CMK Madde 112, adlî kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilmesini düzenler. Hüküm, tutuklama konusunda yargı merciine yetki tanırken ihlalin iradi olması ve tutuklamanın hukuka uygunluğu bakımından somut değerlendirme yapılmasını gerektirir.
CMK Madde 112 – Tedbirlere uymama
Madde 112 – (1) Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. (Ek cümle:14/4/2020-7242/16 md.) Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de tutuklama kararı verebilir.
(2) (Ek: 24/11/2016-6763/24 md.) Birinci fıkra hükmü, azami tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adli kontrol tedbirinin ihlali hâlinde de uygulanabilir. Ancak, bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz aydan, diğer işlerde iki aydan fazla olamaz.
Hukuki açıklama
Birinci fıkradaki “isteyerek yerine getirmeme”, adlî kontrol yükümlülüğünün bilinçli biçimde ihlal edilmesini ifade eder. İhlale konu yükümlülüğün hukuken geçerli ve kişi bakımından bilinir olması, yükümlülüğe uyulmama nedeninin ve ileri sürülen mazeretin somut olarak araştırılması gerekir. Her gecikme, imza eksikliği veya yükümlülüğün yerine getirilememesi tek başına iradi ihlal olarak değerlendirilemez.
“Tutuklama kararı verebilir” ibaresi, ihlalin otomatik tutuklama sonucu doğurmadığını gösterir. Yetkili merci ihlalin niteliğini, tutuklama ihtiyacını, mevcut adlî kontrolün yetersizliğini ve daha hafif bir yükümlülükle amaca ulaşılıp ulaşılamayacağını gerekçelendirmelidir. Hükmedilebilecek hapis cezasının süresine ilişkin istisna, kişi hürriyeti yönünden kanunilik ve ölçülülük denetimini ortadan kaldırmaz.
Mahkûmiyet hükmüne karşı istinaf veya temyize başvurulmuşsa 2020 yılında eklenen cümle, hükmü veren ilk derece mahkemesine UYAP kayıtlarını inceleyerek iradi adlî kontrol ihlali nedeniyle tutuklama kararı verebilme yetkisi tanır. Bu yetki, geçerli bir adlî kontrol yükümlülüğünün ihlaline bağlı özel bir yetkidir.
İkinci fıkra, azami tutukluluk süresi dolduğu için salıverilerek adlî kontrole tabi tutulan kişinin yükümlülüğü ihlal etmesi hâlini ayrıca düzenler. Bu nedenle verilebilecek tutuklamanın süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı aşamaz. Bu sınırlar, genel olarak her adlî kontrol ihlalinde uygulanacak süreler değildir.
Azami tutukluluk süresinin dolması ile CMK 110/A’daki azami adlî kontrol süresinin dolması farklıdır. Anayasa Mahkemesinin Veysel Kuşçu (B. No: 2023/95649, 16.12.2025) ve 2025/36835 başvuru numaralı 05.05.2026 tarihli kararlarında açıklandığı üzere, kanuni süresi sona ermiş adlî kontrol yükümlülüğünün ihlaline dayanılarak tutuklama kararı verilmesi kanunilik şartını karşılamaz. Kanun yolu aşamasındaki ilk derece mahkemesi de bu özel yetkinin şartları bulunmadığında yalnız genel tutuklama hükümlerine dayanarak yetkisini genişletemez.
Adlî kontrolün ihlaline dayanan tutuklama kararına karşı kanun yolu başvurusu yapılabilir; yükümlülüğün bildirimi, geçerliliği, iradi ihlal ve tutuklamanın gerekçesi bu incelemenin başlıca konularıdır. Bu hususların değerlendirilmesi, adlî kontrol ve tutuklama sürecinde müdafi yardımı yönünden de önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Yargıtay kararı
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 10.12.2024, E. 2023/1384, K. 2024/17490
3. Ceza Dairesi 2023/1384 E., 2024/17490 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2022/953 E., 2022/1014 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul 13.Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2021/369 E., 2022/211 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM: TCK’nın 314/2, 3713 sayılı Kanun’un 5/1, TCK’nın 62, 53, 58 ve 63 üncü maddeleri uyarınca ilk derece mahkemesince verilen mahkûmiyet kararına ilişkin istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Esastan ret
Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenlerin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin, yasal şartları oluşmadığından 5271 sayılı CMK’nın 299/1 inci maddesi gereğince REDDİNE,
Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
Silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği kabul edilen sanığın mahkumiyetine ilişkin yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre sanık müdafinin temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü sair nedenler yerinde görülmediğinden reddine ancak;
Anayasanın 138 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü, 5237 sayılı Kanun’un 61 inci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine ilişkin ölçütlerle aynı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca; suçun işleniş biçimi, işlendiği yer ve zaman, meydana gelen tehlikenin ağırlığı göz önünde bulundurularak, hakkaniyete uygun bir ceza tayini gerekirken temel cezanın belirlenmesinde suçun unsurlarının teşdit sebebi olarak nazara alınamayacağı da gözetilmeden, 5237 sayılı Kanun’un 61 inci maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı olarak alt sınırdan uzaklaşılmak suretiyle hüküm kurulması,
Kanuna aykırı, sanık ve müdafiinin temyiz istemleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebepten dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2 nci maddesi uyarınca BOZULMASINA, sanığın adli kontrol hükümlerini ihlal ederek yasa dışı yollardan yurt dışına kaçarken yakalanmış olması, adli kontrol hükümlerinin yetersiz kaldığının gözlenmesi ve tutuklulukta geçirdiği süre dikkate alındığında tahliye taleplerinin reddi ile tutukluluk halinin devamına, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304 üncü maddesi uyarınca İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 27. Ceza Dairesine, gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 10.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
Adlî kontrolün şartları için CMK Madde 109, azami adlî kontrol süreleri için CMK Madde 110/A ve adlî kontrolün kaldırılması için CMK Madde 111 hükümleri de önem taşır.
Yazar: Avukat Fatih Sefer