Markanın Jenerikleşmesi: İptal Şartları ve İspat

Markanın jenerikleşmesi, tescilli bir işaretin ilgili mal veya hizmet için ticari kaynağı gösterme işlevini kaybederek o mal veya hizmetin yaygın adı hâline gelmesidir. Ancak bu durum tek başına iptal için yeterli değildir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.26/1-b uyarınca iptal kararı verilebilmesi için işaretin tescilli olduğu mal veya hizmetler bakımından yaygın ad hâline gelmesi ve bu dönüşümün marka sahibinin fiillerinden veya gerekli önlemleri almamasından kaynaklanması birlikte bulunmalıdır. Belirleyici hususlar ilgili tüketici ve ticaret çevresinin algısı, bu algıyı gösteren somut deliller ve marka sahibinin davranışları arasındaki nedensellik bağıdır.

Jenerikleşme Nedir, Ne Değildir?

Bir markanın temel işlevi, ilgili malın veya hizmetin belirli bir işletmeden geldiğini göstermesidir. Zaman içinde işaret, tüketiciler ve sektör tarafından ticari kaynak göstergesi olarak değil, ürün veya hizmet türünün adı olarak kullanılmaya başlanabilir. Bu değişim jenerikleşme ya da yaygın ad hâline gelme olarak adlandırılır. İnceleme, markanın hukuki işlevi ile ayırt edici işaretin niteliği temel alınarak yapılır.

Bir işaretin çok tanınması, günlük konuşmada sık anılması veya sektörde önde gelen bir işletmeyle özdeşleşmesi, kendiliğinden jenerikleşme anlamına gelmez. Marka adı popüler bir ürünün yerine gündelik dilde kullanılsa bile alıcılar bu sözcüğü hâlen belirli işletmenin markası olarak algılıyor olabilir. Esas soru, işaretin ilgili mal veya hizmet bakımından “kimin ürünü?” sorusuna mı, yoksa “ne tür ürün?” sorusuna mı cevap verdiğidir.

Jenerikleşme, başlangıçta ayırt edici olan ve tescille korunmuş bir işaretin sonradan bu niteliğini yitirmesiyle ilgilidir. Buna karşılık işaretin daha başvuru tarihinde malın cinsini, türünü veya özelliğini ifade etmesi, tescil aşamasındaki mutlak ret nedenleri ve tescil edilmişse markanın hükümsüzlüğü çerçevesinde değerlendirilir. Sonradan jenerikleşme ile başlangıçtaki ayırt edicilik eksikliği aynı hukuki sebep değildir.

Bu yönüyle jenerikleşme, kullanım sonucu ayırt edicilik kazanılması sürecinin tersidir. Birinde işaret zamanla işletmeyi göstermeye başlar; diğerinde ise işletmeyle kurulan bağ zayıflar ve işaret mal veya hizmetin genel adına dönüşür.

SMK m.26/1-b Uyarınca İptal İçin Birlikte Aranan İki Koşul

Bu hüküm, markanın iptaline ilişkin genel nedenler arasında özel bir sebep düzenler. Jenerikleşme nedeniyle iptal incelemesinde birbirinden ayrı fakat bağlantılı iki vakıa araştırılır:

Bu koşullar alternatif değildir. Sadece yaygın ad kullanımı gösterilmesi yahut sadece marka sahibinin bazı kullanımlara müdahale etmemiş olması iptal sonucunu zorunlu kılmaz. Genel ada dönüşüm ile marka sahibine atfedilen davranış arasında nedensellik kurulmalıdır. Markanın korunması için gösterilen çaba tek başına her durumda yeterli olmadığı gibi, piyasadaki her yanlış kullanıma dava açılmamış olması da tek başına gerekli önlemlerin alınmadığını göstermez.

Beş yıllık kullanmama süresi jenerikleşme için aranmaz. SMK m.26/1-a ile bağlantılı beş yıl ve iptal talebinden önceki üç aylık kullanım düzeni, jenerikleşme gerekçesinin unsurları değildir. Bu ayrı rejim kullanmama nedeniyle marka iptali incelemesine aittir. Benzer şekilde markanın sonradan yanıltıcı hâle gelmesi, SMK m.26/1-c kapsamında ayrı bir iptal nedenidir.

Jenerikleşmede Hangi Tüketici ve Ticaret Çevresi Esas Alınır?

Yaygın ad hâline gelme, yalnızca sözlüğe veya genel toplum diline bakılarak belirlenemez. Ölçüt, ilgili markanın tescilli olduğu somut mal ve hizmetler bakımından işaretle karşılaşan kişilerin algısıdır. Günlük tüketim ürünlerinde nihai tüketicilerin, mesleki veya teknik ürünlerde ise satın alma kararını veren profesyonellerin, distribütörlerin ve ilgili ticaret çevresinin algısı önem taşır. Ürün hem uzmanlara hem nihai alıcılara sunuluyorsa ilgili iki çevrenin delilleri birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin ileri düzey endüstriyel bir ölçüm cihazı için kullanılan ibarenin genel kamuoyunda pek bilinmemesi tek başına ayırt ediciliğin korunduğunu göstermez. O cihazı satın alan mühendisler ve satıcılar işareti belirli bir üreticiye değil cihaz türüne atfediyorsa iddia önem kazanır. Tersine, bir tüketim ürünü için halkın gündelik dilde bir marka adını cins adı gibi kullanması, satış noktasında o markanın hâlen belirli bir ticari kaynağı işaret ettiği tespit edildiğinde farklı değerlendirilir.

İnceleme ilgili mal veya hizmetin kendisine yöneliktir; yalnızca Nice sınıf numarasına dayanmak yeterli değildir. Markanın 30. sınıftaki bazı ürünler bakımından genel ad gibi kullanılmaya başlanması, aynı sınıftaki diğer ürünler veya 35. sınıftaki hizmetler için aynı sonucun doğduğunu göstermez. Sınıf ile somut emtia arasındaki bu ayrım Nice sınıflandırmasının hukuki rolü bakımından da önemlidir.

Markanın Jenerikleşmesi Nasıl İspatlanır?

İptal talebinde bulunan kişi, işaretin ilgili mal veya hizmetler yönünden yaygın ad olarak algılandığını ve bu dönüşümün marka sahibinin davranışlarına bağlanabildiğini ortaya koyan somut, denetlenebilir ve tarih bakımından anlamlı deliller sunmalıdır. Kanun belirli sayıda sözlük, anket veya ihtarnameyi zorunlu tutmaz. Deliller, uyuşmazlığa konu pazarın özellikleri ve birbirlerini doğrulayıp doğrulamadıkları dikkate alınarak birlikte değerlendirilir.

Sözlük, Ansiklopedi ve Yayın Kayıtları

Sözlük tanımları, sektörel terim listeleri, ders kitapları, teknik standartlarda geçen adlandırmalar ve basın metinleri, işaretin nasıl kullanıldığına ışık tutabilir. Bununla birlikte bir sözcüğün sözlükte görünmesi, markanın hukuken iptal edilmesi için yeterli değildir. Kaydın hangi tarihte oluşturulduğu, hangi ürün kategorisini anlattığı, sözcüğün marka olarak ayrıca tanıtılıp tanıtılmadığı ve kullanımın ne ölçüde yaygınlaştığı incelenmelidir.

Özellikle teknik veya mesleki pazarda, rakip üreticilerin kataloglarında aynı ibareyi kendi ürünlerinin markası yerine cins adı olarak kullanmaları önemli bir veri olabilir. Ancak rakibin tekil ve tartışmalı kullanımıyla piyasanın genel algısı birbirine karıştırılmamalıdır.

Piyasadaki Ticari Kullanım ve Dijital İzler

Faturalar, ürün etiketleri, ambalajlar, mağaza kategori adları, çevrim içi pazar yeri listeleri, arama sonuçları, reklam örnekleri ve sektör derneklerinin yayınları karşılaştırılabilir. Bu kayıtlarda ibarenin hangi bağlamda kullanıldığı belirlenmelidir: marka yanında ayrıca bir ürün türü mü yazmaktadır, yoksa iddia konusu sözcük doğrudan türün adı olarak mı geçmektedir? İçeriğin tarihi, kaynağı ve sonradan değiştirilip değiştirilemediği de değerlendirilmelidir.

İnternet üzerinde çok sayıda sonucun bulunması kendiliğinden jenerikleşme ispatı oluşturmaz; reklamlar, anahtar kelimeler ve otomatik oluşturulmuş kategori başlıkları tüketici algısını her zaman doğru yansıtmayabilir. Dijital kullanım ayrıca e-ticarette marka hakkı ihlali veya alan adı uyuşmazlığı bakımından farklı bir hukuki sorun oluşturabilir.

Tüketici Araştırması ve Bilirkişi İncelemesi

Hedef kitleye uygun, tarafsız şekilde hazırlanmış pazar araştırmaları işaretin tüketici zihninde hangi anlamı taşıdığını açıklayabilir. Araştırmada örneklem seçiminin ilgili mal veya hizmete uygunluğu, soruların yönlendirme içermemesi, cevap seçenekleri, coğrafi dağılım ve yöntem şeffaflığı önemlidir. Yalnızca katılımcıların bir kelimeyi tanıma oranını ölçen anket, bu kelimeyi marka mı yoksa mal adı mı olarak algıladıklarını açıklamayabilir.

Gerekli hâllerde bilirkişi; tescil kapsamını, sektörün terminolojisini, ürünlerin satış kanallarını ve delillerin zaman çizelgesini teknik bakımdan inceleyebilir. Bilirkişi görüşü hukuki kararın yerine geçmez. İddia edilen jenerikleşmenin hangi mal veya hizmetlerde, hangi tarihlerde ve hangi çevrede ortaya çıktığı ayrı ayrı gösterilmelidir.

Marka Sahibinin Kendi Kayıtları

Marka sahibinin kampanyalarında işareti cins adı olarak kullanıp kullanmadığı; bayi, satıcı ve lisans alanlarına verdiği kurumsal iletişim talimatları; yanlış kullanımlara karşı gönderdiği düzeltme yazıları; piyasa takibi ve itiraz kayıtları, hem yaygınlaşmanın sebebi hem de alınan önlemler hakkında bilgi verir. İşaretin genel ad hâline geldiği ileri sürülen tarih aralığı ile bu belgelerin tarihleri eşleştirilmelidir.

Kullanımın hangi dönemde gerçekleştiğini kanıtlama yöntemleri bakımından marka kullanım ispatı delilleri incelemesi yardımcı olabilir; ancak jenerikleşmede ispat edilmesi gereken olgu, SMK m.19/2 kapsamındaki idari itirazda ciddi kullanım olgusuyla aynı değildir.

Marka Sahibinin Fiilleri, Hareketsizliği ve Nedensellik Bağı

Kanun, yaygın ad hâline gelmenin marka sahibine bağlanabilmesini özel olarak arar. Bu bağ, aktif davranış veya gerekli önlemleri almama şeklinde ortaya çıkabilir. Örneğin işletmenin ürün kataloglarında markasını kendi ürününün adı olarak sunması; distribütörlere, lisans alanlara veya reklam ajanslarına bu kullanımı yerleştirmesi, işaretin köken gösterme işlevinin zayıflamasına katkıda bulunabilir.

Hareketsizlik bakımından asıl sorun, marka sahibinin piyasadaki yaygın cins adı kullanımını bilmesine veya koşullar gereği takip edebilmesine rağmen makul düzeltme ve koruma önlemlerini almaması ve bu tutumun dönüşümle bağlantılı olmasıdır. Bununla birlikte kanun her yanlış kullanıma karşı dava açılmasını emretmez. Müdahalenin gerekli olup olmadığı, kullanımın sıklığına, etkisine, markanın algısına ve başvurulabilecek makul araçlara göre değerlendirilir.

Markanın genel ad olarak kullanılmasının üçüncü kişilerin bağımsız davranışlarından kaynaklandığı ve marka sahibine bağlanabilecek bir fiil veya gerekli önlemleri almama durumu gösterilemediği takdirde, SMK m.26/1-b’deki ikinci koşul karşılanmayabilir. Bu nedenle taraflardan birinin yalnızca çok sayıda internet çıktısı sunması, nedensellik sorununu tek başına çözmez.

Marka Sahibi Jenerikleşme Riskine Karşı Hangi Önlemleri Alabilir?

Risk yönetimi, markayı sürekli ve tutarlı biçimde ticari kaynak göstergesi olarak kullanmaya ve üçüncü kişilerin yanlış kullanımlarını orantılı araçlarla düzeltmeye dayanır. Uygulamada şu kayıtlar önem kazanabilir:

• Doğru markasal sunum: Markanın reklamlarda, ambalajda ve internet sitesinde ürün türünden ayrı biçimde kullanılması; işaretin bir isim veya tür adı gibi kullanılmasını özendiren ifadelerden kaçınılması.
• Bayi ve lisans talimatları: Satıcıların, dağıtıcıların ve lisans alanların işareti nasıl yazacağına ve hangi ürün adıyla birlikte kullanacağına ilişkin açık, uygulanabilir kurallar konulması.
• Düzeltme girişimleri: Sözlük, katalog, ticaret platformu veya mesleki yayındaki yanlış sınıflandırmalara karşı somut ve kayıt altına alınmış düzeltme talepleri iletilmesi.
• İhlal takibi: Gerçekten markasal ve hukuka aykırı üçüncü kişi kullanımları için uygun durumlarda marka hakkına tecavüz davası veya diğer hukuki yolların değerlendirilmesi; başvuru ve sonuçların tarihlendirilmesi.
• Periyodik algı araştırması: Marka ile genel ürün adı arasındaki ayrımın pazarda korunup korunmadığının dönemsel olarak izlenmesi ve değişimin belgelendirilmesi.

Tek başına ® simgesi kullanılması, ihtarname gönderilmesi veya bir dava açılması jenerikleşmeyi hukuken önlenmiş saydırmaz. Önemli olan bu işlemlerin ilgili pazardaki duruma uygunluğu ve marka sahibinin davranışlarıyla yaygınlaşma arasındaki bağ üzerindeki etkisidir. Üstelik üçüncü kişilerin tüm kullanımları hukuka aykırı değildir; dürüst kullanım istisnası ile marka hakkının sınırları korunmalıdır. Bu nedenle yalnızca rakibin genel nitelikteki doğru ürün açıklamasına müdahale edilmesi her olayda mümkün değildir.

Yargı Kararlarında Jenerikleşme: İki Ayrı Hukuki Test

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 27.05.2021 tarihli, E.2017/2497, K.2021/631 sayılı kararı, bir işaretin ilgili mal veya hizmet için marka olmaktan çıkarak tür adına dönüşmesiyle, bu dönüşümün marka sahibinin davranışlarına bağlanması koşulunu birbirinden ayırır. Kararda, marka sahibinin davranışının iptal yönünden önem taşıdığı; buna karşılık artık jenerik olduğu belirlenen bir işaretin aynı mal veya hizmetler için yeni bir marka başvurusunda tescil edilebilirliğinin ayrı değerlendirilmesi gerektiği açıklanmıştır. Uyuşmazlık doğrudan bir jenerikleşme iptal talebinden değil, yeni marka başvurusunun reddine ilişkin YİDK kararından doğmuştur. Bu nedenle kararın yeni başvuruya ilişkin sonucu ile iptal koşulları aynı sayılmamalıdır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 26.11.2024 tarihli, E.2023/6575, K.2024/8280 sayılı kararı ise “İSKENDER” ibareli hizmet markası hakkında açılan ve mülga 556 sayılı KHK’ye tabi olan hükümsüzlük/iptal istemli uyuşmazlığa ilişkindir. Somut olayda bölge adliye mahkemesi, marka sahiplerinin koruyucu girişimleri ve ileri sürülen deliller kapsamında jenerikleşme nedeniyle iptal koşullarını ispatlanmış görmemiş; Yargıtay bu ret hükmünü onamıştır. Bu karar, bir yemek adının gündelik kullanımının lokantacılık hizmetine ilişkin tescilin mutlaka iptalini gerektirmediğini ve tescil kapsamının, ilgili pazarın ve marka sahibinin davranışlarının ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Bu kararlar, farklı tarihli uyuşmazlıklara uygulanan mevzuat hükümleri gözetilerek okunmalıdır. Özellikle 556 sayılı KHK dönemindeki davanın adının “hükümsüzlük” olarak geçmesi, SMK m.26/1-b kapsamındaki tescil sonrası iptal niteliğini değiştirmez.

Jenerikleşme İptal Talebine Karşı Nasıl Savunma Yapılır?

Marka sahibi savunmasını yalnızca tescil belgesine dayandıramaz; iptal talebinin konu aldığı mal veya hizmetleri ve dönemi esas alan somut bir karşı delil dizisi oluşturmalıdır. İncelenmesi gereken başlıca sorunlar şöyledir:

1. İşaretin algısı: İbarenin gerçekten ürün türünü mü, yoksa belirli bir işletmeyi mi gösterdiği; ilgili çevrenin kimlerden oluştuğu ve anketlerin bu çevreyi doğru temsil edip etmediği.
2. Tescil kapsamı: Yaygın ad iddiasının tescilli hangi somut mal veya hizmetler için ileri sürüldüğü; farklı emtialar hakkında genelleme yapılıp yapılmadığı.
3. Zaman ve kaynak: İleri sürülen yayınların, katalogların ve dijital kayıtların ilgili dönemi yansıtıp yansıtmadığı; rakiplerin tekil kullanımlarının piyasa genelinin davranışı gibi sunulup sunulmadığı.
4. Nedensellik: Marka sahibinin aktif biçimde genel ad kullanımını teşvik edip etmediği veya gerçekten gerekli tedbirleri ihmal edip etmediği; yapılan uyarı, düzeltme ve takip çalışmalarının sonucu.
5. Talebin kapsamı: Bütün tescilin değil yalnızca iddia konusu mal veya hizmetlerin tartışılması gerekip gerekmediği.

Öte yandan tescilli markaya karşı kullanılan bir ifadenin gerçekten tanımlayıcı olduğuna dair savunma ile markanın sicilden iptali aynı şey değildir. Marka hakkına tecavüz iddiasında ihlal fiilinin unsurları ve dürüst kullanıma ilişkin savunmalar ayrıca incelenebilir; tescilin ortadan kalkması için ise usulüne uygun iptal kararı gerekir. İdari iptal başvurusu yapılması da tek başına mevcut tescili sona erdirmez.

Kısmi Jenerikleşme ve İptal Kararının Zaman Bakımından Etkisi

SMK m.26/5 gereğince iptal koşulları yalnızca tescil kapsamındaki bazı mal veya hizmetler bakımından gerçekleşmişse sadece o kısım yönünden iptal kararı verilir. Marka örneğinin kendisini değiştirecek şekilde iptal kararı verilemez. Örneğin aynı işaret tescilli iki ayrı ürün grubundan yalnız birinde genel ad hâline gelmişse ve diğer grup bakımından ticari kaynak gösterme özelliğini koruyorsa, koşullar oluştuğunda iptal kapsamı yalnızca ilk grup için belirlenir.

SMK m.27/2 uyarınca iptal kararı kural olarak iptal talebinin TÜRKPATENT’e sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. Talep üzerine iptal nedeninin daha önceki bir tarihte doğduğu tespit edilirse kararın o tarihten itibaren etkili olması mümkündür. Bu nedenle jenerikleşmenin yıllara yayıldığı iddiası, etkili tarih bakımından otomatik bir geçmişe yürüme sonucu doğurmaz; önceki tarihin somut delillerle desteklenmesi ve talep edilmesi gerekir. SMK m.27/3’te kesinleşip uygulanmış belirli kararlar ile kurulmuş ve uygulanmış sözleşmeler bakımından düzenlenen koruyucu hükümler ayrıca dikkate alınır.

Kısmi iptalin etkisi, markanın yalnız belirli mal veya hizmetler yönünden sicildeki korumasını sona erdirmesidir. Bu sonuç, markanın diğer tescil kalemleri veya başka hak sahiplerine ait bağımsız haklar hakkında otomatik bir karar anlamına gelmez.

Jenerikleşme Gerekçesiyle İptal Talebi Nereye Yapılır?

SMK m.26 uyarınca 10 Ocak 2024 tarihinden itibaren markanın iptaline karar verme yetkisi TÜRKPATENT’e aittir. SMK geçici m.4/2 gereğince bu tarihte mahkemelerde görülmekte olan iptal davaları ise mahkemeler tarafından sonuçlandırılır. Böylece yeni idari iptal talepleri ile daha önce açılmış davaların geçiş rejimi birbirinden ayrılır.

15 Mart 2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle getirilen m.30/A, talebin her bir tescilli marka için ayrı yapılmasını; tescil numarası, iptali istenen mal veya hizmetler, hukuki sebep ve SMK m.26/1-b gibi kullanmama dışındaki sebeplere ilişkin bilgi ve belgelerin başvuruya eklenmesini öngörür. Marka sahibine cevap ve delillerini sunması için bir ay tanınır; süresinde talep edilirse bir aya kadar ek süre verilebilir. Talebin sunulduğu tarihten daha eski bir etki isteniyorsa bu tarih başvuruda açıkça belirtilmelidir. Bu usulün dayanağı 15.03.2025 tarihli yönetmelik değişikliğidir.

Başvurunun tamamı, ücret, eksiklikler, idari karar itirazları ve yargısal denetim konularına ilişkin ayrıntılı yol haritası TÜRKPATENT marka iptal başvurusu incelemesinde; iptal sebeplerinin genel karşılaştırması ise markanın iptali incelemesinde ele alınmaktadır. Jenerikleşme bakımından bu usulün esas amacı, ilgili mal veya hizmetlerin ve iki maddi koşulun delillerle açıkça belirlenmesidir.

Jenerikleşen Marka Yeniden Tescil Ettirilebilir mi?

Bir işaretin belirli mal veya hizmetler bakımından gerçekten genel ada dönüştüğü saptanmışsa aynı işaretin bunlar için tek başına yeniden tescili, başvuru tarihinde ayırt edicilik ve tanımlayıcılık hükümleri yönünden engelle karşılaşabilir. Buradaki test, önceki tescilin iptaline ilişkin kusur veya önlem alma koşulundan farklıdır. Nitekim yukarıda anılan Hukuk Genel Kurulu kararı, yeni başvurunun tescil edilebilirliği konusunda işaretin artık ilgili emtianın adı hâline gelmesini belirleyici kabul etmiş; önceki marka sahibinin bu dönüşümdeki davranışını yeni başvurunun ret değerlendirmesinden ayırmıştır.

Genel ad hâline gelmiş bir ibare, sonradan ayırt edici başka kelimeler veya özgün şekil unsurlarıyla birlikte yeni bir bütün oluşturabilir. Ancak böyle bir tescil, cins adının tek başına herkes bakımından yasaklanması sonucunu doğurmaz; koruma, tescil edilen işaretin bütününe ve ayırt edici unsurlarına göre belirlenir. Yeni başvurunun koşulları ile olası marka başvuru süreci ayrı değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Markanın çok tanınması jenerikleştiği anlamına gelir mi?

Hayır. Tanınmışlık, işaretin ilgili tüketici tarafından güçlü biçimde belirli bir işletmeyle ilişkilendirildiğini de gösterebilir. Jenerikleşmede aranacak husus, işaretin ürün veya hizmetin genel adı olarak algılanmasıdır. Tanınmış marka koruması ile yaygın ad hâline gelme farklı değerlendirmelerdir.

2. Bir markanın sözlüğe girmesi iptal için yeterli midir?

Hayır. Sözlük kaydı delil olabilir; ancak ilgili mal veya hizmet yönünden genel ad algısı ve bunun marka sahibinin davranışlarından veya önlem almamasından kaynaklanması ayrıca incelenir.

3. Jenerikleşme nedeniyle iptal talebini kim yapabilir?

SMK m.26/2 uyarınca ilgili kişiler TÜRKPATENT’ten iptal isteyebilir. Talepte bulunan kişi, ilgili markayı, iptalini istediği mal veya hizmetleri, hukuki sebebi ve bu sebebe ilişkin somut delilleri belirlemelidir.

4. Jenerikleşme için markanın beş yıl kullanılmaması gerekir mi?

Hayır. Beş yıllık sürenin bağlı olduğu iptal sebebi kullanmamadır (SMK m.26/1-a). Jenerikleşme m.26/1-b’de ayrı düzenlenmiştir ve böyle bir beş yıllık ön koşul içermez.

5. Jenerikleşme iddiasında ispat yükü kimdedir?

Genel kural olarak iddiasına hukuki sonuç bağlayan iptal talebi sahibi, işaretin yaygın ad hâline geldiğini ve bunun marka sahibine bağlanabilen davranış veya ihmalden kaynaklandığını ispatlamalıdır. Marka sahibinin buna karşı kendi kullanım ve koruma kayıtlarını sunması savunma bakımından önem taşır.

6. Marka sahibinin ihtarname göndermesi iptali kesin olarak önler mi?

Hayır. İhtarname ve diğer girişimler, önlem alındığını gösteren deliller olabilir; ancak bunların zamanlaması, kapsamı ve piyasa üzerindeki etkisi değerlendirilir. Yalnızca şeklen işlem yapılmış olması her somut olayda yeterli değildir.

7. İşaret yalnız bazı ürünlerde yaygın ada dönüştüyse tüm marka iptal edilir mi?

Hayır. SMK m.26/5 uyarınca iptal koşulu yalnızca tescilli mal veya hizmetlerin bir bölümünde varsa kısmi iptal kararı verilir. Diğer kalemlerdeki koruma, o kalemler bakımından ayrıca bir sona erme nedeni bulunmadıkça devam eder.

Sonuç

Markanın jenerikleşmesi, yalnızca bir markanın adının sık kullanılmasına veya rakiplerin o sözcüğü benimsemesine indirgenemez. SMK m.26/1-b bakımından iki husus birlikte kanıtlanmalıdır: ilgili mal veya hizmet için işaretin artık genel ad hâline gelmiş olması ve bu sonucun marka sahibinin fiillerinden yahut gerekli önlemleri almamasından doğması. Değerlendirme, doğru tüketici çevresi, somut emtia, güvenilir delil, zaman çizelgesi ve nedensellik bağının birlikte incelenmesini gerektirir. Marka portföyünün jenerikleşme riskine karşı yönetilmesi veya somut bir iptal iddiasının hukuki açıdan değerlendirilmesi, marka haklarının korunması ve hukuki süreçlerin yürütülmesi kapsamında ele alınabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer