CMK 126, şüpheli veya sanık ile tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişiler arasındaki belirli mektup ve belgeler üzerinde elkoyma yasağı öngörür. Yasak, bu belgelerin tanıklıktan çekinebilecek kişilerin nezdinde bulunması şartına bağlıdır. Düzenleme, tanıklıktan çekinme hakkının belgeye elkoyma yoluyla etkisiz bırakılmasını önlemeyi amaçlar.
CMK Madde 126 – Elkonulamayacak mektuplar, belgeler
(1) Şüpheli veya sanık ile 45 ve 46 ncı maddelere göre tanıklıktan çekinebilecek kimseler arasındaki mektuplara ve belgelere; bu kimselerin nezdinde bulundukça elkonulamaz.
CMK 126’nın Açıklaması
Elkoyma yasağı iki koşula dayanır: Mektup veya belge, şüpheli ya da sanık ile kanunun tanıklıktan çekinme hakkı tanıdığı kişi arasında olmalı ve bu kişinin nezdinde bulunmalıdır. CMK 45 yakınlık ilişkilerinden doğan, CMK 46 ise meslek veya sürekli uğraşıdan doğan tanıklıktan çekinme hâllerini düzenler. Yasak bütün eşyalara değil, maddede belirtilen mektup ve belgelere ilişkindir.
“Nezdinde bulunma” koşulu, belgenin kimin fiilî hâkimiyetinde bulunduğunun somut olayda belirlenmesini gerektirir. Belgenin şüpheli, sanık veya başka bir üçüncü kişinin elinde bulunması hâlinde CMK 126’daki özel yasağın koşulları ayrıca değerlendirilir; bu durum elkoymanın kendiliğinden hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Hâkim kararı veya genel elkoyma yetkisi, 126. maddenin koruduğu mektup ve belgeler bakımından yasağı tek başına ortadan kaldırmaz.
Özellikle avukat ile müvekkil arasındaki mesleki iletişimin korunmasında CMK 126 ile avukat bürolarında arama ve elkoymaya ilişkin CMK 130 birlikte gözetilmelidir. Elkoyma işleminde müdafi yardımı, belgenin niteliği ile tanıklıktan çekinme hakkına sahip kişinin konumunun usulüne uygun değerlendirilmesi bakımından önem taşır. Yasağa aykırı biçimde ele geçirilen belgelerin delil olarak kullanılması da hukuka aykırı delillere ilişkin kurallar çerçevesinde değerlendirilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK Şerhleri
- CMK Madde 45 – Tanıklıktan çekinme
- CMK Madde 46 – Meslek ve sürekli uğraşıları sebebiyle tanıklıktan çekinme
- CMK Madde 127 – Elkoyma kararını verme yetkisi
- CMK Madde 130 – Avukat bürolarında arama, elkoyma ve postada elkoyma
Yazar: Avukat Fatih Sefer