Patent İstemleri Koruma Kapsamı: Yorum ve Sınırlar

Patent istemlerinin yorumu ve koruma sınırı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 89. maddesine göre belirlenir. Bir patentin sağladığı hukuki korumanın kapsamını esas olarak istemler belirler; tarifname ve çizimler ise bu istemlerin yorumlanmasında kullanılır. İstemlerde talep edilmeyen teknik özellikler, yalnızca tarifnamede veya çizimlerde açıklanmış oldukları gerekçesiyle koruma kapsamına eklenemez. Bununla birlikte istemler, sadece kelimelerin sözlük anlamıyla da sınırlandırılamaz. Doğru yorum, patent sahibine hak ettiği korumayı sağlarken üçüncü kişilerin de korumanın sınırlarını makul bir kesinlikle öngörebilmesine imkân vermelidir.

Patent istemleri koruma kapsamı değerlendirmesinde temel mesele, patent belgesinin hangi teknik çözümü açıkladığından önce, bu çözümün hangi teknik özelliklerinin istemlerle koruma altına alındığıdır. Bu ayrım patent başvurusunun hazırlanmasında, rakip ürünlerin hukuki durumunun değerlendirilmesinde, lisans görüşmelerinde ve patent uyuşmazlıklarında belirleyicidir.

Patent İstemi Nedir ve Neden Korumanın Temelidir?

Patent istemi, bir buluş bakımından hukuki koruma talep edilen teknik özellikleri tanımlayan patent başvurusu unsurudur. Patent belgesinde buluşun çalışma prensibi, kullanım alanı, avantajları ve uygulama örnekleri açıklanabilir. Ancak bu açıklamaların tamamı kendiliğinden münhasır hak konusu hâline gelmez.

SMK m.90/1-c, istemleri patent başvurusunun unsurları arasında sayar. SMK m.92/4 ise istemlerin dayanağının tarifname olduğunu, korunması talep edilen konuyu tanımlamaları, açık ve öz olmaları ve tarifnamede tanımlanan buluşun kapsamını aşmamaları gerektiğini düzenler.

Buna göre patent istemlerinin iki temel işlevi vardır:

• Teknik işlev: Korunması istenen buluş konusunu, onu oluşturan teknik özellikler üzerinden tanımlamak.
• Hukuki işlev: Patent sahibinin münhasır hakkının ve üçüncü kişiler açısından öngörülebilir koruma sınırının belirlenmesine esas oluşturmak.

Bu nedenle bir buluşun tarifnamede ayrıntılı açıklanması ile o buluşa ilişkin belirli bir teknik özelliğin istemlerde koruma altına alınması aynı şey değildir.

İstemlerin açık, öz ve tarifnameyle desteklenmiş olması ayrıca patent tarifnamesinde yeterli açıklama şartı bakımından önemlidir. Bununla birlikte yeterli açıklama ile koruma kapsamının yorumlanması birbirinden farklı hukuki sorunlardır.

SMK Madde 89’a Göre Patent Koruma Kapsamı Nasıl Belirlenir?

6769 sayılı Kanun’un 89. maddesi, patent başvurusunun ve verilmiş patentin sağladığı koruma kapsamının belirlenmesinde uygulanacak temel yorum kurallarını düzenler.

1. Korumanın başlangıç noktası istemlerdir

Patent sahibinin bir teknik çözüm üzerindeki korumasının belirlenmesinde öncelikle istemlerin tamamı incelenir. Koruma konusu; buluşun adı, başvuru sahibinin ticari amacı, kullanılan ürünün adı veya tarifnamenin genel anlatımı esas alınarak belirlenemez.

Örneğin patentin başlığı “Enerji Tasarrufu Sağlayan Soğutma Sistemi” olabilir. Ancak koruma kapsamının, enerji tasarrufu sağlayan bütün soğutma sistemlerini kapsadığı sonucuna yalnızca bu başlıktan hareketle varılamaz.

Hangi teknik unsurların korunduğu, ilgili istemlerin içeriğine göre belirlenir.

2. Yalnızca sözlük anlamına dayalı yorum yeterli değildir

SMK m.89/2, istemlerin kullanılan kelimelerin verdiği anlamla sınırlı olarak yorumlanamayacağını belirtir.

Bu hüküm, teknik terimlerin yorumunda önem taşır. Patent isteminde geçen bir kavramın gündelik dildeki karşılığı ile ilgili teknik alanda uzman kişinin bu kavramdan anlayacağı anlam farklı olabilir.

Örneğin “bağlantı elemanı”, “algılayıcı”, “kontrol birimi” veya “iletken katman” gibi ifadelerin kapsamı; buluşun teknik alanına, istemin diğer unsurlarına, tarifnameye ve varsa çizimlere göre değerlendirilir.

Ancak teknik bağlama başvurulması, istemlerde bulunmayan yeni özelliklerin korumaya dâhil edilebileceği anlamına gelmez.

3. Patent sahibi ile üçüncü kişilerin menfaatleri dengelenir

SMK m.89/3 uyarınca istemler, patent sahibine hakkı olan korumayı sağlayacak ve üçüncü kişiler bakımından korumanın sınırlarını makul düzeyde kesinleştirecek şekilde yorumlanmalıdır.

Bu kural iki aşırı yorumun önüne geçer:

• İstemleri, teknik anlamlarını göz ardı ederek yalnızca dar sözlük karşılıklarına indirgemek.
• Tarifnamede açıklanan bütün teknik çözümleri, istemlerde talep edilip edilmediğine bakmaksızın koruma kapsamına almak.

Patent koruması, ne keyfî biçimde daraltılabilen ne de sonradan sınırsız olarak genişletilebilen bir haktır.

Patent İstemleri, Tarifname, Çizimler ve Özet Arasındaki Fark Nedir?

Patent başvurusunda yer alan belgeler birbirini tamamlamakla birlikte hukuken aynı işlevi üstlenmez. Özellikle tarifnamenin açıklama işlevi ile istemlerin korumayı sınırlandırma işlevinin birbirine karıştırılmaması gerekir.

Tarifnamede açıklanan her özellik korunur mu?

Hayır. Bir teknik özelliğin tarifnamede açıklanması, bu özelliğin her durumda bağımsız bir patent koruması kazandığı anlamına gelmez.

Tarifname, istemde kullanılan ifadenin teknik anlamını açıklığa kavuşturabilir. Ancak istemlerde talep edilmeyen bir teknik çözümün yalnızca tarifnameye dayanılarak koruma kapsamına eklenmesi, SMK m.89/2’deki sınırla bağdaşmaz.

Örneğin tarifnamede bir cihazın hem mekanik hem de manyetik kilitlemeyle çalışabileceği açıklanmış olsun. Korumanın bunlardan hangilerini kapsadığı, tarifnamede alternatiflerin bulunmasına değil, istemlerin bunları hangi teknik kapsamda talep ettiğine bağlıdır.

Bu nedenle tarifname, istemleri yorumlamanın aracıdır; istemlerin yerine geçen ayrı bir koruma listesi değildir.

Çizimlerdeki bütün ayrıntılar zorunlu teknik unsur mudur?

Çizimler, parçaların birbirleriyle ilişkisini ve teknik işleyişini anlamaya yardımcı olabilir. Ancak bir çizimde gösterilen bütün biçimsel veya teknik ayrıntıların otomatik olarak istemlere eklenmesi doğru değildir.

SMK m.89/7, patentte buluşla ilgili örnekler bulunması hâlinde istemlerin yalnızca bu örneklerle sınırlı yorumlanamayacağını düzenler.

Örneğin çizimdeki bir bağlantı elemanının silindirik gösterilmesi, istemin teknik içeriği ve bütün patent belgeleri böyle bir sınırlamayı gerektirmediği sürece, korumanın yalnızca silindirik bağlantı elemanlarını kapsadığı sonucunu doğurmaz.

Burada belirleyici olan, çizimdeki görünümün istemde tanımlanan teknik unsur bakımından zorunlu bir özellik olup olmadığıdır.

Patent özeti koruma sınırını genişletebilir mi?

Hayır. SMK m.92/5 uyarınca özet yalnızca teknik bilgi verme amacı taşır. Özellikle koruma kapsamının belirlenmesinde kullanılamaz.

Dolayısıyla patent özetinde yer alan geniş bir açıklama, istemlerin hukuki sınırını değiştirmez.

Bağımsız ve Bağımlı Patent İstemleri Koruma Kapsamını Nasıl Etkiler?

Bir patent başvurusu bir veya birden fazla istem içerebilir. İstemler kendi aralarında bağımsız ve bağımlı istemler olarak düzenlenebilir.

Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in 76. maddesi, istemlerin teknik özellikleri tanımlamasını ve bağımlı istemlerin bağlı bulundukları istemlerin özelliklerini içermesini öngörür.

Bağımsız istem nedir?

Bağımsız istem, başka bir isteme dayanarak tanımlanmayan ve buluşun esas teknik özelliklerini belirten istemdir.

Örnek olarak:

İstem 1: Bir sıvı kontrol düzeneği olup bir basınç sensörü, sensörden veri alan kontrol birimi ve kontrol birimi tarafından kumanda edilen elektrikli vana içermesiyle karakterizedir.

Bu varsayımsal istemde koruma değerlendirmesinin başlangıç noktası basınç sensörü, kontrol birimi ve elektrikli vana arasındaki teknik ilişkidir.

İstemin kapsamı yalnızca “sıvı kontrolü sağlama” sonucundan hareketle bütün sıvı kontrol sistemlerine genişletilemez.

Bağımlı istem nedir?

Bağımlı istem, atıfta bulunduğu istemin teknik özelliklerini içeren ve bunlara ilave özellikler getiren istemdir.

Örneğin:

İstem 2: İstem 1’e göre sıvı kontrol düzeneği olup elektrikli vananın yay destekli bir emniyet mekanizması içermesiyle karakterizedir.

Bu durumda ikinci istem, birinci istemdeki teknik özellikleri ve bunlara eklenen yay destekli emniyet mekanizmasını birlikte içerir.

Dolayısıyla bağımlı istem, bağlı bulunduğu isteme göre daha özel bir teknik düzenlemeyi tanımlar.

Önemli ayrım: Birinci istemin kapsamının belirlenmesinde, yalnızca ikinci istemde bulunan ek özelliğin her durumda zorunlu kabul edilmesi doğru değildir. Bununla birlikte ikinci istemin kendi koruma kapsamı belirlenirken atıfta bulunduğu istemin özellikleri dikkate alınmalıdır.

Bağımsız bir istemin geçersizliği veya hükümsüzlüğü ile ona bağlı istemlerin hukuki durumu ise ayrı bir değerlendirmedir. SMK m.138/4 çerçevesindeki bu konu, patentin kısmi hükümsüzlüğü ve kalan istemlerin korunması bakımından ele alınır.

Patent İstemleri Hangi Yorum Kurallarına Göre İncelenir?

İstem yorumu, sadece belgedeki kelimelerin okunmasından ibaret değildir. Hukuki değerlendirmenin, istemde talep edilen teknik özellikleri koruyarak bunların anlamını belirlemesi gerekir.

Teknik terimler ve istemin bütünlüğü

Bir teknik ifadenin kapsamı belirlenirken, ifadenin yer aldığı istemin tamamı dikkate alınmalıdır. Aynı terim farklı teknik alanlarda farklı anlamlara gelebileceğinden, yorum somut buluşun teknik bağlamından koparılamaz.

Bu kapsamda özellikle şu hususlar önem taşır:

• İstemin hangi ürün, usul veya teknik düzenlemeyi tanımladığı.
• Teknik unsurların birlikte mi, alternatif biçimde mi talep edildiği.
• İstemde kullanılan kavramların tarifnamede nasıl açıklandığı.
• Çizimlerin teknik ilişkilerin anlaşılmasına ne ölçüde yardımcı olduğu.
• İstemin bağımsız mı yoksa başka bir isteme bağımlı mı olduğu.
• Başvuru veya patent sahibinin ilgili işlemler sırasında yaptığı beyanların yorum bakımından önemi.

“İçeren”, “oluşan” ve benzeri ifadeler nasıl değerlendirilir?

Patent istemlerinde kullanılan bağlantı ve tanımlama ifadeleri, teknik kapsamın belirlenmesinde etkili olabilir. Örneğin “içeren” ifadesi ile daha sınırlayıcı bir yapı tarif eden ifadeler, istemin bütünü içinde farklı yorumlara konu olabilir.

Ancak tek bir sözcükten hareketle her patent için değişmez bir sonuç çıkarılamaz. İfadenin anlamı, istemin teknik yapısı ve gerektiğinde tarifname ile birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca istemlerde yalnızca arzu edilen sonuç veya avantajın belirtilmesi, korunması istenen teknik çözümün yeterli biçimde tanımlandığı anlamına gelmez. Yönetmelik m.76/2 de buluşun istemlerde yalnızca ulaşılması istenen sonuçla tanımlanamayacağını düzenler.

İstemlerde yer almayan unsur korumaya dâhil edilebilir mi?

SMK m.89/2’nin getirdiği temel sınır uyarınca, buluşu yapan kişinin düşündüğü ancak istemlerde talep etmediği bir teknik özellik, sırf uzman kişinin tarifname ve çizimlerden bu özelliği anlayabilmesi nedeniyle istem kapsamına eklenemez.

Bu sınırlama patent sisteminin hukuki belirlilik işleviyle bağlantılıdır. Üçüncü kişiler patent belgesindeki istemleri inceleyerek hangi teknik alanın koruma altında olduğunu makul ölçüde belirleyebilmelidir.

Bununla birlikte istemde mevcut bir unsurun teknik anlamının belirlenmesi ile istemde bulunmayan yeni bir unsurun sonradan korumaya eklenmesi farklı işlemlerdir.

Tarifnamedeki örnekler korumayı daraltır mı?

SMK m.89/7 uyarınca istemler, patentte verilen uygulama örnekleriyle kendiliğinden sınırlandırılamaz.

Örneğin patentin tarifnamesinde bir cihazın üç farklı uygulaması açıklanmış ve çizimlerde bunlardan yalnızca biri gösterilmiş olabilir. İstem daha genel bir teknik düzenlemeyi koruyorsa korumanın mutlaka çizimdeki tek uygulamaya indirgenmesi gerekmez.

Aynı şekilde bir ürünün patentte açıklanan örneğe göre ek teknik özellikler içermesi, tek başına o ürünün istemlerin dışında kaldığını göstermez.

Ancak somut ürünün hukuki durumu, istemde aranan teknik özelliklerin ve kanunen dikkate alınabilecek diğer unsurların değerlendirilmesini gerektirir.

Patent Başvurusunda, Verilmesinde ve Sonradan Değiştirilmesinde Koruma Kapsamı

İstemlerin yorumunda yalnızca teknik içerik değil, değerlendirilen patent belgesinin hangi aşamaya ve hangi istem metnine ait olduğu da önemlidir.

Yayımlanmış patent başvurusunun kapsamı

SMK m.89/4 uyarınca patent verilinceye kadar geçen süre bakımından başvurunun sağladığı koruma, yayımlanmış istemlerle belirlenir.

Patent başvurusunun yayımlanmasına bağlı geçici korumanın hukuki koşulları SMK m.97’de düzenlenmiştir. Bu nedenle patent başvurusunun yayımlanması ve geçici koruma, verilmiş patentin koruma kapsamından ayrı olarak değerlendirilmelidir.

Başvurunun yapılmış olması, bütün istemlerin kesinleştiği veya patentin mutlaka verileceği anlamına gelmez.

Patentin verilmesinden sonra hangi istemler esas alınır?

Patent verildiğinde, verilmiş patentin koruma kapsamını belirleyen istem metni esas alınır.

SMK m.89/4 ayrıca patentin verildiği hâlinin veya itiraz ya da hükümsüzlük işlemleri sonucunda değiştirilmiş hâlinin, koruma alanı genişletilmemiş olmak şartıyla, başvurunun sağladığı korumayı geçmişe dönük olarak belirleyeceğini düzenler.

Bu sebeple bir patentin önceki yayım metni ile sonradan verilmiş veya değiştirilmiş istemleri arasında fark bulunması hâlinde, yalnızca ilk yayımlanan metne dayanılarak nihai koruma sınırı belirlenmemelidir.

İstem değişikliği koruma kapsamını genişletebilir mi?

İstemlerde değişiklik yapılabilmesi ile yorum yoluyla korumanın genişletilmesi birbirinden farklı konulardır.

SMK m.103, başvuruda ve patente itiraz sürecinde değişiklik yapılmasını belirli sınırlarla mümkün kılar. Başvuru aşamasında ilk başvurunun kapsamının aşılmaması; patente itiraz edilmişse ilgili nihai karara kadar patentin sağladığı koruma kapsamının genişletilmemesi gerekir.

Değişikliğin hangi aşamada ve hangi sınırlar içinde yapılabileceği, patent istem değişikliği ve kapsam aşımı konusunda ayrıca değerlendirilmelidir.

Başvuru sahibinin önceki beyanları dikkate alınır mı?

Evet. SMK m.89/6 uyarınca patentin verilmesiyle ilgili işlemler sırasında veya patentin geçerliliği süresince başvuru ya da patent sahibinin yaptığı beyanlar, koruma kapsamının belirlenmesinde dikkate alınır.

Örneğin başvuru sahibi, inceleme sırasında belirli bir teknik ifadenin kapsamını açıklamış veya kendi buluşunu önceki teknikten ayırmak amacıyla belirli bir sınırlama ileri sürmüş olabilir.

Bu beyanlar daha sonra istemlerin yorumunda önem kazanabilir. Bununla birlikte her açıklamanın otomatik olarak aynı hukuki sonucu doğurduğu söylenemez. Beyanın içeriği, hangi işlem kapsamında yapıldığı ve istemlerle ilişkisi incelenmelidir.

Bu nedenle patent kapsamı değerlendirilirken yalnızca patent belgesinin son sayfaları değil, gerekli olduğunda başvuru ve inceleme dosyasındaki ilgili beyanlar da dikkate alınmalıdır.

Patent İstemlerinin Koruma Sınırına İlişkin Somut Örnek

Bir şirketin, endüstriyel sıvı akışını kontrol eden teknik bir düzeneğe ilişkin patent sahibi olduğunu varsayalım.

Patentte aşağıdaki özellikleri içeren bir bağımsız istem bulunsun:

• A: Sıvı basıncını ölçen sensör.
• B: Sensörden gelen veriyi işleyen kontrol birimi.
• C: Kontrol birimi tarafından kumanda edilen elektrikli vana.

İstemin, A, B ve C unsurlarını belirtilen teknik ilişkileriyle birlikte talep ettiği kabul edildiğinde şu olasılıklar birbirinden ayrılır:

Bu örnek, yalnızca istem yorumunun temel sınırlarını göstermek amacıyla oluşturulmuştur. Gerçek bir patentte sonuca ulaşmak için istemlerin tam metni, teknik kavramların anlamı ve diğer ilgili bilgiler birlikte incelenmelidir.

Özellikle bir teknik unsurun aynen bulunmamasına rağmen farklı bir unsurun hukuken eşdeğer kabul edilip edilemeyeceği, SMK m.89/5 kapsamında ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu konu patent tecavüzünde eşdeğer unsurların incelenmesi başlıklı makalenin konusudur.

Koruma Kapsamı, Patentlenebilirlik ve Patent İhlali Aynı Şey midir?

Hayır. Bir patentin neyi koruduğunun belirlenmesi, patentin geçerli olup olmadığının veya üçüncü bir kişinin patent hakkına tecavüz edip etmediğinin tespitiyle aynı hukuki inceleme değildir.

Bir buluşun patentlenebilirlik şartlarını taşıması için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik yönünden değerlendirilmesi gerekir. Bu incelemede patentte yenilik şartı ve buluş basamağı ayrı hukuki ölçütlerdir.

Buna karşılık verilmiş bir patentin koruma sınırının belirlenmesinde istemler ve SMK m.89’daki yorum kuralları esas alınır.

Patent kapsamının tespit edilmiş olması, üçüncü kişinin belirli bir fiilinin otomatik olarak hukuka aykırı olduğu anlamına da gelmez. Öncelikle patent hakkına tecavüz sayılan fiillerin ve ilgili hukuki koşulların değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca bir ürünün patentlenebilir bir yenilik içermesi, o ürünün üçüncü kişilerin önceki patentleri karşısında serbestçe kullanılabileceğini garanti etmez. Bu risk, patent kullanım serbestliği (FTO) araştırması kapsamında incelenir.

Yargıtay Patent İstemlerinin Yorumunu Nasıl Değerlendiriyor?

Patent istemlerinin yalnızca kelime karşılaştırmasıyla incelenmemesi, Türk yargı uygulamasında da somut uyuşmazlıklara konu olmuştur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 10.02.2025 Tarihli Kararı

Karar: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 10.02.2025 tarihli, 2024/2264 E., 2025/710 K.

Uyuşmazlık, damperli araçlarda kullanılan damper kilit sistemiyle ilgili patentlerden doğan haklara tecavüz iddiasına ilişkindir.

İlk derece mahkemesi, alınan bilirkişi raporuna dayanarak davalıya ait sistemin patentlerin koruma kapsamında bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; istinaf başvurusu da esastan reddedilmiştir.

Yargıtay ise SMK m.89’un uygulanmasında istemlerin yorumlanma biçimine ve teknik incelemenin yeterliliğine odaklanmıştır.

Kararda, patentin sağladığı koruma kapsamının istemler üzerinden belirleneceği, tarifname ve çizimlerin yorum aracı olarak kullanılabileceği, fakat istemlerde talep edilmeyen özelliklerin koruma alanına eklenemeyeceği açıklanmıştır.

Yargıtay ayrıca somut bilirkişi incelemesinin, patent istemlerini teknik unsurlarına ayırmadan ve gerekli yorum değerlendirmelerini yapmadan sonuca ulaştığını belirlemiştir.

Bu nedenle eksik ve denetime elverişsiz görülen rapora dayalı hüküm bozulmuş; alanında uzman yeni bir bilirkişi heyetinden denetime elverişli rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Kararın P13 bakımından önemi: İstemlerin koruma sınırı belirlenirken teknik ifadelerin sistematik biçimde yorumlanması gerektiğini ortaya koymasıdır. Yargıtay bu kararda doğrudan patent hakkına tecavüzün gerçekleştiğine hükmetmemiş; mevcut incelemenin yeterli olmadığı gerekçesiyle bozma kararı vermiştir.

Kararın bilirkişi incelemesine ilişkin yönü, patent ihlalinde istem–ürün karşılaştırması ve bilirkişi incelemesi konusuyla bağlantılıdır. Buradaki temel mesele ise somut ürünün hangi unsurları içerdiğinden önce, karşılaştırmaya esas alınacak istemlerin doğru yorumlanmasıdır.

Patent Koruma Kapsamının Belirlenmesinde Hangi Belgeler ve Bilgiler İncelenir?

Bir patentin koruma sınırının sağlıklı biçimde belirlenebilmesi için, yalnızca patent numarasının veya buluş başlığının bilinmesi yeterli değildir.

İncelemenin konusuna göre aşağıdaki bilgi ve belgeler önem taşıyabilir:

1. Patent sicili ve hukuki durum bilgileri: Patentin sahibi, verilme durumu ve korumanın devam edip etmediği.
2. Yayımlanmış başvuru metni: Başvurunun yayımlandığı aşamada mevcut olan istemler.
3. Verilmiş patent belgesi: Nihai verilme işlemine esas istemler, tarifname ve çizimler.
4. İtiraz ve değişiklik belgeleri: İstemlerin sonradan değiştirilip değiştirilmediği ve değişikliğin kapsamı.
5. Başvuru sahibinin beyanları: Teknik ifadelerin kapsamını açıklayan veya sınırlayan ve SMK m.89/6 bakımından önem taşıyabilecek açıklamalar.
6. Teknik uzman değerlendirmesi: İstemlerdeki ifadelerin ilgili teknik alandaki anlamı.
7. İlgili tarih: Özellikle geçmiş dönemdeki koruma iddiaları açısından hangi istem metninin değerlendirilmesi gerektiği.

İstem yorumunun teknik bilgi gerektirdiği durumlarda, ilgili teknoloji alanındaki uzmanlık önem taşır. Ancak teknik değerlendirmenin görevi, istemlerde yer almayan özellikleri korumaya eklemek değildir.

Somut bir patent uyuşmazlığında bilirkişi incelemesi, istemlerin teknik anlamı ile inceleme konusu ürün veya usulün özellikleri arasında ayrım yapmalıdır. Teknik tespitler ile bu tespitlerden çıkarılacak hukuki sonuçların da birbirine karıştırılmaması gerekir.

Patent hakkına tecavüz iddiasının hangi taleplerle ve nasıl yargıya taşınacağı ise patent hakkına tecavüz davası kapsamında ayrıca ele alınır.

Patent İstemleri ve Koruma Kapsamı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Patentte koruma kapsamını tarifname mi, istemler mi belirler?

Koruma kapsamını esas olarak istemler belirler. Tarifname ve çizimler, SMK m.89/1 uyarınca istemlerin yorumlanmasında kullanılır. Tarifname tek başına istemlerde talep edilmeyen bütün teknik özellikleri koruma kapsamına dâhil etmez.

2. Patent isteminde açıkça yazılmayan bir özellik korunabilir mi?

Bir özelliğin tarifnamede açıklanmış olması, tek başına o özelliğin koruma kapsamında olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte mevcut bir istem unsurunun teknik anlamının belirlenmesi ile istemde hiç talep edilmemiş yeni bir unsurun eklenmesi farklıdır. Somut durumda SMK m.89’un ilgili hükümleri birlikte uygulanır.

3. Bağımlı istem, bağımsız istemden daha geniş koruma sağlar mı?

Bağımlı istem, atıfta bulunduğu istemin özelliklerini içerir ve bunlara ilave teknik özellikler getirir. Bu nedenle aynı teknik konu bakımından bağlı bulunduğu isteme göre daha özel ve kural olarak daha dar bir kapsam tanımlar. Her istemin kendi teknik içeriği ve atıfları dikkate alınmalıdır.

4. Patentte çizilen örnekten farklı bir ürün koruma kapsamında olabilir mi?

Evet, olabilir. SMK m.89/7 uyarınca istemler, patentte açıklanan örneklerle otomatik olarak sınırlanmaz. Bir ürünün şeklinin veya bazı ek özelliklerinin çizimden farklı olması tek başına kapsam dışında kaldığını göstermez. Belirleyici olan istemlerin teknik içeriğidir.

5. Patent istemleri sonradan değiştirilirse koruma kapsamı da değişir mi?

Değişiklik, korunması talep edilen teknik özellikleri ve dolayısıyla koruma kapsamını etkileyebilir. Ancak değişiklikler SMK m.103’teki sınırlamalara tabidir. Ayrıca SMK m.89/4, verilmiş veya itiraz ve hükümsüzlük işlemleri sonucunda değiştirilmiş istemlerin, koruma alanının genişletilmemesi şartıyla geçmişe dönük etkisini düzenler.

6. Bir ürün patentin bütün teknik unsurlarını içermiyorsa kesinlikle ihlal yok mudur?

Yalnızca lafzi istem karşılaştırmasında bir unsurun bulunmadığının belirlenmesi, her durumda nihai ihlal sonucuna ulaşmak için yeterli olmayabilir. SMK m.89/5 uyarınca eşdeğer unsurların dikkate alınabileceği durumlar vardır. Eşdeğerlik ve somut teknik karşılaştırma, ayrı inceleme gerektirir.

7. Patent istemlerinin yorumu için önceki patent belgeleri ve araştırma raporu gerekli midir?

İstem yorumunun doğrudan dayanağı mevcut patentin istemleri, tarifnamesi, çizimleri ve ilgili başvuru işlemleridir. Önceki teknik belgeler bazı teknik kavramların bağlamını veya patentlenebilirlik tartışmasını aydınlatabilir. Ancak patent araştırma raporunun varlığı, SMK m.89’a göre yapılması gereken istem yorumunun yerine geçmez.

Sonuç

Patent istemlerinin yorumu ve koruma sınırının belirlenmesinde esas alınacak hüküm SMK m.89’dur. Koruma, istemlerde tanımlanan teknik özelliklere dayanır; tarifname ve çizimler bu özelliklerin anlamının belirlenmesine yardımcı olur. Ancak istemlerde talep edilmeyen özellikler yorum yoluyla serbestçe korumaya eklenemez.

Bağımsız ve bağımlı istemlerin birlikte değerlendirilmesi, teknik terimlerin doğru anlaşılması, uygulama örneklerinin istemleri gereksiz yere daraltmaması, başvuru sahibinin ilgili beyanlarının dikkate alınması ve değişiklik sonrası geçerli istem metninin belirlenmesi, doğru hukuki sonuca ulaşmak bakımından önemlidir.

Koruma kapsamına ilişkin uyuşmazlıklarda, teknik yorum ile patentin geçerliliği veya somut tecavüz iddiası ayrı tutulmalıdır. Patent belgelerinin değerlendirilmesi ve patent hukukundan doğan taleplerin hukuki çerçevesi hakkında patent uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve temsil sayfası üzerinden bilgi alınabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer