CMK Madde 164, ceza soruşturmasında adlî kolluğun kapsamını ve görev ilişkilerini düzenler. Soruşturma işlemlerinde Cumhuriyet savcısının emir ve talimatlarına bağlılığı, adlî görev dışındaki hizmetlerde ise teşkilat amirlerine bağlılığı esas alır.
CMK Madde 164 – Kanun metni
Adlî kolluk ve görevi
Madde 164 – (1) Adlî kolluk; 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 8, 9 ve 12 nci maddeleri, 10.3.1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununun 7 nci maddesi, 2.7.1993 tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ve 9.7.1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturma işlemlerini yapan güvenlik görevlilerini ifade eder.
(2) Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri, Cumhuriyet savcısının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir.
(3) Adlî kolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde, üstlerinin emrindedir.
CMK Madde 164’ün açıklaması
Birinci fıkra, adlî kolluğu sayılan güvenlik teşkilatlarında soruşturma işlemlerini yerine getiren görevliler üzerinden tanımlar. Bir kolluk görevlisinin somut işlemde adlî görev yürütmesi, soruşturma yetkisinin ve bu göreve bağlı yükümlülüklerin belirlenmesi bakımından önemlidir.
İkinci fıkra uyarınca soruşturmanın sevk ve idaresi Cumhuriyet savcısındadır. Adlî kolluk, suça ilişkin ihbar ve tespitleri savcıya bildirerek aldığı adlî emirleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali, olayın özelliklerine göre sorumluluğa yol açabilir. Buna karşılık arama veya elkoyma gibi işlemlerin hukuka uygunluğu, ilgili koruma tedbirinin özel karar ve usul şartlarıyla birlikte değerlendirilir.
Üçüncü fıkra, adlî soruşturma ile kolluğun diğer hizmetleri bakımından emir-komuta ilişkisini ayırır: adlî görevlerde Cumhuriyet savcısının talimatı, adlî görev dışındaki hizmetlerde teşkilat amirlerinin emirleri esastır. Adlî kolluk işlemlerinde savunma haklarının korunması, ifade alma ve delil toplama süreçlerinin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 20.02.2018, E. 2015/13293, K. 2018/995
5. Ceza Dairesi 2015/13293 E. , 2018/995 K.
MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi
SUÇ: İcrai davranışla görevi kötüye kullanma
HÜKÜM: Beraat
Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:
Çiğli Polis Merkezinde emniyet amiri olan sanık … ile aynı yerde grup amir vekili … ve adli yazıcı …’ın 09/07/2012 günü …’ın şikayeti üzerine yapılan adli işlemlerle ilgili CMK’nın 161/2. maddesi gereğince görevli Cumhuriyet Savcısına herhangi bir bilgi vermedikleri, 11/07/2012 günü [adı gizlendi]’ın şikayetçi olduğu …’ın ifadesini aldıktan sonra olayı Cumhuriyet Savcısına bildirdikleri, Savcı tarafından arama yapılarak elde edilecek delillere göre şahsın gözaltına alınması ya da serbest bırakılması şeklinde verilen emre uymayarak, arama kararı isteyip icra etmeksizin şüpheliyi serbest bıraktıkları, sanıkların eylemlerinin TCK’nın 257/1. maddesinde düzenlenen icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçunu oluşturduğu gözetilmeden yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde beraat kararları verilmesi,
Kanuna aykırı, O yer Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükümlerin 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi de gözetilerek CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 20/02/2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 01.06.2021, E. 2020/3634, K. 2021/2672
9. Ceza Dairesi 2020/3634 E. , 2021/2672 K.
Mahkemesi :Sulh Ceza Mahkemesi
Suç: Görevi kötüye kullanmak
Hüküm: Beraat
Dosya incelenerek gereği düşünüldü:
Kalaba Jandarma Karakol Komutanı olarak görev yapan sanığın, 01/01/2013 tarihinde, İl Jandarma Komutanlığına yapılan ve ilgisi sebebi ile gereği için kendilerine intikal ettirilen suç ihbarı ile ilgili olarak, CMK’nın 161/2. maddesine göre, emrinde çalıştığı Cumhuriyet savcısına derhal bilgi vermesi ve alacağı emir ve talimatlara uygun olarak hareket etmesi gerekirken, bu hususa uymadığı ve bu suretle TCK’nın 257/1. maddesinde düzenlenen görevi kötüye kullanma suçunu işlediği tüm dosya kapsamıyla sübuta erdiği halde; suç vasfında hataya düşülerek ve yetersiz gerekçe ile sanığın mahkumiyeti yerine yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması,
Kanuna aykırı, Cumhuriyet savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi de gözetilerek CMUK’nın 321. maddesi uyarınca hükmün BOZULMASINA, 01/06/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 22.01.2013, E. 2011/8013, K. 2013/1061
4. Ceza Dairesi 2011/8013 E. , 2013/1061 K.
MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi
SUÇ: Görevi kötüye kullanma
HÜKÜM: Beraat
Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:
Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede başkaca nedenler yerinde görülmemiştir.
Ancak;
Nöbetçi uzman çavuş olan sanığın olay günü yapılan suç ihbarı üzerine olay yerine zaman geçirmeden giderek soruşturma işlemlerine başlaması, olay yeri itibariyle soruşturma yetkisinin emniyet teşkilatına ait olduğunu tespit etmesi durumunda Cumhuriyet Savcısını da bilgilendirerek görevini polis memurlarına devretmesi gerekirken, zamanında müdahale ile önleyebileceği, kişinin ölümü ile sonuçlanan kavganın meydana geldiği olay yerine geç gitme biçimindeki eyleminin TCK’nın 257/2. maddesinde ihmali davranış ile görevi kötüye kullanma suçunu oluşturduğu gözetilmeden yetersiz gerekçe ile beraat kararı verilmesi,
Yasaya aykırı ve O Yer Cumhuriyet Savcısının temyiz nedenleri ile tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden HÜKMÜN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 22.01.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 161 – Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri ve CMK Madde 165 – Diğer kolluk birimlerinin adlî kolluk görevi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer