Marka Reddine İtiraz: Süre, Başvuru ve Deliller

Marka reddine itiraz, Türk Patent ve Marka Kurumunun (TÜRKPATENT) marka başvurusunu tamamen veya kısmen reddeden kararının, kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde yazılı, gerekçeli ve ücretli bir başvuruyla yeniden incelenmesini istemektir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.20 ve m.21 uyarınca yapılan bu idari başvuru, Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) tarafından karara bağlanır. Başarı bakımından belirleyici olan yalnızca itirazın zamanında yapılması değil, ret gerekçesinin hangi mal veya hizmetleri etkilediğinin gösterilmesi, her hukuki itirazın dayanağıyla açıklanması ve destekleyici delillerin dosyayla ilişkilendirilmesidir.

Marka Reddine İtirazın Hukuki Dayanağı ve Amacı

Marka reddine itiraz, yeni bir marka tescil başvurusu değildir. Mevcut başvuruya ilişkin olumsuz idari kararın yeniden değerlendirilmesini sağlayan, aynı başvuru dosyası içinde kullanılan bir başvuru yoludur. SMK m.20/1, Kurumun marka hükümleri kapsamında aldığı kararlardan zarar gören taraflara karara itiraz hakkı tanır. Başvurusunun tamamı reddedilen kişi kadar yalnızca belirli malları veya hizmetleri reddedilen başvuru sahibi de bu yolu kullanabilir.

Buradaki usul, üçüncü kişilerin Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanmış başvuruya karşı yaptığı marka başvurusuna itiraz ile aynı değildir. Yayıma itirazın kanuni temeli SMK m.18, başvurunun reddine ilişkin Kurum kararına itirazın temeli ise SMK m.20’dir. Ret kararına başvuru sahibinin vereceği idari cevap da, üçüncü kişinin yayıma itirazına karşı görüş sunulmasını konu alan marka itirazına cevap sürecinden ayrılır.

Hangi Marka Ret Kararlarına İtiraz Edilebilir?

İtirazın kapsamı, kararın hangi işlemden kaynaklandığına göre belirlenir. Ret kararının dayandığı kanun maddesini tespit etmeden yalnızca “markamız ayırt edicidir” veya “önceki markaya benzememektedir” şeklinde genel açıklama yapılması yeterli bir hukuki değerlendirme oluşturmaz.

Tam ret başvurunun ilgili tüm mal veya hizmetlerde reddedilmesi; kısmi ret ise yalnızca kararda belirtilen kalemlerde koruma talebinin kabul edilmemesidir. Kısmi ret durumunda karara ekli mal ve hizmet listesinin kontrolü, hangi kalemler için itiraz edildiğinin ayrı ayrı belirtilmesi bakımından özellikle önemlidir. Sınıf numarasının tek başına belirleyici olmadığına ilişkin kural için Nice sınıflandırması incelemesine bakılabilir.

Marka Reddine İtiraz Süresi: İki Ay Ne Zaman Başlar?

Ret kararına itiraz süresi, Resmî Marka Bülteni’ndeki yayım tarihinden değil, kararın ilgili tarafa bildirildiği tarihten itibaren iki aydır. Bu ayrım, özellikle yayıma itiraz sonucunda verilen kararlarda önemlidir. Dosyaya ilişkin bülten tarihi, karar tarihi ve tebliğ/bildirim tarihi birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

• Başlangıç: Ret kararının usulüne uygun bildirim tarihi, başvuru veya vekil kayıtları üzerinden tespit edilmelidir.
• Süre: SMK m.20/2’deki iki aylık süre içinde yazılı gerekçe ve itiraz ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi Kuruma ulaştırılmalıdır.
• Son gün: Sürenin hesabında uygulanabilir genel süre ve tatil kuralları ile somut bildirim yöntemi dikkate alınmalıdır; yalnızca başvuru ekranında beliren tarih üzerinden varsayım yapılmamalıdır.
• Eksiklik riski: Gerekçenin veya ücret bilgisinin süresinde sunulmaması hâlinde itiraz, kanun ve Yönetmelik uyarınca yapılmamış sayılır.

Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.31/3’e göre gerekçe ve ücret, iki aylık süre içinde tamamlanabilir. Ancak belgeler eksiksiz verildiğinde Kurul sürenin dolmasını beklemeden incelemeye başlayabilir. Bu nedenle dosya hazırlığını son güne bırakmamak ve elektronik işlem alındısını saklamak önemlidir. Kurumun Yeniden İnceleme ve Değerlendirme bilgilendirmesi de idari itiraz ile sonrasındaki yargısal başvurunun ayrı aşamalar olduğunu açıklamaktadır.

Marka Reddine İtiraz Başvurusu Nasıl Yapılır?

Karara itiraz, TÜRKPATENT’in kabul ettiği elektronik işlem kanalı ve karara itiraz formu üzerinden gerçekleştirilir. Yönetmelik m.31/2, gerekçelerin ilgili mevzuatın madde ve fıkra karşılıkları gösterilerek ayrıntılı biçimde yazılmasını ve imzalı form sunulmasını düzenler. Somut dosyada kullanılacak elektronik işlem türü, başvuru sahibinin kendi kararına mı yoksa başka bir tarafın başvurusuna ilişkin karara mı itiraz ettiğine göre seçilmelidir.

1. İşlem dosyasını belirleyin: Başvuru numarasını, başvuru veya rüçhan tarihini, ret kararının numarasını, kararın bildirimini ve varsa itiraz sahibi bilgilerini eşleştirin.
2. Ret kapsamını ayırın: Tam veya kısmi reddin hangi mal veya hizmetleri kapsadığını ve hangi kanun bentlerine dayandığını tablo hâlinde çıkarın.
3. Gerekçeli dilekçeyi hazırlayın: Her ret sebebi için ayrı hukuki açıklama, somut olgu ve destekleyici delili gösterin; itiraz talebinin hangi kalemlere yöneldiğini açıkça yazın.
4. Delilleri ekleyin: Kayıtlar, belgeler, tarihli kullanım örnekleri, karşılaştırma tabloları ve uygun diğer materyalleri okunaklı ve sıralı biçimde sunun.
5. Ücreti ve sunumu tamamlayın: Güncel resmi ücret üzerinden ödeme yapın, ödeme bilgisini ve başvuru alındısını muhafaza edin. Ücret tarifesi için TÜRKPATENT’in işlem ücretleri sayfası esas alınabilir.

İdari itirazın mevcut başvurunun devamı niteliğinde olması, başvurudaki işaretin serbestçe değiştirilebileceği veya yeni mal/hizmet eklenebileceği anlamına gelmez. Esaslı değişiklik ve başvuru tarihine ilişkin kurallar ayrı olarak marka başvuru süreci kapsamında değerlendirilmelidir.

İtiraz Süresi Geçtikten Sonra Yeni Gerekçe veya Delil Sunulabilir mi?

Yeni itiraz gerekçesi ile mevcut gerekçeyi destekleyen ek delil aynı şey değildir. SMK m.20/2 ve Yönetmelik m.31/6, iki aylık itiraz süresinden sonra gerekçenin değiştirilmesini ve yeni gerekçe eklenmesini yasaklar. Buna karşılık Yönetmelik m.31/5, Kurul karar verene kadar ileri sürülmüş görüş, iddia ve gerekçeleri destekleyen ek bilgi ve belgelerin sunulmasına izin verir.

Örneğin süresinde “ret gerekçesi marka ile başvurumuzdaki işaret ayırt edilemeyecek kadar benzer değildir” denilmişse, görsel karşılaştırmayı açıklayan ilave bir inceleme veya kayıt mevcut iddiayı destekleyebilir. Ancak yalnızca benzerlik itirazı yapılmışken süre geçtikten sonra bağımsız bir hukuki ret nedenine ya da ilk defa başka bir itiraz sebebine dayanılması aynı kapsamda görülemez. Yönetmelik m.30/6’nın nitelikçe uygun olduğu ölçüde karara itiraz delillerine uygulanması da dikkate alınarak yeni belgenin zamanında, düzenli ve ileri sürülmüş iddiayla bağlantılı sunulması gerekir.

YİDK aşamasında bir aylık görüş ve ek açıklama süreleri, Kurulun tarafları dinleme veya ek belge isteme ihtiyacı doğduğunda gündeme gelebilir (Yönetmelik m.31/4). Bu sürelerin varlığı, itiraz sahibine başlangıçtaki iki aylık gerekçe bildirme süresini yeniden açmaz. Başvuru dosyasında hangi iddianın zamanında ileri sürüldüğünü gösteren belgeler bu nedenle ayrıca korunmalıdır.

Mutlak Ret Nedenleriyle Verilen Karara Karşı Nasıl İtiraz Edilir?

SMK m.16 kapsamında Kurum, başvuruyu SMK m.5 yönünden kendiliğinden inceler. Başvuru sahibi ret kararına karşı itiraz ederken kanunun bütün mutlak ret nedenlerini genel olarak tartışmak yerine kararda uygulanan mutlak ret nedenine odaklanmalıdır.

Ayırt Edicilik ve Tanımlayıcılık İtirazları

SMK m.5/1-b kapsamında işaretin ayırt edici olmadığı, m.5/1-c kapsamında mal veya hizmetin özelliklerini doğrudan tanımladığı belirtilmiş olabilir. Böyle bir ret karşısında işaretin bütünsel görünümü, hedef tüketici çevresi, dilsel anlamı ve başvurulan somut mal/hizmetlerle ilişkisi ayrı ayrı açıklanmalıdır. Bir ibarenin günlük dilde anlam taşıması, bütün mal ve hizmetlerde zorunlu olarak tanımlayıcı olduğu sonucunu doğurmaz. Ancak işaretin ilgili malların cinsini veya vasfını doğrudan bildirdiği durumlarda yalnızca ticari kullanım niyetinden söz etmek ret nedenini kaldırmaz.

SMK m.5/2, yalnızca m.5/1-b, c ve d bentleri bakımından, başvuru tarihinden önce kullanım sonucu ayırt edicilik kazanılması hâlinde istisna tanır. Satış ve reklam faaliyetlerinin niceliğinden çok, ilgili tüketici kesiminin işareti belirli bir ticari kaynakla ilişkilendirdiğinin ortaya konması önemlidir. Bu istisnanın tarih, tüketici algısı ve ispat ölçütleri kullanım sonucu ayırt edicilik kazanılması konusunda ayrıca ele alınmaktadır.

SMK m.5/1-ç: Önceki Marka ile Aynılık veya Ayırt Edilemeyecek Benzerlik

SMK m.5/1-ç kapsamında verilen resen ret kararında iki unsura bakılır: işaretlerin aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olması ve başvurunun aynı veya aynı tür mal/hizmetlerle ilgili bulunması. Herhangi bir düzeyde benzerlik tek başına bu dar ret sebebinin gerçekleştiğini göstermez. İtirazda başvuru işaretinin ret gerekçesi markadan ayrıldığı unsurların ve ilgili mal/hizmet listesindeki farklılıkların somut olarak gösterilmesi gerekir.

Ayrıca SMK m.5/3 uyarınca önceki marka sahibinin noter onaylı, açık muvafakatnamesi m.5/1-ç bakımından kanuni bir istisnadır. Yönetmelik m.10, usulüne uygun muvafakat formunun karara itiraz aşamasında, itiraz hakkında karar verilinceye kadar sunulabilmesine imkân tanır; içerik, yetki, lisans sahibinin izni ve şekil şartları ayrıca denetlenir. Bu kurumun koşulları marka muvafakatnamesi incelemesinin konusudur. Muvafakatın başka bütün ret nedenlerini kendiliğinden ortadan kaldırdığı varsayılamaz.

Yayıma İtiraz Kabul Edildiği İçin Başvuru Reddedilirse

Bültende yayımlanan bir başvuruya önceki hak sahibi tarafından itiraz edildiğinde, SMK m.19/3 uyarınca başvuru bazı veya bütün mal ve hizmetlerde reddedilebilir. Başvuru sahibi bu ret kararına karşı m.20 kapsamında itiraz ederek karıştırılma ihtimalinin yanlış değerlendirildiğini, dayanak markanın kapsamının hatalı ele alındığını veya önceki idari incelemedeki usul kurallarının gerektiği gibi uygulanmadığını ileri sürebilir.

Karıştırılma ihtimaline ilişkin değerlendirmede işaretlerin bütünü, ayırt edici ve baskın unsurları, mal/hizmetlerin somut ilişkisi ve ilgili tüketici çevresi birlikte ele alınır. SMK m.6’da yer alan diğer nispi nedenler ile nispi ret nedenlerinin maddi koşulları bu sayfanın kapsamı dışındadır. Uyuşmazlık özellikle iki işaretin görsel, işitsel ve kavramsal karşılaştırılmasına dayanıyorsa marka benzerliği ve karıştırılma ihtimali değerlendirmesi önem kazanır.

SMK m.19/2 kapsamındaki marka itirazında kullanım ispatı talebi, koşulları varsa yayıma itiraza karşı görüş aşamasında usulüne uygun ileri sürülmelidir. Bu talep daha önce yapılmış ve kararda hatalı biçimde değerlendirilmişse, başvuru sahibi karara itirazında o hatayı gerekçelendirebilir. YİDK başvurusunu, ilk kez kullanım ispatı talebinde bulunmaya yarayan sınırsız ve yeni bir savunma aşaması gibi değerlendirmek doğru değildir.

Marka Reddine İtirazda Hangi Deliller Sunulmalıdır?

Bir delilin güçlü olması, yalnızca çok sayıda belge bulunmasına değil, hangi ret gerekçesini hangi tarih ve mal/hizmet bakımından çürüttüğünün anlaşılmasına bağlıdır. Yönetmelik m.30’un delillere ilişkin hükümleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüde karara itirazlara da uygulanır. Delillerin okunaklı olması, somut vakıa ile eşleştirilmesi, uygun bir liste içinde sunulması ve gerekiyorsa ilgili kısmının işaretlenmesi beklenir.

Yabancı dildeki deliller bakımından Kurumun Türkçe çeviri istemesi hâlinde verilen sürenin izlenmesi gerekir. Çok sayıda, tarihsiz veya neyi ispatladığı belli olmayan ekran görüntüsü yerine seçilmiş ve açıklanmış belge sunulması daha işlevseldir. Marka kullanım ispatı delilleri yazısındaki belge değerlendirmeleri, kullanımın ispatı gereken uyuşmazlıklarda ayrıca yol göstericidir; ancak oradaki her delil standardı bütün ret itirazlarına otomatik olarak uygulanmaz.

İtiraz Dilekçesinde Gerekçe Nasıl Somutlaştırılır? Üç Örnek

Örnek 1: Tanımlayıcı Sayılan Bir İbare

Bir başvuru, belirli bir mal için doğrudan vasıf bildirdiği gerekçesiyle reddedilmişse, itirazda sözcüğün soyut olarak olumlu bir çağrışım yaratması değil, ilgili mal yönünden tüketiciye doğrudan bir özellik bildirip bildirmediği tartışılmalıdır. İşaret başvuru tarihinden önce kaynak gösterme işlevi kazanmışsa m.5/2 bakımından bu tarihten önceye ait kullanım ve tüketici algısı delilleri ayrı gösterilebilir.

Örnek 2: Önceki Marka Nedeniyle Kısmi Ret

Bir başvurunun yalnızca 9. sınıftaki bazı malları önceki marka nedeniyle reddedilmiş, diğer malları incelemeden geçmiş olabilir. İtirazda yalnız sınıfın “9” olması değil, her bir ret kaleminin önceki tescildeki hangi malla aynı veya aynı tür sayıldığı ve işaretlerin hangi somut yönleriyle farklılaştığı açıklanmalıdır. Kısmi reddin kapsamı aşılmadan, korunması istenen mallar tek tek belirtilmelidir.

Örnek 3: Yayıma İtirazın Kabulü

Bir önceki marka sahibinin itirazı üzerine başvurunun bir hizmet grubunda reddedildiği olayda başvuru sahibi, karşı tarafın dayandığı markaları, ileri sürülen SMK m.6 nedenlerini, sunulan delilleri ve kararın bunlara verdiği cevabı karşılaştırmalıdır. İlk aşamada usulünce talep edilmiş kullanım ispatı hiç değerlendirilmemişse, kararın bu eksikliği karara itirazın açık gerekçesi yapılmalıdır.

YİDK Markanın Reddine İtirazı Nasıl İnceler?

SMK m.21 uyarınca şekli eksiklik içermeyen itirazlar YİDK tarafından incelenir. Kurul, gerekli hâllerde taraflardan görüş veya ek bilgi ve belge ister; istenenler süresinde verilmezse mevcut dosya üzerinden karar verir. İdari inceleme, Kurumun ilk kararındaki hukuk ve değerlendirme hatalarının somut itiraz gerekçeleri çerçevesinde ele alınmasına yöneliktir.

YİDK incelemesinin sonunda ret kararının tamamen korunması, kısmen değiştirilmesi veya kaldırılması mümkündür. Kısmi kabulde, yalnızca ilgili mal veya hizmetler yönünden tescil süreci devam edebilir. İtirazın kabulü ise tek başına markanın derhâl tescil edildiği anlamına gelmez; başvuru, tamamlanması gereken diğer idari aşamalara ve varsa ilgili hak sahiplerinin usulüne uygun işlemlerine tabidir.

Yargısal değerlendirmeden örnek: Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23.11.2023 tarihli, E.2022/7177, K.2023/6767 sayılı kararında, mutlak ret nedeniyle yapılan bir marka başvurusuna ilişkin uyuşmazlıkta, başvuru tarihinden önceki kullanımların ilgili mal ve hizmetler yönünden ayırt edicilik kazandırdığı kabul edilen karar onanmıştır. Bu karar, kullanım iddiasının yalnız soyut beyana değil, işaretle ve ilgili emtiayla ilişkili somut olgulara dayanması gerektiğini gösterir; her kullanımın otomatik olarak m.5/2 koşulunu gerçekleştirdiği anlamına gelmez.

İdari gerekçenin korunmasına ilişkin örnek: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin 04.02.2022 tarihli, E.2020/791, K.2022/76 sayılı kararında, ilk idari kararda kullanım ispatı talebinin değerlendirilme biçimine karşı YİDK önünde itiraz edilmemiş olması ve bu hususun YİDK kararında incelenmemesi dikkate alınmıştır. Daire, somut olayda bu konunun YİDK kararının iptali davasında ilk defa tartışılmasına olanak bulunmadığını belirtmiştir. Karar, ilk ret işlemindeki usul ve gerekçe hatalarının süresinde yapılan karara itirazda açıkça gösterilmesinin önemini ortaya koymaktadır.

YİDK İtirazı Reddederse Ne Yapılabilir?

YİDK kararı, Kurumun nihai idari kararıdır. Aynı karar için TÜRKPATENT nezdinde yeni bir idari itiraz turu öngörülmez. Nihai karardan zarar gören taraf, bildirimi izleyen iki aylık kanuni süre içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde iptal davası açılması yolunu değerlendirebilir. Kurum kararlarının yargısal denetiminde SMK m.156/2’nin özel görev ve yetki kuralı uygulanır. İdari itirazda ileri sürülen gerekçelerle yargısal denetimin ilişkisi ve dava usulü, ayrı konu olan YİDK kararının iptali davası yazısında ele alınmaktadır.

Ret kararına karşı idari itirazın sonuçsuz kalması ile daha önce tescil edilmiş bir markanın hükümsüzlüğü davası aynı başvuru yolu değildir. Hangi işlem veya tescilin hukuk düzeninden çıkarılmasının istendiği, seçilecek yolun tespitinde belirleyicidir. Ayrıca 6769 sayılı Kanun öncesinde yapılmış marka başvurularında geçiş hükümleri uyarınca uygulanacak maddi mevzuatın başvuru tarihi bakımından değerlendirilmesi gerekir; 556 sayılı KHK dönemine ait olayların sonuçları yeni başvurulara doğrudan taşınmamalıdır.

Marka Reddine İtiraz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Marka reddine itiraz kaç gün içinde yapılır?

Kanuni süre gün olarak sabit bir sayı değil, kararın bildiriminden itibaren iki aydır (SMK m.20/2). Başlangıç için bülten yayım tarihi değil bildirim tarihi esas alınır; son gün uygulanabilir süre kurallarına göre tespit edilmelidir.

Markam yalnızca bazı sınıflarda reddedildiyse itiraz edebilir miyim?

Evet. Kısmi ret kararından zarar gören başvuru sahibi, reddedilen mal veya hizmet kalemleri yönünden itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde hangi kalemlerin ret kapsamından çıkarılmasının istendiği açıkça belirtilmelidir.

İtiraz ücretini ödemeden başvuru yapılabilir mi?

Karara itirazın incelenmesi için kanuni süre içinde ücretin ödenmesi ve bu ödemenin bilgisinin Kuruma sunulması zorunludur. Gerekçe veya ödeme bilgisi süresinde sunulmazsa itiraz yapılmamış sayılır.

İki aylık süre geçince yeni belge sunabilir miyim?

Yeni bir hukuki itiraz gerekçesi ileri sürülemez. Ancak Kurul karar verinceye kadar, süresinde ileri sürülmüş gerekçeleri destekleyen ek bilgi ve belgelerin sunulması Yönetmelik m.31/5 çerçevesinde mümkündür; diğer delil usulü koşulları saklıdır.

YİDK itirazı kabul ederse markam hemen tescil edilir mi?

Hayır. Kararın kaldırılması veya değiştirilmesi ilgili ret engelini etkiler; başvurunun tescili için kanunun öngördüğü diğer aşamalar ve tamamlanması gereken işlemler ayrıca yürütülür.

Marka reddine itiraz ile yayıma itiraz aynı işlem midir?

Hayır. Yayıma itiraz, yayımlanmış bir başvurunun tesciline karşı ilgili üçüncü kişinin SMK m.18 çerçevesinde yaptığı itirazdır. Marka reddine itiraz ise başvuru sahibi bakımından, Kurumun olumsuz kararına karşı SMK m.20 kapsamında kullanılan idari yoldur.

Sonuç

Marka reddine itirazda temel mesele, iki aylık süre içinde yalnızca bir başvuru yapmak değil, ret kararını kanuni dayanak, mal/hizmet kapsamı ve delil düzeyinde isabetle sorgulamaktır. İtiraz gerekçelerinin süreden sonra genişletilememesi, ilk dilekçedeki hukuki değerlendirmenin önemini artırır. Özellikle kısmi ret, kullanım sonucu ayırt edicilik veya önceki markaya dayalı ret kararlarında dosyanın zaman çizelgesi ile belgelerin birlikte incelenmesi gerekir. Somut marka başvurusunun hangi idari ve yargısal işlemleri gerektirdiği yönünden marka hukuku danışmanlığı ve başvuru uyuşmazlıkları kapsamında hukuki değerlendirme yapılabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer