CMK Madde 143 – Tazminatın Geri Alınması ve Rücu

CMK Madde 143, koruma tedbirleri nedeniyle Devletçe ödenen tazminatın belirli koşullarda geri alınmasını ve iftira veya yalan tanıklık sebebiyle uygulanan gözaltı ya da tutuklama nedeniyle sorumlu kişilere rücu edilmesini düzenler. Tazminat alan kişiden geri alma ile üçüncü kişiye rücu, farklı hukuki koşullara bağlıdır.

CMK Madde 143 – Tazminatın geri alınması

Madde 143 – (1) Kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararı sonradan kaldırılarak, hakkında kamu davası açılan ve mahkûm edilenlerle, yargılamanın aleyhte yenilenmesiyle beraat kararı kaldırılıp mahkûm edilenlere ödenmiş tazminatların mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı, Cumhuriyet savcısının yazılı istemi ile aynı mahkemeden alınacak kararla kamu alacaklarının tahsiline ilişkin mevzuat hükümleri uygulanarak geri alınır. Bu karara itiraz edilebilir.

(2) (Mülga: 18/6/2014 – 6545/103 md.)

(3) İftira konusunu oluşturan suç veya yalan tanıklık nedeniyle gözaltına alınma ve tutuklama halinde; Devlet, iftira eden veya yalan tanıklıkta bulunan kişiye de rücu eder.

Hukuki Açıklama

Birinci fıkradaki geri alma, daha önce tazminat ödenmiş olmasını ve sonradan ortaya çıkan mahkûmiyet sonucunu esas alır. Hakkındaki kovuşturmaya yer olmadığı kararı kaldırılarak kamu davası açılan kişinin mahkûm edilmesi veya aleyhe yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat kararının kaldırılıp mahkûmiyet kurulması gerekir. Yalnızca kovuşturmaya yer olmadığı kararının kaldırılması, ödenmiş tazminatın bu fıkra uyarınca geri alınması için tek başına yeterli değildir.

Geri alınacak tutar, daha önce ödenmiş tazminatın mahkûmiyet süresine ilişkin kısmıyla sınırlıdır. Cumhuriyet savcısının yazılı istemi üzerine tazminata karar veren aynı mahkemenin kararı gerekir. Bu karar üzerine kamu alacaklarının tahsiline ilişkin mevzuat uygulanır ve geri alma kararına itiraz edilebilir.

Ödenmiş tazminatın geri alınması ile henüz sonuçlanmamış bir tazminat isteminin değerlendirilmesi birbirinden ayrılmalıdır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı kaldırıldığında, ilk tazminat isteminin koşullarının devam edip etmediği ayrıca değerlendirilir. Yargıtayın aşağıdaki kararında, soruşturmanın yeniden açılması üzerine tazminat davasının reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur.

Üçüncü fıkra, iftira veya yalan tanıklık nedeniyle bir kişinin gözaltına alınmasına ya da tutuklanmasına sebep olan kişiye Devletin rücuunu düzenler. Burada talep, tazminat alan kişiye değil, tedbire yol açan iftira veya yalan tanıklığı gerçekleştiren kişiye yönelir; ilgili davranış ile koruma tedbiri arasındaki nedensellik bağı değerlendirilir. Koruma tedbiri tazminatının geri alınması ve rücu koşullarının hukuki değerlendirilmesinde bu iki mekanizmanın ayrı tutulması gerekir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

Seçilmiş Yargıtay Kararı

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 08.01.2024, E. 2021/7107, K. 2024/6

12. Ceza Dairesi 2021/7107 E. , 2024/6 K.

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ:Ceza Dairesi

DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

DAVA TARİHİ: 15.05.2018

HÜKÜM: Düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi kararı

TEMYİZ EDENLER: Davacı vekili, davalı vekili

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Esastan ret

İlk Derece Mahkemesi kararına yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 361 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edilebilir olduğu, davacı vekilinin temyiz dilekçesinin 16.07.2019 tarihinde tebliği üzerine davalı vekilinin 17.07.2019 tarihinde verdiği dilekçesinde hükme ilişkin temyiz sebeplerini bildirerek katılma yolu ile temyiz isteminde bulunduğu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 142 nci maddesinin sekizinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçelerinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

1. Davacı vekili 15.05.2018 tarihli dava dilekçesinde özetle; müvekkili …’ün Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının 2017/3465 soruşturma sayılı dosyası kapsamında 25/08/2018 tarihinde gözaltında kaldığı, soruşturma sonucunda müvekkili hakkında ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği belirtilerek gözaltında kaldığı süre içerisinde uğradığı 100.000,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı vekili 08.06.2018 tarihli cevap dilekçesinde özetle; davacı …’ün kendi kusuru ile koruma tedbirine sebebiyet verdiğinden tazminat isteminde haklı görülemeyeceğini, davacı tarafından fahiş miktarda tazminat talep edildiğini, kişinin içinde yaşadığı sosyal çevre ve konumu gibi faktörler dikkate alınarak, şahsın zenginleşmesine yol açmayacak şekilde bir tazminata hükmedilebileceğini, gerekli inceleme ve araştırmanın yapılarak re’sen gözetilecek hususlarla birlikte davanın reddi ile yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıdan alınmasına karar verilmesini talep etmiştir.

3. Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesinin, 02.10.2018 tarihli ve 2018/209 Esas, 2018/327Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

4. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesinin, 31.05.2019 tarihli ve 2019/361 Esas, 2019/1587 Karar sayılı kararı ile İlk Derece Mahkemesince kurulan hükme yönelik davacı vekilinin ve davalı vekilinin istinaf başvurusunun 5271 sayılı Kanun’un 280 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca düzeltilerek esastan reddine karar verilmiştir.

5. Dava dosyası, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca tanzim olunan, 06.10.2021 tarihli, temyiz isteminin esastan reddi görüşünü içerir Tebliğname ile Daireye tevdi olunmuştur.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Davacı vekilinin temyiz sebepleri

Davacının kazanılmış hakkı olduğuna, sonradan açılan soruşturmanın kazanılmış hakkı yok edemeyeceğine, ilişkindir.

Davalı vekilinin temyiz sebepleri

Davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğine, ilişkindir.

III. DAVA KONUSU

Temyizin kapsamına göre;

A. İlk Derece Mahkemesinin Kabulü

Davacı … hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yürütülen soruşturma sonucunda 29/01/2018 Tarih 2017/3465 Soruşturma ve 2018/943 Karar sayı ile kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, ardından davacının Giresun ilinde çalıştığı dönemde örgütün mahrem imamları ile ankesörlü telefon üzerinden iletişim kurduğunun tespit edilmesi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığının talebi ile Isparta Sulh Ceza Hakimliğinin 03/07/2018 Tarih 2018/2725 Değişik iş sayılı kararı ile davacı hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın, yeni delil elde edilmesi nedeniyle CMK 172/2 fıkrası uyarınca kaldırılmasına karar verildiği, ardından soruşturma dosyasının yetkisizlik kararı ile Giresun Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği ve soruşturmanın halen derdest olduğu Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının yazıları ile UYAP kayıtlarının incelenmesinden anlaşılmıştır.

Davacının hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilen soruşturmada gözaltında kalması nedeniyle CMK 141/1-e bendi uyarınca tazminat isteyebileceği düşünülebilir ise de, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kaldırılması halinde hükmedilen tazminatın geri alınacağını düzenleyen CMK 143. maddesi birlikte değerlendirildiğinde, davacı hakkında hakkındaki kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın yeni delil ortaya çıkması nedeniyle dava şartları bulunmadığından davanın reddine karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

”Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının 29/01/2018 tarih, 2017/3465 soruşturma, 2018/943 sayılı kararı ile davacı hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, kararın 10/05/2018 tarihinde kesinleşmesinden sonra davacının vekili aracılığıyla yasal süresi içerisinde 15/05/2018 tarihinde tazminat davası açtığı, tazminat davasının açılmasından sonra kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın Isparta Sulh Ceza Hakimliğinin 03/07/2018 tarih, 2018/2725 D. İş sayılı kararı ile kaldırılmasında davacıya herhangi bir kusur yüklenemeyecek olması nedeniyle davalı … lehine vekalet ücreti takdiri ile 48,50 TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına karar verilmesi yasaya aykırı ise de,

Bu hukuka aykırılığın, duruşma açılmadan, usul ekonomisine de uygun olarak HMK’nın 353/1-b.2 maddesi ve CMK’nın 280/1-a maddesindeki yetkiye dayalı olarak Dairemizce düzeltilebileceği anlaşılmakla;

Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 02/10/2018 tarih, 2018/209 Esas 2018/327 Karar sayılı hükmünün;

2. maddesindeki ” Davalı … tazminat davasında kendisini bir vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde geçerli Avukatlık Asgari Ücret Tarifeleri hükümleri dikkate alınmak suretiyle, 4.360,00 TL vekalet ücretinin DAVACIDAN ALINARAK DAVALI HAZİNEYE VERİLMESİNE, ” ibaresinin ” Davanın mahiyeti gereği davalı … lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına”,

4. maddesindeki ” Tazminat yargılaması için yapılan 1 Adet Posta Gideri 6,50 TL, 3 Adet Davetiye Gideri 42,00 TL olmak üzere toplamda 48,50 TL’den ibaret yargılama giderinin davacıdan tahsiliyle HAZİNEYE İRAT KAYDINA, ” ibaresinin ” Davanın mahiyeti gereği yapılan yargılama giderinin hazine üzerine bırakılmasına” ibaresi ile değiştirilmesi suretiyle hükmün DÜZELTİLMESİNE,” karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE

Tazminat talebinin esasını oluşturan Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının 2017/3465 soruşturma sayılı dosyası kapsamında davacının silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 26.02.2017 – 01.03.2017 tarihleri arasında 3 gün gözaltında kaldığı, yapılan soruşturma sonunda 29.01.2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, kararın itiraz edilmeksizin kesinleştiği, gözaltına alınma tarihi itibariyle davanın 5271 sayılı Kanun’un 142 nci maddesinin birinci fıkrasında belirlenen süre içerisinde yetkili ve görevli mahkemede açıldığı anlaşılmıştır.

Isparta Sulh Ceza Hâkimliğinin 03.07.2018 tarihi 2018/2725 Değişik İş numaralı kararıyla Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının 29.01.2018 tarih, 2017/3465 soruşturma sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair kararının yeni delil ortaya çıkması ve delillerin birlikte değerlendirilmesinde fayda görülmesi nedeniyle kaldırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.

Davacı vekilinin temyiz sebepleri yönünden;

5271 sayılı Kanun’un “Tazminat istemi” kenar başlıklı 141 inci maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;

…

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,

…

Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.

…

Bu itibarla davacı hakkında Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının 29.01.2018 tarih, 2017/3465 soruşturma sayılı dosyasında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş ise de tazminat davası açıldıktan sonra Isparta Sulh Ceza Hâkimliğinin 03.07.2018 tarihi 2018/2725 Değişik İş numaralı kararıyla Isparta Cumhuriyet Başsavcılığının 29.01.2018 tarih, 2017/3465 soruşturma sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair kararının yeni delil ortaya çıkması ve delillerin birlikte değerlendirilmesinde fayda görülmesi nedeniyle kaldırılmasına karar verildiği anlaşıldığıdan kanunda öngörülen yasal şartlar oluşmadığından davanın reddine karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Davalı vekilinin temyiz sebebi yönünden;

İncelenen dosya kapsamına göre vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin hükmün dosya kapsamına uygun bulunduğu anlaşıldığından, davalı vekilinin yerinde görülmeyen temyiz istemi reddedilmiştir.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesinin, 31.05.2019 tarihli ve 2019/361 Esas, 2019/1587 Karar sayılı kararında davacı vekili ve davalı vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun’un 289 uncu maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden aynı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca Isparta 1. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

08.01.2024 tarihinde karar verildi.

İlgili CMK Şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer