kişi bakımından, yazılı olarak karşı çıkmadığı sürece vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna da bildirim yapılır. Konsolosluk bildirimi, birinci fıkrada öngörülen yakın veya belirlenen kişiye haber verme yükümlülüğünden ayrı bir düzenlemedir.
Haber vermenin yapılıp yapılmadığı, bildirim tutanağı ve diğer işlem kayıtları üzerinden denetlenebilir. Yakalanma veya tutuklanmanın yakınlara bildirilmemesi CMK 141/1-h kapsamında tazminat istemine konu olabilir; Yargıtay kararlarında gözaltının yakınlara bildirilmemesi de bu hüküm kapsamında değerlendirilmiştir. yakalama ve gözaltı işlemlerinde hukuki yardım, bildirim yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesinde önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2018/1379, K. 2019/82, T. 07.01.2019
12. Ceza Dairesi 2018/1379 E. , 2019/82 K.
Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi
Dava: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
Hüküm: Davanın reddine
Davacının tazminat talebinin reddine ilişkin hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;
Bozma ilamına uyularak yapılan incelemeye, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;
1- Dosya içeriğine göre; davacının 11.06.2013 tarihinde… Adalet Sarayında gerçekleştirilen eylem sırasında Cumhuriyet savcısının talimatı ile yakalanarak adli muayene raporu düzenlendikten sonra ifadesi alınmadan aynı gün serbest bırakıldığı, ancak hakkında yakalama işlemi yapılan davacıya kanuni haklarının hatırlatıldığına ve davacının yakalandığının bir yakınına veya belirlediği bir kişiye haber verildiğine dair herhangi bir tutanak düzenlenmediği dikkate alınarak, 5271 sayılı CMK’nın 90, 95 ve 97. maddeleri ile Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin 6. maddesindeki zorunlulukların yerine getirilmediği, davacının avukat olmasının bu hükümlerin uygulama koşullarını değiştirmeyeceği, suçlamadan haberdar edilme ve düzenlemede yer alan aydınlatma yükümlülüğüne ilişkin emredici hükümlerin ihlalinin işlemi haksız hale getirdiğinin anlaşılması karşısında, davacı lehine makul bir miktar manevi tazminata hükmolunması gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde isabetsiz değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi,
2- ”07.12.2017” olan karar tarihinin gerekçeli karar başlığında ”11.12.2017” olarak yazılması,
Kanuna aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi gereğince isteme aykırı olarak BOZULMASINA, 07.01.2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2019/266, K. 2019/6365, T. 20.05.2019
12. Ceza Dairesi 2019/266 E. , 2019/6365 K.
Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi
Dava: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
Hüküm: Davanın reddine
Davacının tazminat talebinin reddine ilişkin hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;
Yapılan yargılamaya, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;
1- Her ne kadar tazminat talebinin dayanağı olan Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesinin davacı hakkında açılan kamu davasının düşürülmesine dair 25/05/2015 tarih, 2006/322 Esas, 2015/179 sayılı kararının kesinleşmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 30/10/2015 tarihli yazısı ile kesinleşme şerhi de eklenerek bahse konu kararın kesinleştiğinin bildirildiği anlaşılmakla, dosya içeriğine göre, davacının 03/10/2006 tarihinde gözaltına alınarak, 07/10/2006 tarihinde tutuklandığı, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle 01/12/2006 tarihinde iddianame düzenlendiği, ceza yargılaması sırasında 23/03/2007 tarihinde tahliye edildiği, 2007 ve 2011 yıllarında başka şahıslar hakkında iki iddianame daha düzenlenerek kamu davaları açıldığı ve bu kamu davalarının da ana dosya ile birleştirildiği, neticede 29 sanık hakkında yargılama yapıldığı, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma suçu ile birlikte resmi belgede sahtecilik, mühürde sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık suçlarından da yargılama yürütüldüğü, davacıya atfedilen suçun ciddi ve ağır olduğu, eylem ve sanık sayısı ile eylemlerin niteliğinden hareketle dosyanın karmaşıklık düzeyi ve yapılan yargılama sonunda davacı hakkında açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle düşürülmesine karar verildiği dikkate alındığında, davacı lehine bu sebebe dayalı olarak tazminata hükmolunamayacağı, yine davacı hakkında yapılan ceza yargılamasının uzun sürdüğünden bahisle 5271 sayılı CMK’nın 141/1-d maddesi gereğince de tazminat talebinde bulunulduğu anlaşılmış ise de, 5271 sayılı CMK’nın 141/1-d maddesinde ”kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen” kişilerin maddi ve manevi her türlü zararını talep edebileceklerinin belirtildiği, bu madde hükmüne göre tazminata hükmolunabilmesi için tutukluluk süresinin makul
sınırı aşması gerektiği, somut olayda ise davacının gözaltı ile birlikte 171 gün tutuklu kaldığı dikkate alındığında, bu hükme dayalı olarak da tazminata hükmolunamayacağı, ayrıca yakalanarak gözaltına alınma nedenlerinin davacıya bildirilmediği gerekçesiyle de tazminat talebinde bulunulmuş ise de, mahkemece temin edilerek dosya içerisine alınan ”Yakalama ve Gözaltına Alma Tutanağı Şüpheli ve Sanık Hakları Formu” incelendiğinde yakalanarak gözaltına alınma nedenlerinin davacıya bildirildiğinin anlaşılması karşısında, bu iddianın da dayanaksız olduğu, netice de tüm bu hususlara ilişkin tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği ancak, davacının yakalanarak gözaltına alındığının yakınlarına haber verilmediği belirtilerek de tazminat talebinde bulunulduğu anlaşıldığından, ceza dosyası celp edilip incelenerek, yakalanarak gözaltına alındığının davacının yakınlarına haber verilmediğinin tespiti halinde davacı lehine makul bir miktar manevi tazminata hükmolunmasının lüzumu,
2- Gerekçeli karar başlığında, ”Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat” olan dava türünün ”Yakalama veya Tutuklama Sonrası KYO veya Beraat Kararı Verilmesi Halinde Tazminat” olarak yazılması ile ”Davacı: K.H.” ibaresine yer verilmesi,
Bozmayı gerektirmiş olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi gereğince isteme aykırı olarak BOZULMASINA, 20/05/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/7101, K. 2025/14, T. 06.01.2025
12. Ceza Dairesi 2022/7101 E., 2025/14 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2020/906 E., 2022/139 K.
DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
HÜKÜM: İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Ret, Onama
Davalı vekilinin temyiz istemi yönünden; Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen hükmün, 6100 sayılı HMK’nın 24.11.2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 42. maddesi ile değişik 362/1-a maddesi uyarınca kesin olduğu belirlenmiştir.
Davacının temyiz istemi yönünden; İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; yapılan ön inceleme neticesinde 6100 sayılı HMK’nın 361/1. ve 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince davacının 5271 sayılı Kanun 141/1-h maddesinin ihlal edildiğinden bahisle 500.000,00 TL manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 750,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacının ve davalı vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davalı vekilinin temyiz isteminin hükmün kesin olduğundan reddine ve davacı vekilinin temyiz isteminin reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Davacının temyiz istemi; emniyet Genel Müdürlüğünde çalışmakta iken mesai dışında iş yerine çağırıldığını ve burada 17.07.2016 tarihinde gözaltına alındığını, gözaltı süresince talep etmesine rağmen yakınlarına haber verilmediğini, eşinin kendisini merak ettiğini, iş yerine geldiğini fakat bilgi edinmediğini, eşinin savcılığa başvurduğunu fakat burada da bilgi edinmediğini, yakınlarının 6 gün sonra tutuklama ile kendisinden haber aldığını, yerel mahkemece haber verilmediğinin tespit yapılmasına rağmen hükmedilen tazminatın çok eksik olduğunu, belirtmiştir.
III. DAVANIN KONUSU
İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesinin 2018/443 Esas sayılı dava dosyasında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yargılandığı, davacının 17.07.2016 tarihinde saat:13:40 sıralarında istihbarat daire başkanlığında yakalanan …’ye ilişkin yakalama ve üst arama tutanağı düzenlendiği, sadece …’ün imzası olan sevk/serbest bırakma tutanağı ve yakalama ve gözaltına alma tutanağı, şüpheli ve sanık hakları formu bulunduğu, tarihsiz ve sadece …’ün imzası ile kimlik bilgilerinin yazıldığı haber verilmesini istediği kişiye ilişkin hiçbir bilginin bulunmadığı haber verme tutanağı ve yine sadece …’nin imzası bulunan kimlik bilgilerinin yazdığı bunun dışında hiçbir bilgi olmayan avukat görüşme tutanağının bulunduğu, 22.07.2016 tarihli ve tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi formu düzenlendiği ve tutuklamadan bilgi verildiğinin yazıldığı, şüpheli sıfatıyla …’nin Ankara 9. Sulh Ceza Hakimliği’nce 2016/27 sorgu sayılı kararı ile 22.07.2016 günü tutuklandığı, davacının talebinin gözaltının yakınlarına bildirilmemesine yönelik tazminat olduğu, dosyanın incelenmesinde davacının gözaltına alınmasına müteakip yakınlarına bilgi verilmediği anlaşılmakla, 5271 sayılı Kanun 141/1-h,3. maddeler uyarınca hak ve nesafet kurallarına uygun olarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince kısmen kabul edilen davada, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.
IV. GEREKÇE VE KARAR
A. Davalı Vekilinin Temyiz İstemi Yönünden;
Karar tarihi itibariyle temyiz kesinlik sınırının 107.090,00 TL olduğu ve 5271 sayılı Kanun 141/1-h maddesinin ihlal edilen davacının 500.000,00 TL manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 750,00 TL manevi tazminata hükmedilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince yapılan istinaf incelemesi sonucunda istinaf başvurusunun esastan reddine kararı verilmesi nedeniyle kabul edilen toplam 750,00 TL tazminata ilişkin hükmün davalı açısından kesin olduğu görülmekle; davalı vekilinin temyizinin katılma yolu ile yapılmadığı dikkate alınarak, 6100 sayılı HMK’nın 24.11.2016 tarih ve 6763 sayılı Kanun’un 42. maddesi ile değişik 362. maddesinin 1/a bendinde yer alan temyiz sınırı ve kabul edilen tazminat miktarına göre hükmün kesin olması nedeniyle, davalı vekilinin temyiz istemin CMK’nın 298. maddesi gereğince isteme aykırı olarak REDDİNE;
B. Davacının Temyiz İstemi Yönünden;
Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı anlaşılmakla, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesinin kararında davacı tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden CMK’nın 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
06.01.2025 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 90 – Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler; CMK Madde 97 – Yakalama tutanağı; CMK Madde 107 – Tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi; CMK Madde 141 – Tazminat istemi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer