Çalışan Buluş Bildirimi: Nasıl Yapılır? Süre ve Şartlar

çalışan buluş bildirimi, hizmet buluşunu gerçekleştiren çalışanın teknik çözümü işverene yazılı olarak ve geciktirmeksizin açıklaması gereken hukuki işlemdir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 114. maddesine göre bildirim; çözülmüş teknik problemi, buluşun çözümünü, gerçekleştirilme biçimini, kullanılan işletme bilgi ve deneyimini ve buluşa katkıda bulunan kişileri açıklamalıdır. İşveren bildirimin ulaşmasından itibaren iki ay içinde eksikliklerin giderilmesini isteyebilir. Eksiklikler süresinde bildirilmezse bildirim usulüne uygun yapılmış sayılır. Bildirimin geçerliliği, işverenin buluş üzerindeki haklarını talep edebileceği sürenin belirlenmesi bakımından da önemlidir.

Çalışan açısından yalnızca bir fikir geliştirdiğini yöneticisine söylemek ile kanunun öngördüğü buluş bildirimini gerçekleştirmek aynı şey değildir. İşveren açısından da buluştan fiilen haberdar olmak, her durumda usulüne uygun yazılı bildirimin sonuçlarını doğurmaz. Bu nedenle bildirimin içeriği, muhatabı, teslim tarihi ve gerektiğinde nasıl tamamlandığı birlikte değerlendirilmelidir.

Çalışan Buluş Bildiriminin Hukuki Dayanağı Nedir?

Çalışanların buluşlarına ilişkin temel düzenlemeler SMK’nın 113 ila 120. maddelerinde yer alır. Bildirim yükümlülüğünü doğrudan düzenleyen 114. madde, çalışanın hizmet buluşunu işverene yazılı olarak ve geciktirmeksizin bildirmesini zorunlu tutmaktadır.

Bildirim usulü ayrıca 29 Eylül 2017 tarihli ve 30195 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik m.5’te ayrıntılandırılmıştır.

Hangi buluşlar için bildirim zorunludur?

SMK m.113/1 uyarınca hizmet buluşu, çalışanın iş ilişkisi sırasında yükümlü olduğu faaliyet nedeniyle gerçekleştirdiği veya büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak ortaya çıkardığı buluştur.

Örneğin bir üretim tesisinde görevli mühendisin, işletmenin üretim hattındaki teknik arızayı gidermek için geliştirdiği yeni mekanizma hizmet buluşu niteliğinde olabilir. Buna karşılık buluşun çalışma ilişkisiyle ve işletmenin deneyim ve faaliyetleriyle bağlantısı bulunmuyorsa serbest buluş değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Bu ayrımın şartları hizmet buluşu ve serbest buluş arasındaki fark konusunda ayrıca ele alınmaktadır. Burada esas alınan hukuki sorun, hizmet buluşunun işverene nasıl bildirileceğidir.

SMK m.113 kapsamında çalışanlara ilişkin hükümler belirli öğrenciler ve ücretsiz olarak belirli bir süreye bağlı olmaksızın hizmet gören stajyerler bakımından da uygulanabilir. Bununla birlikte yükseköğretim kurumlarında bilimsel çalışma ve araştırma sonucunda gerçekleştirilen buluşlar için SMK m.121 ve Yönetmeliğin ilgili özel hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır.

Çalışan Buluş Bildirimi Ne Zaman Yapılmalıdır?

SMK m.114/1, hizmet buluşunun geciktirmeksizin bildirilmesini öngörür. Kanunda buluşun gerçekleştirilmesinden itibaren herkes için geçerli, belirli sayıda günlük veya haftalık sabit bir bildirim süresi düzenlenmemiştir.

Dolayısıyla bildirimin süresinde yapılıp yapılmadığı değerlendirilirken buluşun teknik niteliği, gerçekleştirildiği aşama ve çalışanın çözümü açıklayabilecek duruma geldiği zaman önem taşır.

Prototipin tamamlanması beklenmeli midir?

Hayır. Buluşun teknik problemi, çözüm prensibi ve gerçekleştirilme biçimi yeterli açıklıkta ifade edilebiliyorsa her durumda nihai prototipin, seri üretimin veya bütün ticari testlerin tamamlanması beklenmemelidir.

Bununla birlikte yalnızca soyut bir düşüncenin ortaya atılması da teknik buluş bildirimiyle aynı değildir. Çözümün somut olarak tanımlanabilir olması gerekir.

Türk Patent ve Marka Kurumunun Çalışan Buluşları Uygulama Kılavuzu da bildirimin geciktirilmeksizin yapılmasını, teknik çözümün açıklanabilir hâle gelmesi ve hak kayıplarının önlenmesi çerçevesinde değerlendirmektedir. Kılavuz tavsiye niteliğindedir; bağlayıcı kanun ve yönetmelik hükümlerinin yerini almaz.

Örnek: Bir Ar-Ge mühendisi mart ayında yeni bir soğutma mekanizmasının çalışma prensibini ortaya koymuş, ağustos ayında ise dayanıklılık testlerini tamamlamış olsun. Mekanizma mart ayında teknik olarak açıklanabilecek düzeydeyse bütün testlerin bitmesini beklemek, geciktirmeksizin bildirim yükümlülüğü yönünden sorun oluşturabilir. Somut olayda buluşun ne zaman yeterli açıklığa ulaştığı teknik kayıtlarla belirlenmelidir.

Buluş Bildirimi Kime ve Nasıl Yapılır?

Yönetmelik m.5/1 uyarınca çalışan, hizmet buluşunu işverenin belirlediği birim yetkilisine bildirir. İşveren bu konuda özel bir yetkilendirme yapmamışsa bildirim, buluşu gerçekleştiren çalışanın birim yetkilisine, varsa işverenin belirlediği usul ve esaslara uygun olarak yapılır.

İşletmede buluş bildirim formu, Ar-Ge portalı veya iç yönerge bulunabilir. Bu araçlar kullanılabilir; ancak işletme içi uygulama, SMK’nın yazılı bildirim yükümlülüğünü ve zorunlu bilgi içeriğini ortadan kaldıramaz.

Geçerli bildirimin temel özellikleri

• Yazılılık: Buluşun içeriği, sonradan incelenebilecek bir yazılı kayıtla açıklanmalıdır.
• Doğru muhatap: Bildirim, işverenin yetkilendirdiği veya Yönetmeliğin öngördüğü ilgili birime yöneltilmelidir.
• Teknik açıklama: Buluşun anlaşılmasını ve değerlendirilmesini sağlayacak bilgiler bulunmalıdır.
• Ulaşma tarihi: Bildirimin işverene hangi tarihte ulaştığı belirlenebilir olmalıdır.
• Gizlilik: Teknik bilgiler, yetkisiz kişilerin erişimine açılmadan iletilmelidir.

Kurumsal elektronik bildirim sistemleri kullanılacaksa işlemin hangi kişi tarafından yapıldığı, içeriğin değişmeden korunduğu, yetkili birime ulaştığı ve tarihinin belirlenebildiği kayıt altına alınmalıdır. Sıradan bir elektronik postanın her durumda bütün şekil ve ispat sorunlarını çözeceği varsayılmamalıdır.

İşverenin teslim tarihini bildirmesi zorunlu mudur?

Evet. SMK m.114/1 ve Yönetmelik m.5/1 uyarınca işveren, bildirimin kendisine ulaştığı tarihi bildirimde bulunan çalışana veya çalışanlara gecikmeksizin ve yazılı olarak bildirmelidir. Yönetmelik ayrıca bildirimin kaydedilmesini öngörür.

Bu tarih, özellikle eksikliklerin giderilmesini isteme ve işverenin hak talebinde bulunma süreleri bakımından belirleyicidir.

Çalışan Buluş Bildiriminde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

SMK m.114/2-3 ve Yönetmelik m.5/2-3, bildirimin teknik ve kişisel katkıya ilişkin asgari içeriğini belirlemektedir.

Teknik problem ve çözüm nasıl açıklanmalıdır?

Bildirim yalnızca buluşun ticari faydasını ifade etmekle sınırlı kalmamalıdır. Buluşun hangi teknik sorunu hangi somut araçlarla çözdüğü belirtilmelidir.

Örneğin “üretimde enerji tasarrufu sağlayan sistem geliştirildi” ifadesi tek başına yeterli teknik açıklama olmayabilir. Bunun yerine sistemde kullanılan bileşenler, bunların birbiriyle ilişkisi, yeni çalışma düzeni ve enerji tüketimindeki değişimin hangi teknik mekanizmadan kaynaklandığı anlatılmalıdır.

Çalışan gerekli çizim, şema ve test verilerini ekleyerek buluşu anlaşılır hâle getirmelidir. Bununla birlikte işverene yapılan buluş bildirimi ile Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulacak patent başvuru tarifnamesi aynı belge değildir. Patent başvuru sürecinin kendine özgü şekil ve içerik koşulları ayrıca uygulanır.

İşletmenin katkısı neden açıklanmalıdır?

Buluşun hangi faaliyet kapsamında gerçekleştirildiği, çalışanın hangi görevleri üstlendiği ve işletmenin bilgi birikiminden ne ölçüde yararlanıldığı, hizmet buluşunun niteliğinin belirlenmesinde önemlidir.

Bu bilgiler ileride hak sahipliği ve buluş bedeli konusunda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda da değerlendirilebilir. Ancak bildirimde yazılan her katkı oranının tarafları bütün hukuki değerlendirmelerde kesin olarak bağladığı söylenemez. Katkının gerçekten mevcut olup olmadığı ve niteliği somut delillerle incelenebilir.

Buluşu Birden Fazla Çalışan Gerçekleştirmişse Bildirim Nasıl Yapılır?

SMK m.114/1 uyarınca birden fazla çalışanın birlikte gerçekleştirdiği hizmet buluşu için bildirim birlikte yapılabilir.

Yönetmelik m.5/3 gereğince bildirime katılan her çalışanın buluşa sağladığı katkının türü, kapsamı ve katkı payı açıklanmalıdır. Katkılar yalnızca isim listesiyle gösterilmemelidir.

Örneğin bir çalışanın yeni kontrol algoritmasını geliştirmesi, diğerinin teknik sensör düzenini tasarlaması ve üçüncüsünün yalnızca rutin laboratuvar testlerini yürütmesi aynı hukuki katkı niteliğinde olmayabilir.

Teknik buluşa yaratıcı katkı ile yalnızca talimat doğrultusunda yerine getirilen yardımcı faaliyetler birbirinden ayrılmalıdır. Birden fazla kişinin buluş sahibi olmasının genel şartları ortak patent sahipliği konusunda ayrıca incelenmektedir.

Ortak bildirimin mümkün olması, her katılımcının otomatik olarak eşit hak sahibi olduğu veya katkı paylarının mutlaka eşit kabul edileceği anlamına gelmez.

Eksik Çalışan Buluş Bildirimi Nasıl Düzeltilir?

Bildirim, teknik problemi veya çözümü yeterince açıklamıyorsa ya da kanunen gerekli bilgiler eksikse işverenin düzeltme isteme hakkı bulunmaktadır.

SMK m.114/4 ve Yönetmelik m.5/4-5 kapsamında süreç şu şekildedir:

1. Çalışan hizmet buluşuna ilişkin ilk yazılı bildirimini işverene iletir.
2. İşveren, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren iki ay içinde hangi eksikliklerin giderilmesi gerektiğini çalışana bildirir.
3. İşveren süresinde eksiklik bildirmezse bildirim usulüne uygun yapılmış sayılır.
4. İşveren süresinde eksiklik bildirirse çalışan, bildirilen eksiklikleri bir ay içinde gidermelidir.
5. Çalışan bu süre içinde eksiklikleri gidermezse usulüne uygun bir buluş bildirimi yapılmamış sayılır ve bildirimin yeniden yapılması gerekir.

SMK m.114/5 gereğince işveren, çalışanın kanuna uygun bildirim yapabilmesi için gereken yardımı göstermekle yükümlüdür. Yönetmelik m.5/5 de bildirilen eksikliklerin giderilmesinde gerektiğinde çalışana yardımcı olunmasını öngörmektedir.

İşveren iki ay içinde eksiklik bildirmezse ne olur?

İşveren, bildirimin kendisine ulaşmasından itibaren iki aylık sürede düzeltme talep etmezse bildirim usulüne uygun yapılmış sayılır. İşverenin daha sonra bildirimin içerik bakımından eksik olduğunu ileri sürmesinin sonuçları değerlendirilirken bu kanuni kabul göz önünde tutulmalıdır.

Ancak bildirimin usulüne uygun sayılması, işverenin buluş üzerinde hak talep etmiş olduğu veya patentin kendiliğinden çalışan adına tescil edildiği anlamına gelmez.

Bir aylık sürede eksiklik giderilmezse ne olur?

Yönetmelik m.5/5 uyarınca süresinde talep edilmiş eksikliklerin bir ay içinde giderilmemesi hâlinde usulüne uygun bildirim yapılmamış sayılır. Bu durumda yeni ve uygun bir bildirim gerçekleştirilmesi gerekir.

Bu nedenle çalışan, işverenin düzeltme yazısında hangi bilgilerin istendiğini dikkatle incelemeli ve tamamlayıcı açıklamaları teslim tarihi kanıtlanabilecek şekilde sunmalıdır.

Buluş Bildirimi İşverenin Hak Talebi Süresini Nasıl Etkiler?

Hizmet buluşunun bildirilmesi, işverenin buluş üzerinde tam veya kısmi hak talep edip etmeyeceğine karar vermesine imkân sağlar.

SMK m.115/1 ve Yönetmelik m.6/1 uyarınca işveren, usulüne uygun buluş bildiriminin kendisine ulaşmasından itibaren dört ay içinde tam veya kısmi hak talebini çalışana yazılı olarak bildirmelidir.

Bu dört aylık süre ile işverenin bildirimin eksikliklerini ileri sürebileceği iki aylık süre aynı hukuki işlem değildir. İlk süre hak talebine, ikinci süre bildirimin usulüne uygunluğuna ilişkindir.

Önemli ayrım: Usulüne uygun bildirimin ilk aşamada yapılmış olması ile işverenin süresinde düzeltilmesini istediği eksik bir bildirimin sonradan tamamlanması farklı tarih sonuçları doğurabilir. İkinci durumda usulüne uygun tamamlanmış bildirimin işverene ulaştığı tarih önem kazanır.

İşverenin süresinde hak talebinde bulunmamasının, tam veya kısmi hak talebinin ve bunların hukuki sonuçlarının ayrıntıları işverenin hizmet buluşuna hak talebi başlıklı incelemenin konusudur.

Çalışan Buluş Bildiriminde Hangi Deliller Önemlidir?

Bir uyuşmazlıkta yalnızca bildirimin hazırlanmış olması değil, içeriğinin ne olduğu, doğru muhataba ulaşıp ulaşmadığı ve hangi tarihte teslim edildiği de önem taşıyabilir.

Bu nedenle işveren ile çalışan tarafından oluşturulan kayıtlar, bildirim yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ve sürelerin belirlenmesinin ispatında kullanılabilir.

Çalışanın saklaması gereken kayıtlar

• İmzalı buluş bildirim formu ve ekleri.
• Yetkili birimin bildirimi aldığını gösteren yazılı teyit.
• Kurumsal kayıt sistemi işlem geçmişi ve tarih bilgileri.
• İşverenin varsa eksikliklerin giderilmesine ilişkin talepleri.
• Çalışanın verdiği tamamlayıcı cevaplar ve teknik belgeler.
• Buluşun geliştirilme aşamalarını gösteren tarihli teknik kayıtlar.

İşverenin oluşturması gereken kayıt düzeni

İşverenin buluş bildirimlerini kayıt altına alması, bildirimin ulaştığı tarihi yazılı olarak teyit etmesi ve eksikliklerin giderilmesine ilişkin taleplerini açık biçimde belgelendirmesi gerekir.

İşletme içerisinde farklı birimler arasında yapılan yazışmalar, yetkili birime bildirim yapılıp yapılmadığı konusunda karışıklık yaratabilir. Bu nedenle bildirimlerin merkezi veya açıkça yetkilendirilmiş birimler aracılığıyla izlenmesi hukuki belirsizliği azaltır.

Yargıtay kararlarında yazılı bildirim nasıl değerlendirilmiştir?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 10.09.2024 tarihli, 2023/4192 E. ve 2024/6218 K. sayılı kararında, hizmet buluşunu işverene usulüne uygun yazılı olarak bildirmeden kendi adına patent başvurusunda bulunan çalışana ilişkin uyuşmazlık incelenmiştir.

Somut olayda 2013 yılında yapılan patent başvurusu ve çalışanın iş ilişkisinin sona ermesinden sonra gerçekleştirdiği noter bildirimi değerlendirilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, usulüne uygun bildirim olmaksızın hizmet buluşunun serbest buluşa dönüştüğünün kabul edilemeyeceği gerekçesine dayanmış; Yargıtay bu kararı onamıştır.

Uyuşmazlığın maddi olayları 6769 sayılı Kanun öncesindeki 551 sayılı KHK dönemine uzandığından kararın kendi norm dönemi ve somut koşulları dikkate alınmalıdır. Karar, özellikle işverenin fiilen bilgisi bulunduğu iddiasıyla kanuni yazılı bildirim yükümlülüğünün birbirinden ayrılması bakımından önem taşımaktadır.

Bu değerlendirme, her yazılılık eksikliğinde otomatik olarak aynı sonucun doğacağı veya çalışanın bütün mali haklarını mutlaka kaybedeceği biçiminde genellenmemelidir.

Çalışan Buluş Bildirimi İçin Örnek İçerik Düzeni

İşyerinde kullanılacak buluş bildirim formu, teknik açıklamaların eksiksiz yapılmasını kolaylaştıracak şekilde düzenlenebilir. Aşağıdaki yapı, somut buluşa uyarlanabilecek bir içerik kontrol örneğidir; resmî bir zorunlu formun yerine geçtiği anlamına gelmez.

1. Buluşu gerçekleştiren çalışan bilgileri

• Adı, soyadı, çalıştığı birim ve görevi.
• Birlikte buluş gerçekleştiren diğer çalışanların kimlikleri.
• Bildirim tarihi ve bildirimin yöneltildiği yetkili birim.

2. Buluşun teknik tanımı

• Buluşun kısa ve açıklayıcı adı.
• Mevcut teknik durum ve çözülmek istenen problem.
• Geliştirilen teknik çözümün ayrıntıları.
• Çözümün çalışma prensibi ve uygulanma yöntemi.
• Gerekli çizim, deney kaydı, şema ve teknik belgeler.

3. Buluşun gerçekleştirilme koşulları

• Buluşla ilişkili görevler ve verilen talimatlar.
• İşletmenin bilgi birikimi ve çalışmalarından yararlanma şekli.
• Geliştirme sürecinde kullanılan işletme kaynakları.
• Diğer çalışanların katkıları ve bunların teknik açıklaması.
• Her çalışanın buluşa ilişkin katkı payı.

4. Teslim ve kayıt bölümü

• Bildirim belgesi ve eklerinin kayıt bilgileri.
• Yetkili alıcının bilgileri.
• Bildirimin işverene ulaştığı tarih.
• İşveren tarafından verilen yazılı alındı teyidi.

Özellikle teknik çözümün ayırt edici özellikleri, çalışanlar arasındaki katkının niteliği ve işletme kaynaklarının nasıl kullanıldığı somut biçimde açıklanmalıdır. Yalnızca hazır bir formun başlıklarını doldurmak, içeriğin kanunen yeterli olduğu anlamına gelmez.

Buluş Bildirimi Yapılmazsa veya Geç Yapılırsa Ne Olur?

Hizmet buluşunun bildirilmemesi, geç bildirilmesi veya usulüne uygun açıklanmaması farklı hukuki sorunlar doğurabilir. Bunların sonucu somut olayın özelliklerine bağlıdır.

1. İşverenin hak talebi süresinde uyuşmazlık ortaya çıkabilir

Usulüne uygun bildirimin gerçekleşip gerçekleşmediği veya hangi tarihte yapıldığı tartışmalıysa işverenin dört aylık hak talebi süresinin başlayıp başlamadığı da uyuşmazlık konusu olabilir.

2. Çalışanın bildirime aykırılığından doğan sorumluluğu gündeme gelebilir

Yönetmelik m.5/7, çalışanın hizmet buluşunu bildirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle işveren aleyhine doğan zararlardan sorumlu olacağını düzenlemektedir. Ancak tazminat bakımından zarar, hukuka aykırılık, nedensellik bağı ve ilgili sorumluluk koşulları somut olarak değerlendirilmelidir.

3. Çalışanın kendi adına patent başvurusu yapması hak sahipliği sorununa neden olabilir

Yönetmelik m.5/7, işverene bildirim yapılmadan hizmet buluşuna ilişkin patent başvurusu yapılması veya patent alınması durumunda SMK m.110 ve m.111 çerçevesinde hak sahipliğine ilişkin dava yollarına işaret etmektedir.

Bununla birlikte hizmet buluşunun çalışan tarafından gerçekleştirilmesi ile patent üzerinde nihai hak sahipliğinin belirlenmesi ayrı meselelerdir. Hak sahipliği ihtilaflarının özel koşulları patent gaspı ve patent isteme hakkı davası kapsamında incelenmelidir.

4. Gizlilik yükümlülüğü ihlal edilebilir

SMK m.114/6 uyarınca çalışan, hizmet buluşunu serbest buluş niteliği kazanmadığı sürece gizli tutmakla yükümlüdür.

Bu nedenle buluşun teknik ayrıntılarının izinsiz şekilde konferanslarda, makalelerde, internet ortamında veya üçüncü kişilerle yapılan görüşmelerde açıklanması, yalnızca iş ilişkisindeki gizlilik yükümlülüğü açısından değil patent korumasının elde edilmesi bakımından da risk oluşturabilir.

Patent başvurusundan önceki açıklamaların sonuçları, SMK m.84’teki özel düzenleme ve başvuru yapılması düşünülen ülkelerin hukukları çerçevesinde ayrıca incelenmelidir. Her erken açıklamanın mutlaka korunabilirliği ortadan kaldırdığı veya mutlaka istisna kapsamında kaldığı kabul edilemez.

5. İşten ayrılma, daha önce doğan yükümlülükleri kendiliğinden sona erdirmez

SMK m.118/4 uyarınca çalışan buluşundan doğan hak ve yükümlülükler iş sözleşmesinin sona ermesinden etkilenmez. Bu nedenle iş ilişkisi sırasında gerçekleştirilmiş hizmet buluşuna ilişkin bildirim sorunu, çalışanın işyerinden ayrılmasından sonra da önemini koruyabilir.

İş ilişkisinin sona ermesi ile buluşun gerçekleştirildiği zaman arasındaki bağlantının ayrıntılı değerlendirmesi işten ayrılan çalışanın patent hakkı konusunda yapılmalıdır.

Serbest Buluş ve Üniversite Buluşu Bildirimleriyle Farkı

Hizmet buluşuna ilişkin SMK m.114 bildirimi, bütün buluş türleri bakımından aynı şekilde uygulanacak tek bir bildirim rejimi değildir.

Çalışanın iş ilişkisi sırasında gerçekleştirdiği serbest buluşlarda SMK m.119 kapsamındaki ayrı bildirim ve şartları varsa işverene teklif yükümlülüğü gündeme gelir. Bu konu serbest buluş bildirimi kapsamında değerlendirilmelidir.

Yükseköğretim kurumlarında bilimsel çalışma ve araştırma sonucunda ortaya çıkan buluşlarda ise SMK m.121 ve Yönetmeliğin yükseköğretim kurumlarına özgü bildirim hükümleri uygulanır. Bu ayrı rejim, üniversite ve akademisyen buluşlarında patent hakkı konusunda ele alınmaktadır.

Dolayısıyla her teknik çalışmanın yalnızca işveren-çalışan ilişkisine dayanarak sınıflandırılması doğru değildir. Öncelikle buluşun hukuki kaynağı ve ilgili özel düzenleme belirlenmelidir.

Çalışan Buluş Bildirimi Hakkında Sık Sorulan Sorular

1. Çalışan buluşunu işverene sözlü olarak anlatırsa bildirim yapılmış sayılır mı?

SMK m.114/1 hizmet buluşunun yazılı olarak bildirilmesini zorunlu kılar. Bu nedenle yalnızca toplantıda sözlü açıklama yapılması veya yöneticinin buluştan haberdar olması, kanunun öngördüğü yazılı bildirimin yerine geçtiği varsayımıyla değerlendirilmemelidir.

2. Çalışan buluş bildirimi için sabit bir yedi günlük veya otuz günlük süre var mıdır?

Hayır. SMK m.114/1, hizmet buluşunun geciktirmeksizin bildirilmesini öngörür. Bildirimin zamanında yapılıp yapılmadığı somut buluşun özelliklerine göre değerlendirilir. Buna karşılık eksikliklerin bildirilmesi ve giderilmesi için Yönetmelikte ayrıca belirli süreler bulunmaktadır.

3. Çalışan patent başvurusu yapmadan önce işverene bildirimde bulunmalı mıdır?

Hizmet buluşlarında çalışan, kanuni yazılı bildirim yükümlülüğünü yerine getirmelidir. Bildirim yapılmadan çalışan tarafından kendi adına başvuru gerçekleştirilmesi, buluşun niteliğine ve hak sahipliği durumuna göre ciddi hukuki uyuşmazlıklar doğurabilir. Bildirim, patent başvurusunun kendisi değildir.

4. İşveren iki ay boyunca eksiklik bildirmezse ne olur?

SMK m.114/4 ve Yönetmelik m.5/4 uyarınca bildirim usulüne uygun yapılmış sayılır. Ancak bu durum işverenin hak talebinde bulunmuş sayılmasını sağlamaz. Hak talebi için ayrı dört aylık süre ve yazılı bildirim koşulu vardır.

5. İşveren eksikliklerin giderilmesini isterse çalışan ne kadar sürede cevap vermelidir?

Yönetmelik m.5/5 uyarınca çalışan, kendisine bildirilen eksiklikleri bir ay içinde gidermelidir. Süresinde giderilmemesi hâlinde usulüne uygun buluş bildirimi yapılmamış sayılır ve bildirim yeniden yapılır.

6. Birden fazla çalışan tek bir buluş bildirimi yapabilir mi?

Evet. SMK m.114/1 ortak bildirime izin vermektedir. Ancak bildirimin her çalışanın buluşa sağladığı katkıyı ve katkı payını açıklaması gerekir. Ortak bildirim, katkıların eşit olduğuna ilişkin otomatik bir kabul oluşturmaz.

7. İşten ayrılan çalışan daha önce geliştirdiği hizmet buluşunu bildirmek zorunda mıdır?

İş ilişkisi sırasında gerçekleştirilmiş hizmet buluşundan doğan bildirim yükümlülüğü, iş sözleşmesinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz. SMK m.118/4 uyarınca çalışan buluşundan doğan hak ve yükümlülükler iş sözleşmesinin sona ermesinden etkilenmez.

Sonuç

Çalışan buluş bildirimi, hizmet buluşunun teknik içeriğinin ve gerçekleştirilme koşullarının işverene zamanında ve yazılı şekilde açıklanmasını sağlayan, hak sahipliğine ilişkin sürecin başlangıcında önemli bir hukuki işlemdir.

Geçerli bildirim için yalnızca buluşun adının belirtilmesi yeterli değildir. Teknik problem ve çözüm, buluşun nasıl gerçekleştirildiği, işletmenin bilgi ve çalışmalarından yararlanma biçimi ve diğer çalışanların katkıları açıklanmalıdır. Bildirimin yetkili kişiye ulaştığı tarih de yazılı olarak kayda geçirilmelidir.

İşverenin iki aylık eksiklik bildirme süresi, çalışanın bir aylık tamamlama yükümlülüğü ve usulüne uygun bildirimin ardından başlayan dört aylık hak talebi süresi birbirinden ayrılmalıdır. Bildirimin hazırlanması, eksikliklerin giderilmesi veya hak sahipliğine ilişkin uyuşmazlıkların değerlendirilmesinde patent hukukunda hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık çözümü kapsamında somut teknik belgelerin ve taraflar arasındaki iş ilişkisinin birlikte incelenmesi önem taşır.

Yazar Avukat Fatih Sefer