CMK Madde 58, tanığın dinlenmesine başlanırken kimlik ve güvenilirlik bakımından sorulacak bilgileri ve belirli örgüt suçlarında tanığın korunmasına yönelik özel usulü düzenler. Tanığın güvenliği korunurken sanığın tanığa soru sorma hakkının da gözetilmesi gerekir.
Tanığa ilk önce sorulacak hususlar ve tanığın korunması
Madde 58 – (1) Tanığa, ilk önce adı, soyadı, yaşı, işi ve yerleşim yeri, işyerinin veya geçici olarak oturduğu yerin adresi, varsa telefon numaraları sorulur. Gerekirse tanıklığına ne dereceye kadar güvenilebileceği hakkında hâkimi aydınlatacak durumlara, özellikle şüpheli, sanık veya mağdur ile ilişkilerine dair sorular yöneltilir.
(2) Tanık olarak dinlenecek kişilerin kimliklerinin ortaya çıkması kendileri veya yakınları açısından ağır bir tehlike oluşturacaksa; kimliklerinin saklı tutulması için gerekli önlemler alınır. Kimliği saklı tutulan tanık, tanıklık ettiği olayları hangi sebep ve vesile ile öğrenmiş olduğunu açıklamakla yükümlüdür. Kimliğinin saklı tutulması için, tanığa ait kişisel bilgiler, Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından muhafaza edilir.
(3) Hazır bulunanların huzurunda dinlenmesi, tanık için ağır bir tehlike teşkil edecek ve bu tehlike başka türlü önlenemeyecekse ya da maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından tehlike oluşturacaksa; hâkim, hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan da tanığı dinleyebilir. Tanığın dinlenmesi sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır. Soru sorma hakkı saklıdır.
(4) Tanıklık görevinin yapılmasından sonra, kişinin kimliğinin saklı tutulması veya güvenliğinin sağlanması hususunda alınacak önlemler, ilgili kanunda düzenlenir.
(5) İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri, ancak bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak uygulanabilir.
Hukuki açıklama
Birinci fıkradaki sorular, tanığın kimliğinin belirlenmesi ve beyanının güvenilirliğinin değerlendirilmesi içindir. Tanığın şüpheli, sanık veya mağdurla yakınlığı ya da uyuşmazlığı, ifadesinin doğruluğunu değerlendirmede önem taşıyabilir; böyle bir ilişkinin varlığı tek başına beyanı geçersiz kılmaz.
CMK 58/2 uyarınca kimliğin gizlenmesi, tanığın veya yakınlarının kimliğin açığa çıkması nedeniyle ağır tehlikeyle karşılaşmasına bağlıdır. Tehlike somut olayın koşullarıyla değerlendirilmelidir. Kimlik bilgileri yetkili muhakeme makamınca muhafaza edilir; gizlilik, tanığın olayları nasıl öğrendiğini açıklama yükümlülüğünü kaldırmaz. CMK 58/5 gereğince ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki özel koruma usulü yalnız bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanır. 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu’ndaki ayrı tedbirler ise kendi uygulama şartlarına tabidir.
Üçüncü fıkra, gerekli koşullar bulunduğunda tanığın hazır bulunma hakkına sahip kişiler olmadan dinlenmesine izin verir; ancak ses ve görüntülü aktarma yapılması ve soru sorma hakkının korunması zorunludur. Kimliğin gizlenmesi, sanık ve müdafiin tanığın anlatımını sınama imkânının bütünüyle kaldırılması anlamına gelmez. Gizli tanığın sorgulanması sırasında savunma hakkının kullanılması, tanık güvenliği ile çelişmeli yargılama güvencelerinin birlikte sağlanması bakımından önemlidir.
5726 sayılı Kanun’un 5/1-(a) ve (b) bentlerindeki tedbirler kapsamında korunan tanığın beyanı, aynı Kanun’un 9/8. maddesine göre tek başına hükme esas teşkil etmez. Bu beyanların diğer hukuka uygun delillerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Konuyla doğrudan ilgili Yargıtay kararları
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 05.06.2015, E. 2014/2318, K. 2015/31653
10. Ceza Dairesi 2014/2318 E. , 2015/31653 K. “İçtihat Metni”
Tebliğname No: 10 – 2013/208114 Mahkeme : ISPARTA 1. Ağır Ceza Mahkemesi Karar Tarihi- Numarası : 21/05/2013 – 2013/82 esas ve 2013/177 karar Suç : Uyuşturucu madde ticareti yapma Dosya incelendi.
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ : 1-Sanığın savunmasının aksine, Isparta 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nce haklarında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri kararı verilen diğer sanıklar C.. Ş.. ve U.. E..’da ele geçirilen esrarı bu kişilere sanığın sattığına ilişkin [adı gizlenen tanığın] sonradan döndüğü 30/12/2012 tarihli teşhis tutanağındaki soyut beyanı dışında, kuşkuyu aşan yeterli ve kesin delil bulunmadığı gözetilmeden, sanık hakkında beraat yerine mahkûmiyet hükmü kurulması, 2-Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan suç konusu uyuşturucu maddenin, TCK’nın 54. maddesinin 4. fıkrası yerine 1. fıkrası gereğince müsaderesine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi, 3-Kabule göre; CMK’nın 58. maddesinin 5. fıkrasına göre tanıkların kimliklerinin gizli tutularak dinlenmelerinin sadece örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda mümkün olduğu gözetilmeden, tutanak düzenleyicisi tanıkların dinlenmesi sırasında kimliklerinin gizli tutulması, Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde olduğundan, hükmün BOZULMASINA, 05.06.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 24.09.2024, E. 2022/4944, K. 2024/10398
3. Ceza Dairesi 2022/4944 E., 2024/10398 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM: İstinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz isteminin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
Sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin, yasal şartları oluşmadığından 5271 sayılı Kanun’un 299 uncu maddesinin birinci fıkrası gereği reddine karar verilmekle, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
1.Rize Ağır Ceza Mahkemesinin, 28.06.2018 tarihli ve 2018/182 Esas, 2018/329 sayılı kararı ile sanık hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 314 üncü maddesinin ikinci fıkrası, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5 inci maddesinin birinci fıkrası, 5237 sayılı Kanun’un 62 nci maddesi, 53 üncü maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları, 58 inci maddesinin dokuzuncu fıkrası ve 63 üncü maddesi uyarınca mahkûmiyet kararı verilmiştir.
2.Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin, 07.12.2018 tarihli ve 2018/2801 Esas, 2018/2239 sayılı kararı ile sanık hakkında İlk Derece Mahkemesince kurulan hükme yönelik sanık müdafiinin istinaf başvurusunun 5271 sayılı Kanun’un 280 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca düzeltilerek esastan reddine karar verilmiştir.
3. Dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca tanzim olunan 18.12.2021 tarihli ve onama görüşünü içerir Tebliğname ile Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanık müdafiinin temyiz istemi özetle;
1.Usul ve kanuna aykırı karar verildiğine,
2.Suçun maddi ve manevi unsurlarının oluşmadığına,
3.Eksik araştırma, inceleme ve yetersiz gerekçe ile hüküm kurulduğuna,
4.Tanıkların yüz yüzelik ilkesi gereği huzurda dinlenmesi gerektiğine, huzurda dinlenmeyen ve sanığın soru sorma hakkı engellenerek savunma hakkı sekteye uğratılan sanık ile ilgili tanık beyanlarının hükme esas alınmaması gerektiğine;
5. Temyiz dilekçesinde belirtilen sair temyiz sebepleri ve sair hususlara,
İlişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
Temyizin kapsamına göre;
A. İlk Derece Mahkemesinin Kabulü
İlk Derece Mahkemesince sanığın eyleminin silahlı terör örgütüne üye olma suçunu oluşturduğunun kabulü ile sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilmiştir.
B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü
İlk Derece Mahkemesince kabul edilen olay ve olgularda bir isabetsizlik görülmemekle, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddi kararı verilmiştir.
IV. GEREKÇE
5271 sayılı Kanun’un 210 uncu maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre de olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez. Yargılama konusu olayla ilgili sadece bir tanığın beyanından başka bir delilin bulunmadığı hallerde bu tanığın duruşmada mutlaka dinlenilmesi gerektiği ifade edilerek doğrudan doğruyalık ilkesine açık bir vurgu yapılmıştır. Dolayısıyla, olayın tek delilinin bir tanığın açıklamalarından ibaret olması halinde, 5271 sayılı Kanun’un 211 inci maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca, bu tanığın duruşmada dinlenmesi yerine önceki beyanlarının okunması ile yetinilebilmesi mümkün değildir.
Yine aynı Kanun’un 181/1 maddesinde; “tanık veya bilirkişilerin dinlenmesi için belirlenen günün, Cumhuriyet savcısına, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve müdafiine bildirileceği” açıkça düzenlenmiştir.
Tüm bu açıklamalar kapsamında somut olay irdelendiğinde;
Tanıklar…….. ve Z kod adlı gizli tanık beyanlarının suçun sübutu açısından belirleyici delil niteliğinde olması nazara alındığında; şahısların mahkeme huzurunda ya da CMK’nın 180/5 inci maddesi gereğince SEGBİS ile hazır edilerek beyanlarının bizzat mahkeme tarafından alınması, sanıklar ve müdafilerine soru sorma hakkı tanındıktan ve soruşturma aşamasındaki beyanları ile çelişki olması halinde çelişkinin giderilmesi; tüm bu delillerin CMK’nın 217 nci maddesi uyarınca duruşmada sanık ve müdafiine okunup diyeceklerinin sorulduktan sonra sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken yazılı şekilde eksik araştırma sonucunda hüküm kurulması, kanuna aykırı bulunmuştur.
V. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle sanık müdafiinin temyiz istemi yerinde görüldüğünden Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin, 07.12.2018 tarihli ve 2018/2801 Esas, 2018/2239 sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca Rize Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
24.09.2024tarihinde karar verildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 26.06.2025, E. 2022/29730, K. 2025/18860
3. Ceza Dairesi 2022/29730 E., 2025/18860 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2019/2625 E., 2021/259 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2017/575 E., 2019/505 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM:CMK’nın 223/2-e maddesi uyarınca verilen beraat kararının kaldırılarak; TCK’nın 314/2, 3713 sayılı Kanun’un 5/1, TCK’nın 62, 53, 58/9 ve 63. maddeleri uyarınca mahkûmiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Bölge adliye mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu’nun 9/8 inci maddesi uyarınca başkaca delillerle desteklenmeyen gizli tanık beyanlarının hükme esas alınamayacağı cihetle;
Dosya kapsamına göre; ByLock kullanıcısı olmayan, kod adı kullanmayan, bir dönem mütevelli olarak sohbetlere katıldığına yönelik gizli tanık beyanı haricinde bu beyanları destekleyecek başkaca delil bulunmayan sanığın, anılan örgütün hiyararşik yapısına organik bağla katıldığına ilişkin kesin ve yeterli delil ikame olunamaması karşısında müsnet suçtan beraatine karar verilmesi gerekirken delil ve olguların hatalı değerlendirilmesi neticesinde yerinde olmayan gerekçe ile mahkumiyetine karar verilmesi,
Kanuna aykırı, sanık müdafiinin temyiz istemi bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebepten dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi uyarınca tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304. maddesi uyarınca İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 26.06.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 52 – Tanıkların dinlenmesi ve CMK Madde 59 – Tanığa söylenecek şeyler ve sorulacak sorular.
Yazar: Avukat Fatih Sefer