CMK Madde 66, bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararın içeriğini ve incelemenin nasıl yürütüleceğini düzenler. Bilirkişiye yöneltilecek teknik soruların ve görev süresinin belirlenmesini, raporun gecikmesi hâlinde uygulanabilecek işlemleri, bilgi toplama ve soru sorma yöntemlerini ve mühürlü eşyanın korunmasını hükme bağlar.
CMK Madde 66 – Atama kararı ve incelemelerin yürütülmesi
(1) Bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, cevaplandırılması uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorularla inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir. Bu süre, işin niteliğine göre üç ayı geçemez. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre, bilirkişinin istemi üzerine, kendisini atayan merciin gerekçeli kararıyla en çok üç ay daha uzatılabilir.
(2) Belirlenen süre içinde raporunu vermeyen bilirkişi hemen değiştirilebilir. Bu durumda bilirkişi, o ana kadar yaptığı işlemleri açıklayan bir rapor sunar ve görevi sebebiyle kendisine teslim edilmiş olan eşya ve belgeleri hemen geri verir. (Değişik son cümle : 3/11/2016-6754/44 md.) Ayrıca, hukukî ve cezaî sorumluluğuna ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, bilirkişiye ücret ve masraf adı altında hiçbir ödeme yapılmamasına karar verilebilir ve gerekçesi gösterilerek gerekli yaptırımların uygulanması bilirkişilik bölge kurulundan istenir.
(3) Bilirkişi, görevini, kendisini atamış olan merci ile ilişki içinde yerine getirir, gerektiğinde bu mercie incelemelerindeki gelişmeler hakkında bilgi verir, yararlı görülecek tedbirlerin alınmasını isteyebilir.
(4) Bilirkişi, görevini yerine getirmek amacıyla bilgi edinmek için şüpheli veya sanık dışındaki kimselerin de bilgilerine başvurabilir. Bilirkişi, uzmanlık alanına girmeyen bir sorun bakımından aydınlatılmasını isteyecek olursa; hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı, nitelikli ve konusunda bilgisiyle tanınmış kişilerle bir araya gelmesine izin verebilir. Bu şekilde çağrılan kişiler yemin eder ve verecekleri raporlar, bilirkişi raporunun tamamlayıcı bir bölümü olarak dosyaya konulur.
(5) İlgililer de merciinden, incelemeler yapılırken bilirkişiye teknik nitelikte bilgiler verebilecek olan ve ismen belirleyecekleri kişileri dinlemeleri veya bazı araştırmaların yapılması hususlarında karar verilmesini isteyebilir.
(6) Gerekli olması halinde, bilirkişi, mağdur, şüpheli veya sanığa mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısı aracılığı ile soru sorabilir. Ancak, mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısı, bilirkişinin doğrudan soru sormasına da izin verebilir. Muayene ile görevlendirilen hekim bilirkişi, görevini yerine getirirken zorunlu saydığı soruları, hâkim, Cumhuriyet savcısı ve müdafi bulunmadan da mağdur, şüpheli veya sanığa doğrudan doğruya yöneltebilir.
(7) Bilirkişiye inceleyeceği şeyler mühür altında verilmeden önce bunların listesi ve sayımı yapılır. Bu hususlar bir tutanakla belirlenir. Bilirkişi, mühürlerin açılmasını ve yeniden konulmasını yine tutanakla belirtmek ve bir liste düzenlemekle yükümlüdür.
Hukuki açıklama
Görevlendirme kararının kapsamı ve süre
Atama kararında yalnız bilirkişinin adı değil, inceleme konusu, cevaplandırılacak uzmanlık soruları ve raporun teslim süresi de açıkça gösterilmelidir. Bilirkişinin görevi, verilen teknik soruların kapsamıyla sınırlıdır; hukuki nitelendirme ve hüküm kurma yetkisi bilirkişiye devredilemez. İlk süre işin niteliğine göre belirlenir ve üç ayı aşamaz. Zorunlu özel sebeplerin bulunması, bilirkişinin talebi ve atayan merciin gerekçeli kararıyla en çok üç aylık ek süre verilebilir; uzatma kendiliğinden gerçekleşmez.
Süresinde rapor sunulmaması
Raporun belirlenen sürede teslim edilmemesi hâlinde bilirkişi hemen değiştirilebilir. Değiştirilen bilirkişi, yaptığı işlemleri açıklayan raporu sunmak ve kendisine teslim edilen eşya ile belgeleri derhâl iade etmek zorundadır. Ayrıca ücret ve masraf ödenmemesine karar verilmesi ve bilirkişilik bölge kurulundan gerekçeli olarak yaptırım istenmesi mümkündür. Bu sonuçlar, bilirkişinin varsa hukuki veya cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İncelemenin yürütülmesi, soru sorma ve delilin korunması
Bilirkişi incelemeyi atayan merciyle iletişim içinde yürütür; gerekli tedbirleri bu merciden isteyebilir. Şüpheli ve sanık dışındaki kişilerden bilgi alabilir; kendi uzmanlığı dışındaki konular için başka uzman kişilerden yararlanması ise merciin iznine bağlıdır. İlgililer de teknik bilgi verebilecek kişilerin dinlenmesini veya araştırma yapılmasını talep edebilir.
Mağdur, şüpheli ve sanığa soru sorulmasında kural, soruların yetkili merci aracılığıyla yöneltilmesidir. Doğrudan soru için merciin izni gerekir; muayene ile görevlendirilen hekim bilirkişinin zorunlu gördüğü sorulara ilişkin özel yetkisi saklıdır. İncelenecek eşyanın mühürlenmeden önce sayılması ve listelenmesi, mühür açma ve yeniden mühürleme işlemlerinin tutanağa geçirilmesi, eşyanın bütünlüğünü ve incelemenin denetlenebilirliğini korur. Bilirkişi incelemesine dair itiraz ve araştırma talepleri, ceza yargılamasında müdafi yardımı kapsamında ilgili mercie sunulabilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 17.04.2018, E. 2018/1712, K. 2018/4653
19. Ceza Dairesi 2018/1712 E. , 2018/4653 K.
MAHKEMESİ :İcra Ceza Mahkemesi
SUÇ: 2004 Sayılı Kanuna Aykırılık
HÜKÜMLER: Mahkumiyet
Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun süresi, kararın niteliği ve suç tarihine göre dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü:
Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede, başkaca nedenler yerinde görülmemiştir.
Ancak;
02.12.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesinde değişiklik yapılarak madde içeriğinden “etkin pişmanlık hükümlerine yer verilen suçlar ile” ibaresinin çıkarılması nedeniyle özel bir etkin pişmanlık hükmü olan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 354. maddesinin aynı Kanun’un 337/a maddesinde düzenlenen suç yönünden uzlaştırma kurumunun uygulanmasına engel teşkil etmemesi, suçun işlenmesinden sonra fail ile mağdur arasındaki çekişmeyi bir uzlaştırmacının girişimiyle kısa zamanda tarafların özgür iradeleriyle ve adli merciler daha fazla meşgul edilmeden sonuçlandırmayı amaçlayan uzlaştırmanın soruşturma ve kovuşturmalarda mutlaka öncelikle uygulanması zorunlu bir maddi ceza ve ceza muhakemesi hukuku kurumu olması ve İcra ve İflas Kanunu’nun 354. maddesinin yerine geçip anılan maddenin uygulanmasını ortadan kaldırmaması karşısında, sanık hakkında 6763 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle değişik CMK’nın 253, 254. maddelerinin uygulanması zorunluluğu,
Kabule göre de;
1-Suçun unsurlarının tespitinin uyuşmazlığı çözmekle görevli hakimin münhasır yetki alanında bulunduğu halde, bu hususta bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle yargılamanın seriliği ve ucuzluğu ilkesine aykırı davranıldığı gibi ayrıca 5271 sayılı CMK’nın 66. maddesinde belirtilen “Bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, cevaplandırılması uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorularla inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir” ilkesine uyulmadan bilirkişiye sorulan sorular ve inceleme konusu belirtilmeksizin rapor istenilmesi suretiyle fazladan yargılama giderine hükmolunması,
2- Hükmolunan hapis cezaları alt sınırdan tayin edilmesine rağmen, sanıkların sosyal ekonomik durumu açıklanmadan adli para cezasının alt sınırdan ayrılmak suretiyle ve günlüğü 50 TL olarak hesaplanması,
3- TCK’nın 52/4. maddesigereğince ödenmeyen adli para cezasının infaz aşamasında hapis cezasına çevrilebileceğinin ihtarı ile yetinilmesi gerekirken adli para cezasının ödenmemesi halinde hapis cezasına çevrilmesine karar verilmesi suretiyle infazda yetkinin kısıtlanması,
4- Gerekçeli kararın hüküm kısmında iki sanık hakkında “sanıklar” ibaresi yerine hangi sanığı kapsadığı konusunda belirsizlik yaratacak şekilde “sanığın” ibaresinin kullanılarak çelişkiye neden olunması,
Bozmayı gerektirmiş ve sanıklar müdafiilerinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görüldüğünden HÜKÜMLERİN, 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine, 17/04/2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 16.03.2021, E. 2020/9901, K. 2021/4088
8. Ceza Dairesi 2020/9901 E. , 2021/4088 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: Akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihlali
HÜKÜMLER: Beraat
Gereği görüşülüp düşünüldü:
Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği 37. maddesinde sorumlu müdür ve bakıcı personelin görev, yetki ve sorumlulukları belirtilmiştir.
5271 sayılı CMK.nın 63. maddesi uyarınca çözümü; uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşüne başvurulması gereklidir. Aynı kanunun 64. maddesine göre bilirkişiler, Bölge Adliye Mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınmak suretiyle Bilirkişilik Bölge Kurulu tarafından hazırlanan listede yer alan kişiler arasından seçilir. 5271 sayılı CMK’nın 66. maddesine göre de bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, cevaplandırılması uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorularla inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir.
Bu düzenlemeler karşısında; Bilirkişilik Bölge Kurulu listesinden, bulunmadığı takdirde liste dışından konusunda uzman bilirkişi ya da bilirkişiler görevlendirilerek sanıkların konumlarına göre meydana gelen yaralanmadan dolayı sorumlulukları bulunup bulunmadığı konusunda rapor alınarak sonucuna göre sanıkların hukuki durumlarının tayin ve takdiri yerine Bilirkişilik Bölge Kurulu listesinde kayıtlı olup olmadığı, kayıtlı değilse yemin verilmediği, uzmanlığının ne olduğunun belirtilmeyen, bilirkişiden alınan rapora dayanılarak yazılı şekilde hüküm kurulması,
Yasaya aykırı, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükümlerin bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK.nın 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, 16.03.2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
Bilirkişiye başvurmanın şartları için CMK Madde 63, bilirkişi raporu ve uzman mütalaası için CMK Madde 67 şerhlerine bakılabilir.
Yazar: Avukat Fatih Sefer