CMK Madde 78 – Moleküler genetik incelemeler

yazar

CMK Madde 78, ceza muhakemesinde biyolojik örnekler ve kimliği belirsiz beden parçaları üzerinde yapılabilecek moleküler genetik incelemelerin amacını ve sınırlarını düzenler. İnceleme ancak soybağının veya biyolojik bulgunun şüpheli, sanık ya da mağdura ait olup olmadığının belirlenmesi için zorunluysa yapılabilir.

CMK Madde 78 – Moleküler genetik incelemeler

Moleküler genetik incelemeler

Madde 78 – (1) 75 ve 76 ncı maddelerde öngörülen işlemlerle elde edilen örnekler üzerinde, soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması hâlinde moleküler genetik incelemeler yapılabilir. Alınan örnekler üzerinde bu amaçlar dışında tespitler yapılmasına yönelik incelemeler yasaktır.

(2) Birinci fıkra uyarınca yapılabilen incelemeler, bulunan ve kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları üzerinde de yapılabilir. Birinci fıkranın ikinci cümlesi, bu hâlde de uygulanır.

CMK 78’in uygulanması

CMK 75 ve 76 uyarınca biyolojik örnek alınmasına izin verilmesi, bu örnekler üzerinde doğrudan genetik analiz yapılabileceği anlamına gelmez. CMK 79/1 gereğince moleküler genetik incelemeye yalnız hâkim karar verebilir; kararda görevlendirilen bilirkişi de gösterilir. Mağdurun örnek alınmasına rıza göstermesi, CMK 76/2 bakımından karar gerekliliğini kaldırabilirse de genetik inceleme için hâkim kararı zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Genetik inceleme, sadece kanunda belirtilen soybağı ve biyolojik bulgunun aidiyetini belirleme amaçlarıyla sınırlıdır. Bu kapsam dışındaki genetik özellikleri araştırmak yasaktır. Kimliği belirsiz beden parçalarında da aynı sınırlama geçerlidir. CMK 79/2 bilirkişinin mahremiyet ve bilgi güvenliği yükümlülüklerini; CMK 80 ise inceleme sonuçlarının kişisel veri niteliğini ve kullanım koşullarını düzenler.

16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la değişen CMK 80, inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilmesini ve kanuni koşullarda başka soruşturma veya kovuşturmalarda yetkili merci kararıyla kullanılmasını düzenlemiştir. Bu düzenleme, CMK 78’deki inceleme amacı sınırını ve CMK 79’daki hâkim kararı zorunluluğunu kaldırmaz.

DNA raporuna dayanılan bir dosyada genetik delilin hukuka uygunluğunun savunma yönünden incelenmesi, örnek alma işlemi ile genetik inceleme kararının ayrı ayrı denetlenmesini gerektirir. Hâkim kararı olmadan yapılan genetik incelemenin sonuçları hukuka aykırı delil yasağı bakımından değerlendirilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

İlgili Yargıtay kararları

Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2012/17565, K. 2012/23123, T. 07.11.2012

ÖZET: MAĞDURUN RIZASI VARSA BEDEN MUAYENESİ VE VÜCU­DUNDAN ÖRNEK ALINMASI İÇİN HAKİM VEYA CUMHURİYET SAVCISINDAN KARAR ALINMASINA GEREK YOK İSE DE; 5271 SAYILI CMK’NIN 78 VE 79/1. MADDELERİ UYARINCA, MAĞDURDAN ALINAN KAN ÖRNEĞİ İLE SUÇ KONUSU ARAÇTAN ELDE EDİLEN BULGULARIN KARŞILAŞTIRILMASI, DİĞER BİR İFADEYLE MOLEKÜLER GENETİK İNCELEME İŞLEMİNİN YAPILABİLMESİ İÇİN HAKİM KARARININ BULUNMASI GEREKTİĞİ GÖZETİLMELİDİR.

İ… ili K… ilçesinde meydana gelen oto hırsızlık olayı ile ilgili olarak araç üzerinde yapılan inceleme sonucunda elde edilen biyolojik bulgular ile müştekiden alınan kan örneklerinin mukayesesinin yapılması amacıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 78 ve 79. maddeleri gereğince genetik moleküler inceleme kararı verilmesine yönelik İstanbul Cumhuriyet Başsav­cılığı’nın talebinin, müştekinin rızasının bulunduğu, bu halde 5271 sayılı Ka­nun’un 76/2. maddesi uyarınca herhangi bir emir ve karara gerek bulunmadığı gibi örneklerle temin edilen delillerin mukayesesi için dahi verilmesi gereken herhangi bir karara veya onaya gerek bulunmadığı gerekçesiyle reddine dair (İstanbul Yedinci Sulh Ceza Mahkemesi)’nin 13.03.2012 tarihli ve 2012/244 değişik iş sayılı kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin (İs­tanbul Otuzbirinci Asliye Ceza Mahkemesi)’nin 16.03.2012 tarihli ve 2012/38 değişik iş sayılı kararına karşı Adalet Bakanlığı’nın 07.06.2012 tarih ve 2012/9953/33887 sayılı kanun yararına bozma isteminde bulunulduğundan bu işe ait dava dosyasının Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 25.06.2012 tarih ve 2012/158951 sayılı ihbarnamesiyle Dairemize gönderilmekle incelendi.

Mezkur ihbarnamede; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 78. maddesindeki, “(1) 75 ve 76. maddelerde öngörülen işlemlerle elde edilen örnekler üzerinde, soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması halinde moleküler genetik incelemeler yapılabilir. Alınan örnekler üzerinde bu amaçlar dışında tespitler yapılmasına yönelik incelemeler yasaktır.

(2) Birinci fıkra uyarınca yapılabilen incelemeler, bulunan ve kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları üzerinde de yapılabilir. Birinci fıkranın ikinci cümlesi, bu halde de uygulanır.”

Aynı Kanun’un 79/1. maddesindeki “78. madde uyarınca moleküler ge­netik incelemeler yapılmasına sadece hakim karar verebilir. Kararda inceleme ile görevlendirilen bilirkişi de gösterilir.”

Hükümleri birlikte değerlendirildiğinde suç yerinde elde edilen bulgular üzerinde moleküler genetik incelemeler yapılabileceği ve bunun sadece hakim kararı ile mümkün olduğu gözetilmeden itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden, 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesi gereğince anılan kararın bozulması lüzumunun ihbar olunduğu an­laşılmış olmakla; Gereği görüşülüp düşünüldü: 5237 sayılı TCK’nın 26/2. madde ve fıkrası uyarınca, ilgilinin (mağ­durun) rızası hukuka uygunluk nedenidir.

5271 sayılı CMK’nın 76/2. madde ve fıkrası uyarınca, diğer kişilerin (mağdurun) beden muayenesi ve vücudundan kan veya benzeri biyolojik örnek alınması işleminde diğer kişinin (mağdurun) rızasının varlığı halinde hakim veya mahkemeden, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de Cum­huriyet Savcısından karar alınmasına gerek yoktur.

Ancak; 5271 sayılı CMK’nın 78. maddesi uyarınca, 75 ve 76. maddeye göre alınan örnekler üzerinde … elde edilen bulgunun şüpheli ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için … moleküler genetik inceleme yapılabilmesi için mutlaka hakimden karar alınması, 79/1. madde ve fıkrasının amir hükmüdür.

Somut olayda, mağdurun rızası olduğu için, beden muayenesi ve vü­cudundan örnek alınması için hakim veya Cumhuriyet Savcısından karar alın­masına gerek yok ise de; 5271 sayılı CMK’nın 78 ve 79/1. maddeleri uyarınca, mağdurdan alınan kan örneği ile suç konusu araçtan elde edilen bulguların karşılaştırılması, diğer bir ifadeyle moleküler genetik inceleme işleminin yapı­labilmesi için mutlaka hakim kararına gerek bulunmaktadır.

Açıklanan nedenlerle; Kanun yararına bozma istemine dayanan Yargıtay Cumhuriyet Baş­savcılığı’nın ihbar yazısı, incelenen dosya içeriğine göre yerinde görüldü­ğünden istemin kabulü ile İstanbul Otuzbirinci Asliye Ceza Mahkemesi’nin 16.03.2012 tarih ve 2012/38 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı CMK’nın 309/4-a. maddesi uyarınca (BOZULMASINA), müteakip işlemlerin mahal­linde yerine getirilmesine, 07.11.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2012/21976, K. 2013/7760, T. 10.04.2013

2. Ceza Dairesi 2012/21976 E. , 2013/7760 K.

“İçtihat Metni”

Tebliğname No: 6 – 2010/129160 MAHKEMESİ : Ankara 6. Asliye Ceza Mahkemesi TARİHİ: 04/11/2009 NUMARASI: 2009/457 (E) ve 2009/1161 (K) SUÇ: Hırsızlık Dosya incelenerek gereği düşünüldü; Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemelere ve Fizik Kimliği Tespiti Hakkındaki Yönetmeliğin 12/2 ve devamı maddeleri ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 75 ve 76 ncı maddelerinde öngörülen işlemlerle elde edilen örnekler üzerinde, “soy bağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması halinde moleküler genetik incelemeler yapılabilir”, düzenlemesiyle aynı Kanun’un 79/1. maddesindeki “78 inci madde uyarınca moleküler genetik incelemeler yapılmasına sadece hâkim karar verebilir,” hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, suç yerinde elde edilen bulgular üzerinde moleküler genetik incelemeler yapılabileceği ve bunun sadece hakim kararı ile mümkün olduğu, somut olayda ise suça konu otomobil içinde bulunan eldiven üzerinde hakim kararı olmaksızın moleküler genetik inceleme yapılıp elde edilen DNA analiz sonucunun arşive alındığı, suç tarihinden sonra başka bir soruşturma nedeniyle sanığın DNA analizinin yapılıp arşivde sorgulama yapıldığında daha önce arşive alınan DNA analiz sonucu ile sanığın DNA analiz sonucunun aynı olduğunun, buna göre aracı çalan kişinin sanık olduğunun tespit edildiği, bu suretle kanuna aykırı olarak elde edilen delilin, Anayasanın 38. maddesine 03/10/2001 tarih ve 4709 sayılı Kanunla eklenen 5. fıkrasında yer alan “Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez” ve 5271 sayılı CMK.nun 206/2-a maddesinde yer alan “Ortaya konulması istenilen bir delil, kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddolunur” biçimindeki düzenlemeler gözetildiğinde hükme esas alınamayacağı, DNA analiz sonucundan başkaca sanığın suçu işlediğine dair delil bulunmadığı gözetilmeden yasal ve yeterli gerekçe olmadan yazılı biçimde sanığın mahkumiyetine karar verilmesi, Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı isteme aykırı olarak BOZULMASINA, 10/04/2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2021/4535, K. 2024/2893, T. 01.04.2024

9. Ceza Dairesi 2021/4535 E. , 2024/2893 K.

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SAYISI: 2013/26 E., 2014/451 K.

SUÇLAR : Nitelikli cinsel saldırı, şantaj, haberleşmenin gizliliğini ihlal

HÜKÜMLER : Mahkûmiyet, beraat

TEMYİZ EDENLER : Sanık müdafii, katılan vekili

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Bozma

Sanık hakkında kurulan hükümlerin; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8 inci maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 inci maddesi gereği temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun’) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükümleri temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteklerinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteklerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ- OLAY VE OLGULAR

Sanık hakkında nitelikli cinsel saldırı, şantaj ve haberleşmenin gizliliğini ihlal suçlarını işlediği iddiası ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 102 nci maddesinin ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (c) ve (d) bentleri, 107 nci maddesi ve 132 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca açılan kamu davasının, verilen görevsizlik kararı üzerine yapılan yargılaması sonucunda Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesinin, 18.12.2014 tarihli ve 2013/26 Esas, 2014/451 Karar sayılı kararı ile, sanığın;

1. Nitelikli cinsel saldırı suçundan, 5237 sayılı Kanun’un 102 nci maddesinin ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (c) ve (d) bentleri ile 62 nci maddesi uyarınca 8 yıl 9 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına,

2. Şantaj ve haberleşmenin gizliliğini ihlal suçlarından, 5271 sayılı Kanun’un 223 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca beraatine,

Karar verilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

A. Sanık Müdafiinin Temyiz İsteği

5271 sayılı Kanun’un 75 ve 76 ncı maddeleri gereği kullanılması yasak Adli Tıp Raporuna dayanılarak karar verildiğine, lehe delillerin toplanmadığına, görgü tanığı beyanları ile katılanın boşanma davasındaki beyanı uyarınca sanığın atılı suçu işlemediği sabitken eksik inceleme ile karar verildiğine ilişkindir.

B. Katılan Vekilinin Temyiz İsteği

Sanığın alt hadden cezalandırılmasının ve takdiri indirim yapılmasının ve sanık hakkında haberleşmenin gizliliğini ihlal ve şantaj suçlarından beraat kararı verilmesinin hatalı olduğuna ilişkindir.

III. GEREKÇE

İlk Derece Mahkemesince hükme esas alınan Adli Tıp Kurumu raporu ile bu rapora konu mağdure ve sanıktan biyolojik örnekler alınmasına ve alınan örnekler üzerinde moleküler genetik inceleme yapılmasına dair 5271 sayılı Kanunun 75 ve 78 inci maddeleri uyarınca alınan kararların dosya içeriğinde mevcut olmadığı anlaşıldığından eksikliklerin tamamlanarak sanığın hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.

IV. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesinin, 18.12.2014 tarihli ve 2013/26 Esas, 2014/451 Karar sayılı kararına yönelik sanık müdafii ve katılan vekilinin temyiz istekleri yerinde görüldüğünden esası incelenmeyen hükümlerin, 1412 sayılı Kanun’un 321 inci maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

01.04.2024 tarihinde karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer