CMK Madde 163, sulh ceza hâkiminin belirli koşullarda soruşturma işlemlerini doğrudan yapabilmesini düzenler. Bu yetki, soruşturmayı esas olarak Cumhuriyet savcısının yürütmesi kuralına getirilen istisnadır.
CMK Madde 163 – Kanun Metni
Soruşturmanın sulh ceza hâkimi tarafından yapılması
Madde 163 – (1) Suçüstü hâli ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına erişilemiyorsa veya olay genişliği itibarıyla Cumhuriyet savcısının iş gücünü aşıyorsa, sulh ceza hâkimi de bütün soruşturma işlemlerini yapabilir.
(2) Kolluk âmir ve memurları, sulh ceza hâkimi tarafından emredilen tedbirleri alır ve araştırmaları yerine getirirler.
CMK Madde 163’ün Açıklaması
Hâkimin bu istisnai yetkiyi kullanabilmesi için suçüstü veya gecikmesinde sakınca bulunan bir hâlin söz konusu olması ve Cumhuriyet savcısına erişilememesi ya da olayın genişliğinin savcının iş gücünü aşması gerekir. Sırf bir işlemin hâkim kararı gerektirmesi, CMK 163 uyarınca soruşturmanın hâkim tarafından yürütülmesi anlamına gelmez; Cumhuriyet savcısının hâkimden belirli bir işlem istemesi CMK 162’de ayrıca düzenlenmiştir.
İkinci fıkra uyarınca kolluk, bu kapsamda sulh ceza hâkiminin emrettiği tedbirleri almak ve araştırmaları yerine getirmekle yükümlüdür. Bu görev, koruma tedbirleri bakımından kanunda öngörülen şartları ve savunma güvencelerini ortadan kaldırmaz. Soruşturma işlemleri sırasında hukuki yardım, özellikle işlemin yetkili makam tarafından yapılıp yapılmadığının değerlendirilmesinde önem taşır.
5320 sayılı Kanun’un 11. maddesi uyarınca CMK 23/2’deki soruşturma ve kovuşturma görevlerinin ayrılmasına ilişkin yasak, CMK 163 kapsamındaki hâllerle sınırlı uygulanır. Hâkimin yalnızca suç duyurusunda bulunması veya olağan bir hâkimlik işlemi yapması, tek başına CMK 163 anlamında soruşturmayı yürüttüğünü göstermez. Bununla birlikte hâkimin somut olayın tanığı hâline gelmesi gibi bağımsız tarafsızlık ve yasaklılık sebepleri ayrıca değerlendirilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 15.03.2021, E. 2019/29083, K. 2021/2980
19. Ceza Dairesi 2019/29083 E. , 2021/2980 K.
… 20. Asliye Ceza Mahkemesinin 2018/305 esas sayılı dava dosyasında anılan Mahkeme hâkimi [hâkim adı ve sicil numarası gizlendi] tarafından 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 23/2. maddesi gereğince yapılan 07/05/2018 tarihli çekinme talebi üzerine, çekinme talebinin kabulü ile dosyaya bakmak üzere … 21. Asliye Ceza Mahkemesi Hâkiminin görevlendirilmesine dair … 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 09/05/2018 tarihli ve 2018/617 değişik iş sayılı kararı aleyhine Adalet Bakanlığının 11/04/2019 gün ve 3645 sayılı kanun yararına bozma istemini içeren yazısı ekinde bulunan dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 18/04/2019 gün ve KYB-2019-40448 sayılı ihbarnamesi ile Dairemize gönderilmekle okundu.
Anılan ihbarnamede;
5271 sayılı Kanun’un 23/2. maddesinde yer alan “Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklindeki düzenleme ile, aynı Kanun’un 163/1. maddesindeki “Suçüstü hâli ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına erişilemiyorsa veya olay genişliği itibarıyla Cumhuriyet savcısının iş gücünü aşıyorsa, sulh ceza hâkimi de bütün soruşturma işlemlerini yapabilir.” şeklindeki düzenleme ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 11. maddesindeki “Ceza Muhakemesi Kanununun 23 üncü maddesinin ikinci fıkrası, Kanunun 163 üncü maddesi hükmü dışındaki hallerde uygulanmaz.” şeklindeki düzenlemeler bir arada değerlendirildiğinde, … 20. Asliye Ceza Mahkemesi hâkimi [adı gizlenen hâkimin] 2018/305 esas sayılı dava dosyasında soruşturma evresinin başlamasına yol açan ihbarı yapan kişi olduğu anlaşılmış ise de, adı geçen hâkimin 5271 sayılı Kanun’un 163. maddesi kapsamında soruşturmayı yürüten hâkim olmadığı gözetilmeden talebin reddi yerine yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediği gerekçesiyle 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309.maddesi uyarınca anılan kararın kanun yararına bozulması isteminde bulunulmakla, gereği görüşülüp düşünüldü;
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriği yerinde görüldüğünden … 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 09/05/2018 tarihli ve 2018/617 değişik iş sayılı kararının CMK’nin 309/4-a maddesi uyarınca kanun yararına BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde yerine getirilmesine, 15/03/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 06.04.2022, E. 2021/8759, K. 2022/2662
12. Ceza Dairesi 2021/8759 E. , 2022/2662 K.
“İçtihat Metni”
Mahkemesi:Ağır Ceza Mahkemesi
Taksirle bir kişinin yaralanmasına neden olma suçundan sanık … hakkında İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesinin 2021/49 esas sayılı dosyasına kayden görülen dava sırasında, görevli hâkimin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 23/2. maddesi uyarınca davadan çekinmesini müteakip, yeni hâkim görevlendirilmesine dair İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesinin 26/02/2021 tarihli ve 2021/139 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.
Dosya kapsamına göre, somut olayda adı geçen sanık hakkında taksirle bir kişinin yaralanmasına neden olma eyleminden dolayı İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesince suç duyurusunda bulunulması üzerine, açılan davaya bakmakta görevli hakimin suç duyurusunda bulunan hakim olamayacağından bahisle verilen çekinme kararı üzerine, yeni bir hakim görevlendirilmiş ise de, benzer bir olay sebebiyle Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 08/04/2015 tarihli ve 2015/293 esas, 2015/245 karar sayılı ilamında yer alan “…sanık hakkında birden fazla kişi ile işyeri dokunulmazlığını ihlal etme eyleminden dolayı hakkında suç duyurusunda bulunması sebebiyle, sanık hakkında iş bu davanın açılması karşısında, sanığın gerçekleştirilecek yargılamada hakimin tarafsızlığından şüphe duymadan yargılamanın sonuçlandırılması gerektiği cihetle, çekilme talebinin uygun olduğu gözetilmeden, itirazın kabulü yerine, yazılı şekildi reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir…kararın bozulması lüzumu Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü… ihbar ve mevcut evrak tebliğ edilmiştir…Dosyayı bilen, suç duyurusunda bulunan hakimin tarafsızlık ilkesini ihlal ettiğini kabul etmek mümkün olmadığından…Kanun Yararına Bozma isteğinin REDDİNE” şeklindeki açıklamalar nazara alındığında, somut olayda sanık hakkında düzenlenen iddianamenin çekinme kararı veren hakim tarafından önceden suç duyurusunda bulunulması üzerine açıldığı, soruşturmayı başlatan hakimin kovuşturma evresinde görev yapamayacağı gerekçe gösterilerek çekinme kararı verildiğinin anlaşıldığı, ancak anılan hususun hakimin tarafsızlık ilkesini ihlal eder nitelikte olmadığı gözetilmeden, yeni bir hakimin görevlendirilmesi suretiyle yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu, Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 13/07/2021 gün ve 94660652-105-34-8494-2021-Kyb sayılı kanun yararına bozma talebine atfen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 17/09/2021 gün ve 2021/94588 sayılı ihbarnamesi ile daireye ihbar ve dava evrakı tevdi kılınmakla;
Dosya incelenerek gereği düşünüldü:
Somut olayda, İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi hakimi … tarafından taksirle öldürme suçundan yapılan yargılama sırasında tanık olarak dinlenen … hakkında Cumhuriyet savcılığına taksirle öldürme suçundan suç duyurusunda bulunulduğu, suç duyurusuna istinaden Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturmaya başlanıldığı ve kamu davası açıldığı, davayla ilgili yargılama yapacak hakimin suç duyurusunda bulunan hakim olması üzerine, mahkeme hakimi …’un CMK’nın 23/2. maddesi gereği davadan çekindiği, çekinme kararını inceleyen mercii İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından CMK’nın 23/2. maddesi gereği soruşturmayı başlatan hakimin kovuşturma evresinde görev yapamayacağı gerekçe gösterilerek çekinme kararının yerinde olduğuna karar verilerek başka bir hakimin görevlendirildiği, görevlendirilen yeni hakimin İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesi kararının yerinde olmadığı, suç duyurusunda bulunan hakimin davaya bakmasının tarafsızlık ilkesini ihlal etmediği gerekçeleri ileri sürerek “çekinmenin uygun olmadığına” karar verilmesi gerektiğinden bahisle, İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesinin 26/02/2021 tarihli ve 2021/139 değişik iş sayılı kararının Kanun Yararına Bozulması talebinde bulunulduğu anlaşılmakla;
5271 sayılı Ceza Yargılaması Yasanın “Yargılamaya Katılamayacak Hakim” başlıklı 23. maddesinin 2. fıkrasında, “Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklinde düzenlenmiş, bu düzenlemeye göre hakimin, yargılamanın herhangi bir aşamasında işe bakmış olması dolayısıyla o davaya artık tarafsız olarak bakamayacağı kabul edilerek aynı davaya katılması yasaklanmıştır.
İnceleme konusu olayda, CMK’nın 23/2. maddesinin, CMK’nın 163. maddesinde düzenlenen hal dışında uygulanamayacağı, CMK’nın 163. maddesinde ise suçüstü hali ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısına erişilememesi veya olayın genişliği itibariyle Cumhuriyet savcısının iş gücünü aştığı durumlarda sulh ceza hakiminin bütün soruşturma işlemlerini yapabileceğinin düzenlendiği, ayrıca Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.06.2011 tarih, 2011/1-75E 2011/114 K sayılı kararı da nazara alındığında itiraz konusu kararın, hakimin çekilmesi veya reddini gerektirecek mahiyette bir işlem olmadığı anlaşıldığından,
Kanun yararına bozma talebine dayanılarak düzenlenen ihbarnamedeki bozma isteği incelenen dosya kapsamına nazaran yerinde görüldüğünden, İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesinin 26/02/2021 tarihli ve 2021/139 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca isteme uygun olarak BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde yapılmasına, dosyanın gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 06.04.2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 17. Ceza Dairesi, 31.10.2019, E. 2019/10178, K. 2019/13706
17. Ceza Dairesi 2019/10178 E. , 2019/13706 K.
MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi
SUÇ: Karşılıksız Yararlanma
Karşılıksız yararlanma suçundan sanık … hakkında İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2013/231 Esas sırasında kayıtlı dosya ile devam eden yargılama sırasında görevli hakimin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 23/2. maddesi uyarınca davadan çekinmesini müteakip, yeni hâkim görevlendirilmesine dair İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesinin 20/02/2015 tarihli ve 2015/126 D. iş sayılı kararı aleyhine Yüksek Adalet Bakanlığınca verilen 09/08/2019 gün ve 94660652-105-34-5378-2019-Kyb sayılı kanun yararına bozma talebine dayanılarak dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 23/08/2019 gün ve 2019/84228 sayılı tebliğnamesiyle dairemize gönderilmiştir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın İstem yazısında;
5271 sayılı Kanun’un 23/2. maddesinde yer alan “Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklindeki düzenleme ile, aynı Kanun’un 163/1. maddesindeki “Suçüstü hâli ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına erişilemiyorsa veya olay genişliği itibarıyla Cumhuriyet savcısının iş gücünü aşıyorsa, sulh ceza hâkimi de bütün soruşturma işlemlerini yapabilir.” şeklindeki düzenleme ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 11. maddesindeki “Ceza Muhakemesi Kanununun 23 üncü maddesinin ikinci fıkrası, Kanunun 163 üncü maddesi hükmü dışındaki hallerde uygulanmaz.” şeklindeki düzenlemeler bir arada değerlendirildiğinde, İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi hâkimi [adı gizlenen hâkimin] 2013/231 esas sayılı dava dosyasında soruşturma evresinin başlamasına yol açan ihbarı yapan kişi olduğu anlaşılmış ise de, adı geçen hâkimin 5271 sayılı Kanun’un 163. maddesi kapsamında soruşturmayı yürüten hâkim olmadığı gözetilmeden talebin reddi yerine yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmemiştir. Denilmektedir.
Hukuksal değerlendirme:
Hakimin çekilmesi haline ilişkin mevzuat kapsamındaki düzenlemeler:
1- CMK’nun 23. madde hangi hallerde hakimin davadan çekileceğini sınırlı sayıda saymış ve kabul etmiştir. CMK’nun 23/2. maddesinde yer alan “Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklindeki düzenleme,
2- CMK’nun 163/1. maddesindeki “Suçüstü hâli ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına erişilemiyorsa veya olay genişliği itibarıyla Cumhuriyet savcısının iş gücünü aşıyorsa, sulh ceza hâkimi de bütün soruşturma işlemlerini yapabilir.” şeklindeki düzenleme,
3- 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 11. maddesindeki “Ceza Muhakemesi Kanununun 23 üncü maddesinin ikinci fıkrası, Kanunun 163 üncü maddesi hükmü dışındaki hallerde uygulanmaz.” şeklindeki düzenleme,
4- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi; Hakimin önceden soruşturmasını veya bir soruşturma işlemini yaptığı davadaki usul işlemlerine katılmasını hukuka aykırılık saymıştır. Soruşturma sırasında sorgu işlemi yapan hakim yargılamadan çekilmez, yaptığı faaliyetin veya kararın içeriği önemlidir.
Tüm bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde soruşturma aşamasındaki usuli işlemleri yerine getiren hakimin kovuşturma aşamasında görev alamayacağının kabulü gerekmektedir.
İnceleme konusu somut olayda:
İSKİ Genel Müdürlüğü görevlilerince … isimli şahıs hakkında “Sayaçsız direk bağlı kullanım.” şeklinde 19.01.2013 tarih ve 14975 sayılı tutanak düzenlendiği, bu tutanağa istinaden sanık hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 25.03.2013 tarih ve 2013/6287 iddianame numaralı iddianame düzenlendiği ve İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2013/231 Esas sırasında kayıtlı dosya ile devam eden yargılama sırasında mahkeme tarafından 10.07.2013 tarihinde keşfe gidildiği, suça konu olay yerinde sanık tarafından sayaçsız olarak su kullanıldığının tespit edildiği, bu tespit üzerine mahkeme tarafından sanık hakkında 12.08.2013 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulduğu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından da 29.08.2013 tarih ve 2013/22278 iddianame numaralı iddianame düzenlendiği ve İstanbul 36. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2013/600 Esas sırasında kayıtlı dosya iddianamenin kabulüne karar verilerek yargılamanın başladığı, ancak 06.02.2014 tarih 2013/651 Esas ve 2014/92 Karar numaralı karar ile İstanbul 36. Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararı vererek dosyayı görevli ve yetkili Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verdiği, yapılan tevzi işlemi üzerine dosyanın İstanbul 22. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2014/220 Esas sırasına kaydının yapıldığı ve 13.11.2014 tarih 2014/220 Esas 2014/403 Karar sayılı karar ile sanık hakkında İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2013/231 Esas sırasındaki dosya ile hukuki ve fiili irtibat bulunduğundan bahisle birleştirme kararı verildiği, İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından da 25.03.2015 tarihli 10.celsede ara karar ile davadan çekinilmesine karar verildiği, İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 20.02.2015 tarih ve 2015/126 D. İş sayılı kararı ile çekilme talebinin kabulüne ve İstanbul 21. Asliye Ceza Mahkemesi’nin görevlendirilmesine karar verildiği, İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi’nde 2013/231 Esas sayılı dosya ile 19.01.2013 tarihli eylem nedeni ile yargılamanın devam ettiği ve görevli hakimin değiştiği, mahkemenin 14.03.2019 tarihli 23. celsede ara karar ile çekilme kararının hukuka aykırı olduğundan bahisle İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 20.02.2015 tarih ve 2015/126 D. İş sayılı kararına yönelik kanun yararına bozma yasa yoluna başvurulması ihbarında bulunulduğu, yapılan inceleme sonucu İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 21/03/2019 tarihli yazılarına istinaden de Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün 25/03/2019 tarihli talepleri üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 23/08/2019 tarihinde Kanun Yararına Bozma talebinde bulunulduğu,
Anlaşılmıştır.
İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi hakimi … 2013/231 Esas sayılı dava dosyasında 10.07.2013 tarihli eylem nedeni ile soruşturma evresinin başlamasını sağlamış olması ve 10.07.2013 tarihli keşif sırasında kaçak kullanıma ilişkin hakimin görgüsüne dayanan tutanak düzenlenmiş olması ve bu şekilde hakimin aynı zamanda olaya tanık olduğunun anlaşılması karşısında; çekilme kararının hukuka uygun olduğu kabul edilmekle İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 20.02.2015 tarih ve 2015/126 D. İş sayılı karar ile çekilme talebinin kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya uygundur.
SONUÇ VE KARAR:
Yukarıda belirtilen nedenlerle İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 20.02.2015 tarih ve 2015/126 D. İş sayılı kararında kanun yararına bozmayı gerektirir hukuka aykırılık nedeni bulunmadığı anlaşılmakla,
Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma istemine dayalı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 23/08/2019 tarih ve 2019/84228 sayılı ihbarname içeriğindeki talep yerinde görülmediğinden kanun yararına bozma isteminin (REDDİNE),
Dosyanın mahal mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 31/10/2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
CMK Madde 162 (savcının hâkim kararı istemi), CMK Madde 23 (yargılamaya katılamayacak hâkim) ve CMK Madde 164 (adlî kolluk) konuyla bağlantılıdır.
Yazar: Avukat Fatih Sefer