CMK Madde 69, ceza muhakemesinde bilirkişinin reddini, bu hakkı kullanabilecek kişileri ve ret istemini inceleyecek mercii düzenler. Amaç, teknik incelemenin tarafsızlığını güvence altına almaktır. Bilirkişinin reddi, raporun bilimsel içeriğine yönelik itirazdan ayrı değerlendirilir.
CMK Madde 69 – Bilirkişinin reddi
Bilirkişinin reddi
Madde 69 – (1) Hâkimin reddini gerektiren sebepler, bilirkişi hakkında da geçerlidir.
(2) Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanunî temsilci, ret hakkını kullanabilirler. Hâkim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel sebepler olmadıkça ret hakkına sahip olanlara bildirilir.
(3) Ret istemini davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme inceler. Soruşturma evresinde, Cumhuriyet savcısınca kabul edilmeyen ret istemi sulh ceza hâkimince incelenir. Reddi isteyen kişi, bunun nedenini, dayandığı olguları göstererek açıklamakla yükümlüdür.
CMK Madde 69 Şerhi
Hâkimin davaya bakamayacağı hâller ve tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer sebepler, CMK 22 ve 24’ün bilirkişilik görevinin niteliğine uygun uygulanmasıyla ret nedeni olabilir. Bilirkişinin aynı işte daha önce adlî kolluk görevi yapması veya tarafsızlığı hakkında nesnel kuşku doğuran bir menfaat ya da ilişki bulunması bu kapsamda değerlendirilir. Buna karşılık yalnızca raporun bir tarafın aleyhine olması veya rapordaki teknik sonuca katılmamak, tek başına bilirkişinin reddi için yeterli değildir; rapora itiraz ve yeni inceleme istemleri CMK 67 kapsamında ayrıca ileri sürülebilir.
Ret hakkı, ikinci fıkrada sayılan Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ve kanunî temsilciye tanınmıştır. Atanan bilirkişinin kimliğinin, engel bulunmadıkça bu kişilere bildirilmesi, ret sebebinin öğrenilip ileri sürülebilmesine hizmet eder. Ret istemi, nedenleri ve bunları destekleyen somut olgular açıklanarak yapılmalıdır. Bilirkişinin tarafsızlığına ilişkin savunma itirazlarının hazırlanmasında hukuki yardım, ret nedenleri ile raporun içeriğine yönelik eleştirilerin birbirinden ayrılmasını sağlar.
Ret istemini kural olarak davaya bakan hâkim veya mahkeme karara bağlar. Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının kabul etmediği ret istemini sulh ceza hâkimi inceler. İleri sürülen istemin olumlu veya olumsuz bir kararla karşılanması gerekir. Bilirkişinin tarafsızlığının korunması ile bilirkişinin tanıklıktan çekinme sebepleri ise farklı sorunlardır; çekinme CMK 70’te düzenlenmiştir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/3339, K. 2026/1056, T. 05.02.2026
12. Ceza Dairesi 2022/3339 E., 2026/1056 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2019/2874 E. 2021/1080 K.
SUÇ: Taksirle öldürme
HÜKÜM: Mahkumiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Esastan ret
İlk derece mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın, sanık müdafii ve katılan vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde, 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
1.Denizli 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 19.06.2019 tarih, 2018/55 Esas, 2019/534 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında; taksirle öldürme suçundan, 5237 sayılı Kanun’u 85/1, 22/3, 62/1, 53/6. Maddeleri gereğince 2 yıl 2 ay 20 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına, sürücü belgesinin 6 ay süreyle geri alınmasına karar verilmiştir.
2.Hükmün sanık müdafii ve katılan vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesince duruşma açılarak 24.03.2021 tarih, 2019/2874 Esas, 2021/1080 Karar sayılı kararı ile ilk derece mahkemesinin hükmü kaldırılarak sanığın 5237 sayılı Kanun’un 85/1, 22/3, 62/1, 53/6. Maddeleri gereğince 3 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, sürücü belgesinin 6 ay süre ile geri alınmasına karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca tanzim olunan 25.05.2022 tarih, […] nolu esastan ret ile onama görüşlü Tebliğname ile dava dosyası Dairemize tevdi olunmuştur.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanık müdafinin temyiz isteği; kararın usul ve yasaya aykırı olduğuna, sanığın kırmızı ışıkta geçmediğine, kusurunun olmadığına, lehe hükümlerin uygulanmadığına, bilinçli taksir hükümleri uygulanmasının usul ve yasaya aykırı olduğuna ve diğer temyiz sebeplerine ilişkindir.
Katılan vekilinin temyiz isteği; ölenin kusuru olmadığına, sanığın tam kusurlu olduğuna, sanığın asli ve tam kusurlu olarak kabulü ile hüküm kurulması gerekirken, sanık ile ölenin eşit kusurlu olduğunun kabulü ile kurulan hükmün bozulması gerektiğine ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
Bölge Adliye Mahkemesince, iddia, sanık savunması, katılan ve tanık beyanları, izlenen görüntüler, 03/01/2018 tarihli CD İnceleme ve Çözümleme Tutanağı, 03/01/2018 tarihli Trafik Kazası Tespit Tutanağı, 03/01/2018 tarihli Ölü Muayene ve Otopsi Tutanağı, keşif, 22/02/2018 tarihli bilirkişi raporu, Adli Tıp Grup Başkanlığı […] Trafik İhtisas Dairesinin 04/03/2019 tarih, 2019/15582/1931 sayılı raporu, nüfus-sabıka kayıtları ile tüm dosya kapsamından; sanık […]’un olay günü saat 07:15 sıralarında sevk ve idaresindeki 07[…] plaka sayılı kamyonet ile […] Bulvarı Kalp Merkezi kavşağına geldiğinde havanın yağışlı olup kırmızı trafik lambası yanmasına rağmen hızını azaltmayıp; önünde bekleyen aracı geçip yoluna devam ettiği sırada, sağında bir araçtan inerek bir süre yaya geçidinin başlangıcında bekledikten sonra yayalara hitaplı kırmızı trafik ışığı yanmasına rağmen yaya geçidi üzerinden geçişe başlayan maktul […]’ya çarpması sonucunda; 03/01/2018 tarihli Ölü Muayene ve Otopsi Tutanağına göre; Maktul […]’nın trafik kazası ile husulü mümkün genel beden travmasına bağlı kafa, yüz, kaburga, alt ve üst ekstremite kemik kırıkları ile müterafik beyin hasarı nedeniyle vefat ettiği, 03/01/2018 tarihli Trafik Kazası Tespit Tutanağında; Sanık […]’un “Kırmızı ışıklı trafik işaretlerinde geçmek” kuralını ihlal ettiğinin, maktul […]’nın yaya geçidi üzerinden geçtiğinden kural ihlalinin olmadığının tespit edildiği, 12/02/2018 tarihinde yapılan keşif sonrasında düzenlenen 22/02/2018 tarihli bilirkişi raporuna göre; Sanık […]’un asli kusurlu, maktul […]’nın kusurunun bulunmadığının, Adli Tıp […] Grup Başkanlığı Trafik İhtisas Dairesinin 04/03/2019 tarih, 2019/15582/1931 sayılı raporuna göre; sanık […] ve maktul […]’nın eşit asli kusurlu olduklarının bildirildiği, CMK’nın 69/1 maddesine göre, hakimin reddini gerektiren sebeplerin bilirkişiler hakkında da geçerli olmasına rağmen mahkemece bilirkişi seçilerek keşfe götürülen [bilirkişinin adı gizlendi]’ün raporunu sunmasından sonra bu defa mahkemesince bir talepte bulunulmamasına rağmen katılan […] vekili Av. […]’nun isteği ile dosyaya sunduğu ve ilk raporda değinmediği konulara da yer verdiği 10/06/2019 tarihli mütalaası usulsüz olduğundan Bölge Adliye Mahkemesince dikkate alınmadığı olayda; Bölge Adliye Mahkemesince, Adli Tıp […] Grup Başkanlığı Trafik İhtisas Dairesinin 04/03/2019 tarih, 2019/15582/1931 sayılı raporuna itibar edilerek sanık […] ve maktul […]’nın eşit asli kusurlu kabul edildiği, buna göre “29/01/2018 tarihli duruşmada dinlenen, sanık […]’dan şikayetçi olan ve katılma talebi bulunan katılan […]’nın kamu davasına katılmasına karar verilmiş olmasına rağmen karar başlığında müşteki olarak gösterilmesi, mahkemece sanık […] ve maktul […]’nın kusurlarının niteliğinin ne şekilde kabul edildiğinin açıkça belirtilmemesi ile kazanın oluş şekli, eşit ve asli kusurlu oluşu, dosya kapsamı, adalet ve hakkaniyet kuralları dikkate alındığında alt sınırdan uzaklaşılması gerektiğinin gözetilmemesi” nedeniyle; katılan […] vekili Av. […]’nun istinaf başvurusunun yerinde görüldüğü, trafik ışıklarının pasif niteliğinden söz edilemeyeceğinden tüm sürücü ve yayaların trafik ışıklarına uymalarının gerektiği, buna göre sanık […] hakkında maktul […]’yı taksirle öldürmek suçundan TCK’nın 85/1 maddesi gereğince suçun işleniş biçimi, suçun işlendiği yer ve zaman, eşit ve asli kusurlu oluşu dikkate alınarak takdiren alt sınırdan uzaklaşılarak 3 yıl hapis cezasının belirlendiği, kırmızı ışık ihlali yapması sonucunda kaza yapabileceğini öngördüğü ve istememesine rağmen öngördüğü bu sonuç meydana geldiğinden TCK’nın 22/3 maddesi gereğince takdiren 1/3 oranında artırım yapıldığı, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışlarının lehine takdiri indirim sebebi kabul edildiği, sonuç ceza miktarına göre şartları oluşmadığından CMK’nın 231 ve TCK’nın 51/1, bilinçli taksir hükmü uygulandığından TCK’nın 50/4-(son cümlesi) maddesi gereğince TCK’nın 50/4 maddesi hükümlerinin uygulanmadığı, Acıpayam İlçe Emniyet Müdürlüğünün […] nolu sürücü belgesinin TCK’nın 53/6 maddesi gereğince 6 ay süre ile geçici olarak geri alınmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
IV. GEREKÇE VE KARAR
Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve Kanun’a uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı anlaşıldığından, sanık müdafii ve katılan vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302/1. maddesi gereği, Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Denizli 2. Asliye Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 05.02.2026 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2017/13015, K. 2018/1210, T. 13.02.2018
7. Ceza Dairesi 2017/13015 E. , 2018/1210 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: 5607 sayılı Kanuna muhalefet
HÜKÜM: 12/02/2014 tarihli karar ile Hükümlülük, 30/06/2014 tarihli ek karar ile infazın durdurulması ve temyiz talebinin reddine
Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;
I- Sanık …’ın eski hale getirme ve temyiz talebinin incelenmesinde:
Sanığın 12.06.2014 havale tarihli dilekçe ile eski hale getirme talebinde bulunduğu, mahkeme tarafından eski hale getirme talebinin reddine karar verilmiş ise de, temyiz talebi ile birlikte yapılan eski hale getirme talebi 5271 sayılı CMK.nun 42/1. maddesi gereğince Yargıtay’ca karara bağlanacağından bu konuda verilen red kararı kaldırılarak yapılan incelemede;
12.02.2014 tarihli gıyabi kararın sanığın mahkemeye bildirdiği mernis adresine 7201 sayılı Yasanın 21/2. maddesi uyarınca yapılarak muhtara teslim edildiği ve böylece usulüne uygun olarak tebliğ edildiği anlaşılmakla, eski hale getirme talebinin reddi ile temyiz isteminin reddine dair 30.06.2014 gün 2013/401 Esas, 2014/51 Karar sayılı ek kararı usul ve yasaya uygun bulunduğundan, sanığın yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle redde dair hükmün ONANMASINA,
II- Sanık … müdafiinin temyiz talebinin incelenmesinde:
1- Soruşturma aşamasında 03/09/2006 tarihli arama-el koyma işlemine adli kolluk görevlisi olarak katılan ve tutanakta imzası bulunan [bilirkişinin adı gizlendi]’nun mahkemece bilirkişi olarak atanması suretiyle CMK.nun 69/1 ve 22/1-g maddelerine muhalefet edilmesi,
2- Hapis cezasından çevrili adli para cezasının 1 gününün 20,00 TL’den hesabı sırasında uygulama maddesi olan TCK.nun 52/2. maddesinin gösterilmemesi suretiyle CMK.nun 232/6 madde ve fıkrasına aykırı davranılması,
3- 01.03.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5739 sayılı Yasanın 5. maddesi ile yapılan değişiklikle 5237 sayılı TCK.nun 50/6. madde ve fıkrasında yer alan “yaptırım” ibaresinin “tedbir” olarak değiştirilip, 5275 sayılı Yasanın 106. maddesinin 4. ve 9., yine 18.06.2014 tarihli 6545 sayılı Yasanın 81. maddesi ile 3. ve 8. fıkralarındaki değişiklikler ve 10. fıkrasının yürürlükten kaldırılmış olması göz önüne alındığında, hükümde infaz yetkisini
kısıtlayacak şekilde, verilen adli para cezasının ödenmemesi durumunda ve taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi durumunda hapse çevrileceğinin belirtilmesi,
Yasaya aykırı olup, sanık … müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK.nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 1 numaralı bozma sebebi gereğince kararın eski hale getirme talebi reddedilen sanık …’…sirayetine, 13/02/2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2013/2928, K. 2014/11334, T. 20.11.2014
5. Ceza Dairesi 2013/2928 E. , 2014/11334 K. “İçtihat Metni”
Tebliğname No: 11 – 2011/85455 MAHKEMESİ : Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi TARİHİ: 16/12/2010 NUMARASI: 2007/236 Esas, 2010/380 Karar SUÇ: Zimmet Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü: Katılan vekilinin, 07/07/2008 ve 07/06/2010 havale tarihli dilekçeleriyle bilirkişinin reddini talep etmesine rağmen CMK’nın 69. maddesi uyarınca olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemesi, İddianamede kooperatifçe kendilerine ödeme yapıldığı belirtilen [kişilerin adları gizlendi]’nun dinlenmelerinden sonra, kooperatife ait defter, kayıt, belgeler ve tüm dokümanların kül halinde dava dosyasıyla birlikte konunun uzmanı Sayıştay emekli uzman denetçilerinden oluşan bilirkişi kuruluna tevdii edilerek; tüm iddia, savunma ve kanıtlar birlikte değerlendirilip mahkemece yapılan keşif sonucu teknik bilirkişi tarafından tanzim edilen asıl ve ek raporlardaki tespitler de dikkate alınarak her bir sanığın sorumluluğunu irdeler şekilde, zimmetlerinde kooperatif parası bulunup bulunmadığı, varsa miktarının ne olduğu hususlarında rapor alınmasından sonra, sanıkların hukuki durumunun tayin ve takdiri gerektiği gözetilmeden, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde beraet kararları verilmesi, Kanuna aykırı, katılan vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan, hükümlerin 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi de gözetilerek CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 20/11/2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
CMK Madde 22 – Hâkimin davaya bakamayacağı hâller, CMK Madde 24 – Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler, CMK Madde 67 – Bilirkişi raporu, uzman mütalaası ve CMK Madde 70 – Bilirkişilikten çekinme, bilirkişi olarak dinlenemeyenler.
Yazar: Avukat Fatih Sefer