Patentte Önceki Kullanım Hakkı: Şartlar ve İspat Yolları

patentte önceki kullanım hakkı, patent başvurusunun yapıldığı tarihte veya daha önce Türkiye’de buluşu iyi niyetle kullanan ya da kullanım için ciddi ve gerçek tedbirler alan kişinin, sonradan patent verilmesine rağmen belirli sınırlar içinde faaliyetini sürdürebilmesini sağlayan hukuki bir haktır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 87. maddesine göre bu hak, patent sahibinin iznine bağlı değildir; ancak önceki kullanımın tarihi, teknik kapsamı, iyi niyet şartı ve işletmenin makul ihtiyaçları somut delillerle ortaya konulmalıdır.

Önceki kullanım hakkı, patent sahibinin münhasır yetkileriyle daha önce aynı teknik çözümü hukuka uygun şekilde kullanan işletmenin menfaatleri arasında denge kurar. Bununla birlikte, patent başvurusundan önce benzer bir ürün geliştirmiş olmak tek başına yeterli değildir. Önceki faaliyetin patent istemleriyle ilişkisi, kullanımın gerçekleştiği ülke, hazırlıkların niteliği ve hakkın hangi işletmeye ait olduğu ayrıca değerlendirilir.

Patentte Önceki Kullanım Hakkının Hukuki Dayanağı Nedir?

6769 sayılı SMK’nın 87. maddesi, patent başvurusundan önce gerçekleşmiş iyi niyetli kullanımın korunmasını düzenler. Bu hüküm, patent sahibinin üçüncü kişilere karşı kullanabileceği önleme yetkisinin özel sınırlarından biridir.

Bu düzenlemenin sonucu, belirli şartları sağlayan önceki kullanıcının patent sahibinden lisans almadan faaliyetini sürdürebilmesidir. Bununla birlikte, önceki kullanıcı patentin sahibi hâline gelmez ve buluş üzerinde bütün üçüncü kişilere karşı ileri sürebileceği sınırsız bir münhasır hak kazanmaz.

Önceki kullanım hakkının temel özelliği, patentin geçerliliğini kendiliğinden ortadan kaldırmadan, hak sahibinin belirli bir kişiye karşı önleme yetkisini sınırlamasıdır. Bu nedenle önceki kullanım savunması ile patentin yenilik şartını taşımadığı iddiası birbirinden ayrılmalıdır.

Patentte Önceki Kullanım Hakkının Şartları Nelerdir?

SMK m.87 kapsamında korunmadan yararlanabilmek için önceki kullanımın zaman, yer, iyi niyet ve fiilî faaliyet bakımından incelenmesi gerekir. Ayrıca ileri sürülen kullanımın patent konusu teknik buluşla ilgili olması zorunludur.

1. Kullanım veya Ciddi Hazırlık Patent Başvurusundan Önce Gerçekleşmelidir

Önceki kullanım hakkının değerlendirilmesinde temel zaman ölçütü patent başvuru tarihidir. Kanun, başvuru tarihinde veya bundan önce gerçekleşen kullanımı ya da kullanım için alınmış ciddi ve gerçek tedbirleri korumaktadır.

Dolayısıyla önceki kullanıcının patentin verildiği tarihten önce faaliyete başlamış olması tek başına yeterli değildir. Kullanımın veya gerekli hazırlıkların kanunun aradığı başvuru tarihi itibarıyla mevcut olması gerekir.

Örneğin bir üretici, 2022 yılında belirli bir teknik düzenekle üretime başlamış ve başka bir kişi 2024 yılında aynı teknik çözümü kapsayan patent başvurusunda bulunmuşsa, 2022 yılındaki faaliyet önceki kullanım hakkının zaman şartı bakımından önem taşıyabilir. Ancak iki faaliyetin aynı teknik buluşa ilişkin olduğunun ve diğer koşulların da kanıtlanması gerekir.

Buna karşılık patent başvurusundan sonra bağımsız olarak aynı buluşu geliştiren bir işletme, sırf patent henüz verilmediği veya yayımlanmadığı gerekçesiyle SMK m.87’deki önceki kullanım hakkını kazanmış sayılmaz.

2. Kullanım Türkiye’de Gerçekleşmiş Olmalıdır

SMK m.87, ülke içinde gerçekleşen iyi niyetli kullanım veya kullanım hazırlıklarını esas alır. Bu nedenle yurt dışında yürütülen üretim faaliyetleri, Türkiye’de önceki kullanım hakkının doğduğunu tek başına göstermez.

Örneğin Almanya’da yıllardır üretilen bir makinenin Türkiye’deki bir işletme tarafından daha sonra kullanılmaya başlanması, yabancı ülkedeki önceki üretim nedeniyle otomatik olarak bu işletmeye SMK m.87 kapsamında koruma sağlamaz.

Türkiye’de kullanımın veya ciddi ve gerçek hazırlıkların ilgili tarihten önce gerçekleştiği ayrıca ortaya konulmalıdır.

3. Önceki Kullanım İyi Niyetli Olmalıdır

Kanun, önceki kullanıcının iyi niyetli olmasını açıkça aramaktadır. Bu şart, önceki kullanım hakkının başkasına ait teknik bilginin hukuka aykırı şekilde edinilmesini koruyan bir araç olarak kullanılmasını engeller.

İyi niyet değerlendirmesinde özellikle şu olgular önem taşıyabilir:

• Teknik çözümün işletme tarafından hangi süreçte geliştirildiği veya elde edildiği.
• Patent başvurusu sahibinden edinilen gizli bilgi ya da teknik belgenin bulunup bulunmadığı.
• Taraflar arasında gizlilik, araştırma, iş birliği veya teknoloji aktarımı ilişkisinin mevcut olup olmadığı.
• Önceki kullanımın hukuka uygun ticari ve teknik faaliyetlere dayanıp dayanmadığı.

Önceki kullanıcının teknik çözümü patent başvuru sahibinden tamamen bağımsız şekilde geliştirmesi, iyi niyet yönünden güçlü bir olgudur. Bununla birlikte, kanun metninde bağımsız buluş yapmış olmak ayrı ve mutlak bir şekil şartı olarak düzenlenmediğinden, somut olayda bilginin elde edilme biçimi ve hukuki ilişkinin niteliği birlikte incelenmelidir.

Başvuru sahibine ait gizli teknik dokümanların yetkisiz şekilde kullanılması hâlinde, yalnızca fiilî üretimin başvurudan önce başlamış olması iyi niyet şartının gerçekleştiğini göstermeye yetmez.

4. Fiilî Kullanım veya Ciddi ve Gerçek Tedbirler Bulunmalıdır

Önceki kullanım hakkı için buluşun başvuru tarihinden önce mutlaka seri üretime geçirilmiş olması gerekmez. SMK m.87, kullanım için ciddi ve gerçek tedbirler alınmasını da koruma sebebi kabul eder.

Bu kapsamda teknik çözümün uygulanmasına yönelik somut faaliyetlerin değerlendirilmesi gerekir. Örneğin:

• Patent konusu teknik çözümün kullanıldığı bir üretim hattının kurulması.
• Buluşun uygulanması için özel makine veya kalıpların sipariş edilmesi ve üretim hazırlıklarının yürütülmesi.
• Teknik çözümü gerçekleştirmeye yönelik ekipman tedariki, kurulum ve devreye alma işlemleri.
• Üretim denemelerinin ve bunlara bağlı somut işletme yatırımlarının yapılması.

Ancak bu faaliyetlerin varlığı her durumda hakkın doğduğu anlamına gelmez. Tedbirlerin patent konusu buluşla bağlantılı, gerçek ve kullanım amacına yönelik ciddi hazırlıklar olması gerekir.

Yalnızca bir iş fikrinin ortaya atılması, genel bir yatırım niyetinin açıklanması veya henüz somut uygulamaya dönüşmemiş tasarıların bulunması önceki kullanım hakkının varlığını kanıtlamaya yeterli olmayabilir.

5. Önceki Faaliyet Patent Konusu Buluşla Teknik Olarak İlişkili Olmalıdır

Bir işletmenin patent başvurusundan önce aynı sektörde faaliyet göstermesi veya benzer ürünler üretmesi, önceki kullanım hakkını kendiliğinden doğurmaz.

Öncelikle patentin koruma kapsamına giren teknik çözümün ne olduğu belirlenmeli, ardından başvuru öncesinde kullanılan ürün veya usul ile karşılaştırılmalıdır.

SMK m.89 uyarınca patentin koruma kapsamı istemlerle belirlenir; istemlerin yorumunda tarifname ve resimlerden yararlanılır. Bu nedenle önceki kullanım iddiasının teknik incelemesi de patent istemleri esas alınarak gerçekleştirilmelidir.

Örneğin bir üreticinin önceki makinesinde yalnızca genel çalışma prensibi aynıysa ancak patent istemlerinin koruduğu teknik düzenek daha sonra geliştirilmişse, eski makinenin varlığı yeni teknik düzenek bakımından sınırsız önceki kullanım hakkı sağlamaz.

Teknik kapsamın belirlenmesine ilişkin ayrıntılar patent istemlerinin yorumu ve koruma sınırı konusunda ayrıca ele alınmaktadır.

Önceki Kullanım Hakkının Kapsamı ve Sınırları

Önceki kullanım hakkı, patent sahibinin önleme yetkisinin tamamen ortadan kalkması anlamına gelmez. SMK m.87, önceki kullanıcıya tanınan serbestiyi hem kullanım biçimi hem de işletmeyle bağlantısı yönünden sınırlamaktadır.

Önceki Kullanıcı Buluşu Hangi Ölçüde Kullanmaya Devam Edebilir?

Önceki kullanıcı, buluşu daha önce kullandığı şekilde kullanmaya devam edebilir. Başvuru tarihinde henüz kullanım başlamamış ancak ciddi ve gerçek hazırlıklar yapılmışsa, bu hazırlıklara uygun biçimde kullanıma başlanması mümkündür.

Bu serbesti işletmenin makul ihtiyaçlarını karşılayacak ölçüde kullanılabilir. Kanun, önceki kullanıcıya patent konusu buluştan ekonomik bakımdan sınırsız yararlanma yetkisi tanımaz.

Bu nedenle üretim miktarının artırılması, yeni tesis kurulması, teknik sistemin değiştirilmesi veya kullanımın yeni faaliyet alanlarına genişletilmesi gibi durumlarda önceki kullanım hakkının sınırları yeniden değerlendirilmelidir.

İşletmenin olağan faaliyetlerinden kaynaklanan makul kapasite ihtiyaçları ile önceki hakkın kapsamını aşan yeni bir ticari kullanım aynı şekilde değerlendirilemez. Özellikle kullanımın başlangıçtaki teknik çözümden farklılaşıp farklılaşmadığı önemlidir.

Önceki Kullanım Hakkı Devredilebilir veya Lisanslanabilir mi?

SMK m.87/1 bu konuda iki açık sınırlama öngörür:

• Lisans yoluyla genişletme yasağı: Önceki kullanıcı, kendisine tanınan istisnai kullanım serbestisini üçüncü kişilere lisans vererek genişletemez.
• İşletmeyle birlikte devir: Önceki kullanımdan doğan hak, ancak ilgili işletmeyle birlikte devredilebilir.

Bu nedenle önceki kullanım hakkının tek başına satılması veya başka bir işletmeye bağımsız kullanım yetkisi olarak bırakılması, kanunun öngördüğü devir rejimiyle bağdaşmaz.

Şirket devri, işletme devri, faaliyet bölümü devri ve şirketler grubundaki yeniden yapılanmalarda hukuki işlemin gerçek niteliği önemlidir. Yalnızca aynı ortaklara sahip olmak, farklı tüzel kişiliklerin önceki kullanım hakkından otomatik olarak yararlanabileceği anlamına gelmez.

Önceki Kullanıcı Tarafından Satışa Sunulan Ürünlerin Durumu

SMK m.87/2’ye göre önceki kullanım hakkından yararlanan kişilerce satışa sunulmuş ürünlerle ilgili fiiller patentin sağladığı hakkın kapsamı dışındadır.

Bu düzenleme, kanuni koşullara uygun önceki kullanım kapsamında satışa sunulan ürünlerin ticari dolaşımı açısından önem taşır. Bununla birlikte hüküm, önceki kullanım hakkının sınırlarını aşan her ürünün serbestçe piyasaya sunulabileceği şeklinde yorumlanamaz.

Önceki kullanıcının satışa sunduğu ürünler için getirilen özel düzenleme ile patent sahibinin veya onun izniyle piyasaya sürülen ürünlere ilişkin patentte hakkın tükenmesi ilkesi farklı hukuki temellere dayanır.

Patentte Önceki Kullanım Hakkı Nasıl İspatlanır?

Önceki kullanım hakkına dayanarak patent sahibinin önleme talebine karşı çıkan kişi, iddiasını somut vakıalar ve delillerle desteklemelidir. Özellikle kullanımın başlangıç tarihi ile patent konusu teknik çözüm arasındaki bağın gösterilmesi belirleyicidir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 190. maddesindeki genel ispat yükü kuralı uyarınca, iddia ettiği vakıadan lehine hukuki sonuç çıkaran taraf, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça bu vakıayı ispatlamakla yükümlüdür.

HMK m.199 ise yazılı belgelerin yanında çizim, plan, fotoğraf, görüntü ve elektronik veriler gibi bilgi taşıyıcılarını da belge kapsamında değerlendirmektedir.

Önceki Kullanım Hakkında Hangi Deliller Önemlidir?

Her belge yalnızca ispatlayabildiği olgu bakımından değerlendirilmelidir. Örneğin bir fatura, belirli tarihte satış yapıldığını gösterebilir; fakat satılan ürünün patent istemlerindeki bütün teknik özellikleri taşıdığını tek başına kanıtlamayabilir.

Benzer şekilde teknik çizimlerin başvuru öncesinde hazırlanmış olması, bu çizimlere göre ciddi ve gerçek kullanım tedbirleri alındığını kendiliğinden göstermez.

Teknik Bilirkişi İncelemesi Neden Önemlidir?

Önceki kullanım savunmalarında tarihli ticari belgeler ile teknik belgeler birlikte değerlendirilir. Uyuşmazlık teknik uzmanlık gerektiriyorsa bilirkişi incelemesi önem kazanır.

Bilirkişi incelemesinde özellikle şu sorular cevaplanmalıdır:

1. Patentin ilgili istemlerinde hangi teknik unsurlar korunmaktadır?
2. Önceki kullanıma konu ürün veya usulde hangi teknik özellikler bulunmaktadır?
3. Bu teknik özelliklerin patent başvurusundan önce mevcut olduğu hangi kayıtlarla gösterilmektedir?
4. Önceki faaliyet, patent konusu buluşun aynı şekilde kullanılması niteliğinde midir?
5. Mevcut kullanım başlangıçtaki faaliyetin ve işletmenin makul ihtiyaçlarının sınırları içinde midir?

Başvuru öncesine ait bir prototip ile uyuşmazlık tarihinde üretilen ürün arasında teknik değişiklikler bulunuyorsa her iki ürünün ayrı ayrı incelenmesi gerekebilir.

Mahkeme, bilirkişi raporunu diğer delillerle birlikte değerlendirir. Teknik karşılaştırmanın hukuki sonucu ise yalnız bilirkişinin görüşüne değil, kanuni şartların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğine bağlıdır.

Patent Sahibinin İhlal İddiasına Karşı Önceki Kullanım Nasıl İleri Sürülür?

Önceki kullanım hakkı, patent hakkına tecavüz iddiasına karşı somut bir savunma olarak ileri sürülebilir. Ancak savunmanın değerlendirilmesinden önce patentin koruma kapsamı ile ihtilaflı faaliyet arasındaki teknik ilişki belirlenmelidir.

Uyuşmazlıkta Değerlendirme Sırası

1. Patent hakkının ve istemlerin belirlenmesi: İlgili patentin ve uyuşmazlık konusu istemlerin tespit edilmesi.
2. Teknik karşılaştırma: İhlal iddiasına konu ürün veya usulün patent koruma kapsamıyla karşılaştırılması.
3. Önceki faaliyetin incelenmesi: Kullanımın veya ciddi ve gerçek hazırlıkların patent başvurusuna göre tarihsel olarak belirlenmesi.
4. İyi niyet değerlendirmesi: Teknik bilginin edinilme biçiminin ve taraflar arasındaki ilişkilerin araştırılması.
5. Hakkın sınırlarının belirlenmesi: Kullanımın aynı teknik çözümle ve işletmenin makul ihtiyaçlarıyla sınırlı kalıp kalmadığının incelenmesi.

İlk teknik karşılaştırma sonucunda ürün veya usulün patent istemlerinin koruma kapsamına girmediği belirlenirse, patent ihlalinin bulunmadığı sonucuna önceki kullanım hakkına dayanılmasına gerek kalmadan ulaşılabilir.

Buna karşılık teknik kullanım patent kapsamına giriyorsa, SMK m.87’deki şartların gerçekleşmesi patent sahibinin ilgili kullanıcıya karşı önleme yetkisini sınırlayabilir.

Patent hakkına tecavüz sayılan fiillerin ayrı değerlendirmesi için patent hakkına tecavüz sayılan fiiller hakkındaki açıklamalar incelenebilir.

Patent Sahibi Önceki Kullanım Savunmasına Nasıl Karşı Çıkabilir?

Patent sahibi, önceki kullanım savunmasının kanuni şartları taşımadığını ileri sürebilir. Özellikle şu itirazlar somut olayda belirleyici olabilir:

• Sunulan belgelerin patent başvurusundan sonraki tarihlere ait olması.
• Önceki ürünün patent istemlerindeki teknik çözümle aynı olmaması.
• Başvuru öncesinde yalnızca genel bir üretim niyetinin bulunması.
• Kullanımın Türkiye’de gerçekleşmemiş olması.
• Önceki kullanıcının iyi niyet şartını taşımaması.
• Mevcut üretimin önceki kullanımın teknik sınırlarını veya işletmenin makul ihtiyaçlarını aşması.
• Önceki kullanım hakkının işletmeden bağımsız şekilde üçüncü bir kişiye aktarılmış olması.

Tarafların ileri sürdüğü teknik ve ticari olgular değerlendirilmeden önceki kullanımın varlığı veya yokluğu hakkında kesin sonuca ulaşılması doğru değildir.

Önceki Kullanım Hakkı Patentin Hükümsüzlüğüne Neden Olur mu?

Önceki kullanım hakkının varlığı, patentin otomatik olarak hükümsüz olduğu anlamına gelmez. Bu iki hukuki değerlendirme farklı sorulara cevap verir.

SMK m.87, belirli bir kişinin önceki kullanımının korunmasını düzenler. SMK m.83/2 ise patent başvurusundan önce toplumca erişilebilir hâle gelen bilgilerin tekniğin bilinen durumuna dâhil olmasını öngörür.

Bu nedenle başvuru öncesindeki gizli bir işletme içi kullanım ile teknik çözümün kamuya açık şekilde kullanılması aynı sonucu doğurmayabilir.

Örneğin bir şirketin gizli üretim hattında kullandığı teknik çözümün varlığı, başvuru tarihinden önce toplumun bu teknik bilgiye erişebildiğini tek başına göstermez. Bununla birlikte, aynı teknik çözümün daha önce kamuya erişilebilir biçimde açıklanması, patentin yeniliği yönünden ayrıca önem taşıyabilir.

Patentin geçerliliğine yönelik bağımsız talep ve sebepler patent hükümsüzlüğü davası kapsamında değerlendirilir.

Önceki Kullanım Hakkı ile Patent Kullanım Serbestliği Aynı Şey midir?

Hayır. Önceki kullanım hakkı geçmişte gerçekleşmiş belirli bir faaliyet veya hazırlık nedeniyle doğan özel bir hukuki korumadır.

Patent kullanım serbestliği araştırması ise bir ürünün üretilmesi veya piyasaya sunulmasının yürürlükteki üçüncü kişi patent hakları karşısında ihlal riski taşıyıp taşımadığını değerlendirmeyi amaçlar.

Bu nedenle önceki kullanım hakkına dayanabilen bir işletmenin bütün yeni ürün ve üretim yöntemleri bakımından serbest olduğu kabul edilemez. Konunun araştırma ve risk analizi boyutu patent kullanım serbestliği (FTO) araştırması kapsamında ele alınmaktadır.

Yargı Kararlarında Önceki Kullanım Hakkının Değerlendirilmesi

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesinin 14.10.2021 Tarihli Kararı

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesinin 14.10.2021 tarihli, E.2021/971, K.2021/1162 sayılı kararında, patent hakkına tecavüz ve hükümsüzlük taleplerinin bulunduğu bir uyuşmazlıkta ihtiyati tedbir kararı incelenmiştir.

Uyuşmazlıkta karşı taraf, patent korumasına esas alınan tarihten önce, 2008 yılından itibaren kendi ürününü piyasaya sunduğunu ileri sürmüş; kullanımın eski tarihli olduğuna ilişkin belgeler sunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi, SMK m.87’deki önceki kullanım düzenlemesini dikkate alarak belgeler, tedbir şartları ve tarafların menfaat dengesi çerçevesinde yaptığı inceleme sonucunda ilk derece mahkemesinin tedbir kararına yönelik istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararın sınırı önemlidir: Bu karar, ihtiyati tedbire ilişkin istinaf incelemesidir. Önceki kullanım hakkının esasa ilişkin bütün koşullarının kesin olarak gerçekleştiğine dair nihai bir tespit şeklinde yorumlanmamalıdır. Bununla birlikte, eski tarihli kullanım belgelerinin geçici hukuki koruma taleplerinin değerlendirilmesinde de önem taşıyabileceğini göstermektedir.

Bakırköy 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin 31.01.2023 Tarihli Kararı

Bakırköy 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin 31.01.2023 tarihli, E.2021/285, K.2023/16 sayılı kararında ise faydalı model hakkına dayalı tecavüz iddiası kapsamında önceki kullanım değerlendirilmiştir.

Dosyada, davalının önceki tarihli endüstriyel tasarım tesciline konu ürünü ile davacının faydalı modeline konu teknik çözüm arasındaki ilişki bilirkişi raporlarıyla incelenmiştir. Mahkeme, önceki tarihli ürün ve teknik inceleme bulgularını SMK m.87 kapsamında değerlendirerek davanın reddine karar vermiştir.

Bu karar, ilk derece mahkemesine ait olup karar metninde istinaf yolunun açık olduğu belirtilmiştir. Ayrıca önceki tarihli herhangi bir tasarım tescilinin tek başına patent veya faydalı modele karşı önceki kullanım hakkı doğuracağı şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz. Somut teknik kullanımın ve kanuni şartların ayrıca kanıtlanması gerekir.

Her iki karar birlikte değerlendirildiğinde, önceki kullanım iddiasının soyut bir tarih önceliğinden ibaret olmadığı; teknik kapsam, fiilî faaliyet ve delillerin somut olay üzerinden incelendiği görülmektedir.

Patentte Önceki Kullanım Hakkı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Patent Başvurusundan Önce Ürün Üretmiş Olmak Yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Üretimin ilgili tarihten önce Türkiye’de gerçekleştiği, patent konusu teknik buluşla ilişkili olduğu, iyi niyetli bulunduğu ve kullanımın kanuni sınırlar içinde kaldığı gösterilmelidir.

2. Önceki Kullanım Hakkı İçin Daha Önce Patent Başvurusu Yapmak Gerekir mi?

Hayır. SMK m.87, önceki kullanıcı bakımından ayrı bir patent başvurusu veya tescil şartı öngörmez. Fiilî kullanım veya ciddi ve gerçek kullanım tedbirleri ile diğer kanuni şartlar esas alınır.

3. Üretime Başlanmamışsa Önceki Kullanım Hakkı Doğabilir mi?

Evet. Patent başvuru tarihinde veya daha önce buluşun kullanılması için ciddi ve gerçek tedbirler alınmışsa, diğer şartların da varlığı hâlinde önceki kullanım hakkı ileri sürülebilir. Ancak genel bir üretim düşüncesi veya soyut hazırlık yeterli değildir.

4. Önceki Kullanım Hakkı Olan İşletme Üretimini Artırabilir mi?

Üretim artışı sınırsız bir serbesti olarak kabul edilemez. SMK m.87, kullanımın aynı şekilde sürdürülmesini veya önceki tedbirlere uygun başlatılmasını ve işletmenin makul ihtiyaçlarıyla sınırlı kalmasını öngörür. Artışın kapsamı somut faaliyet ve teknik değişiklikler dikkate alınarak değerlendirilir.

5. Patent Sahibi Değişirse Önceki Kullanım Hakkı Ortadan Kalkar mı?

Patentin başka bir kişiye devredilmesi, SMK m.87’deki koşullara uygun olarak doğmuş önceki kullanım hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu hak, patent sahibinin kanundan kaynaklanan önleme yetkisinin sınırıdır. Ancak önceki kullanıcının kendi hakkını devretmesi yalnızca ilgili işletmeyle birlikte mümkündür.

6. Önceki Kullanım Hakkı Patent Davasında Savunma Olarak İleri Sürülebilir mi?

Evet. Önceki kullanıcı, SMK m.87 kapsamındaki şartların gerçekleştiğini ileri sürerek patent sahibinin önleme talebine karşı savunma geliştirebilir. Bunun için kullanımın tarihi, teknik niteliği ve sınırları somut delillerle desteklenmelidir. Uyuşmazlığın niteliğine göre patent tecavüzünün mevcut olmadığının tespiti konusu da ayrıca gündeme gelebilir.

7. Önceki Kullanım İçin Sunulan Faturalar Tek Başına Yeterli midir?

Her durumda yeterli değildir. Faturalar satış veya teslim tarihini gösterebilir; ancak ürünün patent konusu teknik özellikleri içerdiğini ve önceki kullanımın bütün şartlarının gerçekleştiğini tek başına kanıtlamayabilir. Tarihli teknik belgeler, ürün örnekleri, üretim kayıtları ve gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle desteklenmeleri önemlidir.

Sonuç

Patentte önceki kullanım hakkı, 6769 sayılı SMK m.87 uyarınca, patent başvurusundan önce Türkiye’de buluşu iyi niyetle kullanan veya kullanım için ciddi ve gerçek tedbirler alan kişileri belirli sınırlar içinde korur. Bu koruma patentin hükümsüzlüğü anlamına gelmez; patent sahibinin ilgili kullanıcıya karşı önleme yetkisini kanuni ölçüde sınırlar.

Önceki kullanım hakkının değerlendirilmesinde başvuru tarihi, Türkiye’deki faaliyet, iyi niyet, patent istemleriyle teknik ilişki, işletmenin makul ihtiyaçları ve hakkın işletmeyle bağlantısı birlikte incelenmelidir. Hak, lisans yoluyla genişletilemez ve işletmeden bağımsız olarak devredilemez.

Özellikle patent uyuşmazlıklarında, eski tarihli ticari kayıtların teknik belgelerle eşleştirilmesi ve önceki kullanımla mevcut üretim arasındaki farkların belirlenmesi önem taşır. Önceki kullanım savunmasının hazırlanması veya patent sahibinin bu savunmaya karşı haklarının değerlendirilmesi konusunda patent hukukunda hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık desteği alınabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer