CMK Madde 46, belirli meslekleri yürüten kişilerin meslekleri sebebiyle öğrendikleri bilgiler hakkında tanıklıktan çekinmesini düzenler. Düzenleme, mesleki güven ilişkisinin ve sır niteliğindeki bilgilerin ceza muhakemesinde korunmasını amaçlar. Çekinme hakkının kapsamı ve ilgilinin rızasının etkisi meslek gruplarına göre farklıdır.
Meslek ve sürekli uğraşıları sebebiyle tanıklıktan çekinme
Madde 46 – (1) Meslekleri ve sürekli uğraşıları sebebiyle tanıklıktan çekinebilecekler ile çekinme konu ve koşulları şunlardır:
a) Avukatlar veya stajyerleri veya yardımcılarının, bu sıfatları dolayısıyla veya yüklendikleri yargı görevi sebebiyle öğrendikleri bilgiler.
b) Hekimler, diş hekimleri, eczacılar, ebeler ve bunların yardımcıları ve diğer bütün tıp meslek veya sanatları mensuplarının, bu sıfatları dolayısıyla hastaları ve bunların yakınları hakkında öğrendikleri bilgiler.
c) Malî işlerde görevlendirilmiş müşavirler ve noterlerin bu sıfatları dolayısıyla hizmet verdikleri kişiler hakkında öğrendikleri bilgiler.
(2) Yukarıdaki fıkranın (a) bendinde belirtilenler dışında kalan kişiler, ilgilinin rızasının varlığı halinde, tanıklıktan çekinemez.
CMK Madde 46’nın açıklaması
Tanıklıktan çekinme, sayılan meslek mensuplarının her konuda tanıklık yapmayı reddedebileceği anlamına gelmez. Koruma, mesleğin icrası veya üstlenilen yargı görevi dolayısıyla öğrenilen ve maddede belirtilen kişilerle ilgili bilgilere ilişkindir. Mesleki faaliyetle ilgisiz olarak öğrenilen olaylar, yalnız bu hükme dayanılarak gizli tutulamaz.
Avukatlar, avukat stajyerleri ve yardımcıları bakımından müvekkilin rızası çekinme hakkını ortadan kaldırmaz. Ayrıca 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca avukatın mesleki sır kapsamındaki hususlarda tanıklık edebilmesi iş sahibinin muvafakatine bağlıdır; muvafakat verilse bile avukat tanıklıktan çekinebilir. Ceza soruşturması ve kovuşturmasında müdafiyle paylaşılan bilgilerin gizliliği, bu korumanın somut uygulama alanlarından biridir.
Hekimler ve diğer sağlık mesleği mensupları ile malî işlerde görevlendirilmiş müşavirler ve noterler, kanunda belirtilen mesleki bilgiler hakkında çekinme hakkına sahiptir. Ancak bu gruplar yönünden ilgili kişinin rızası bulunuyorsa CMK 46 uyarınca tanıklıktan çekinilemez. Çekinme sebebinin dayandığı olguların açıklanması gerektiğinde CMK 49 uygulanır. Hukuka uygun çekinme ile kanuni sebep olmaksızın tanıklığı reddetme birbirinden ayrılmalıdır.
Yargıtay kararlarında, müdafilik görevi nedeniyle öğrenilen bilgileri açıklamak üzere avukatın tanık olarak dinlenmesinde ilgilinin muvafakati ve çekinme hakkının hatırlatılması özellikle değerlendirilmiştir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Yargıtay kararları
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2010/7387, K. 2010/13979, T. 07.12.2010
11. Ceza Dairesi 2010/7387 E., 2010/13979 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: Emniyeti suistimal
HÜKÜM: 765 SK 508,522,72,647 SK 4. Mad göre 2806 YTL apc
Yapılan duruşmaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin soruşturma sonuçlarına uygun şekilde oluşan inanç ve takdirine göre sanık müdafiinin yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine; ancak:
1- Şikayetçi …’in alacağına mahsuben elinde bulundurduğu bonoyu, daha önce Avukat …’ya vekalet vermiş olan ve zaman ve para kaybetmeden bonoyu kendi adına tahsil edebileceği konusunda gerek kendisi, gerek avukatı ve gerekse üçüncü sahısların tavırları ile güven uyandıran sanık …’e tahsil etmesi maksadı ile ciro edildiği icra takibi esnasında avukatı azlederek mal edindiği ve bu şekilde emniyeti suistimal suçunu işlediğinden bahisle açılan davada,tanık avukat … hakkında Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 14.04.2006 gün ve 2005/313 Esas 2006/147 Karar sayılı ilamıyla benzer suç nedeniyle görevi kötüye kullanma suçundan dolayı kurulan mahkumiyet hükmü de dikkate alınarak, iddianamedeki anlatımına göre eylemin dolandırıcılık suçunu oluşturma ihtimali karşısında, sanıkla tanığın aynı yöntemle devraldıkları başka çek-senetler hakkında takip dosyaları olup olmadığının araştırılması,şikayetçinin gerek şikayet dilekçesinde gerekse mahkemede verdiği ifadesinde avukat bürosuna birlikte gittiklerini belirttiği ve olay hakkında bilgisi olma ihtimali olan …’ın tanık sıfatıyla dinlenmesi, tüm deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini ile gerektiğinde tanık Avukat … hakkında sanığın suçuna iştirakten suç duyurusunda bulunulması gerekirken eksik incelemeye dayanarak yazılı şekilde hüküm kurulması,
2-Kabule göre; Yargılama sırasında tanık olarak dinlenen …’nın olaylar sırasında sanığın avukatı olduğu anlaşılmakla,buna ilişkin olmak üzere; 5271 sayılı CMK’nun 46 (1412 sayılı CMUK’nun 48) maddeleri uyarınca tanığa çekinme hakkı hatırlatılmadan dinlenmesi,
Yasaya aykırı, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 Sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 Sayılı CMUK. nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 07.12.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2015/14773, K. 2016/6632, T. 03.05.2016
17. Ceza Dairesi 2015/14773 E. , 2016/6632 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: Hırsızlık
HÜKÜM: Mahkumiyet
Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle incelenerek, gereği görüşülüp düşünüldü:
1-Dosya kapsamından, 09.06.2005 günü tespit edilemeyen bir vakitte, müştekinin …. üzerinde park halinde bulunan 6… plakalı aracının olay yeri inceleme tutanağına göre anahtar uydurulmak suretiyle açılarak…. çaların çalındığı, olay yerinde yapılan incelemede, her hangi bir delil elde edilemediği, olayla ilgili tahkikat devam ederken,…’de meydana gelen oto teybi hırsızlığı olayları kapsamında, 2 ayrı olaydan parmak izleri tespit edilen sanıklar … ve …’ın 04.05.2006 günü…’da yakalandıkları, sanıkların aynı tarihli müdafii …huzurundaki kolluk beyanlarında, … merkez ve… ilçesinde çok sayıda araçtan teyp çaldıkları, eylemlerini gece saat 01.00-05.00 arasında gerçekleştirdikleri, araçların kapılarını tornavida veya meyve bıçağı ile açtıkları, başkaca olaylar yanında 09.06.2005 günü de hırsızlık amacıyla…’dan…’ye geldikleri, aynı mahalleye ait bir kaç sokak üzerinde park halinde bulunan 4 ayrı araçtan teyp çaldıkları, aradan zaman geçmesi, havanın karanlık olması ve…’yi bilmemeleri nedeniyle hırsızlık yaptıkları adresleri, araç modellerini ve suça konu teyplerin özelliklerini hatırlamadıkları yolunda beyanda bulundukları, sanıkların yargılama aşamasında ise inkara yöneldikleri,…’ye hiç gelmedikleri, kollukta baskı altında bulunmaları nedeniyle ifade zaptını okumadan imzaladıklarını beyan ettikleri, sanıkların ifadesi sırasında hazır bulunan avukat …’in, yargılama aşamasında tanık sıfatıyla dinlenmesinde, sanıkların ifadesi sırasında her hangi bir baskı uygulanmadığı, rahat bir şekilde eylemleri anlattıklarını söylediği, mahkemece eldeki delillerle sanıkların atılı suçtan mahkumiyetlerine karar verildiğinin anlaşılması karşısında; 04.05.2006 tarihli kolluk tarafından müdafii huzurunda alınan savunmalarında sanıkların,… ilçesinde yakın zamanlarda meydana gelip de kolluk tarafından kendilerine okunan tüm oto teybi hırsızlığına ilişkin eylemlerde, “eylemlerini gece saat 01.00-05.00 arasında gerçekleştirdikleri, araçların kapılarını tornavida veya meyve bıçağı ile açtıkları, aradan zaman geçmesi, havanın karanlık olması ve…’yi bilmemeleri nedeniyle hırsızlık yaptıkları adresleri, araç modellerini ve suça konu teyplerin özelliklerini hatırlamadıkları” şeklinde genel bir ikrarda bulundukları, beyanlarında, atılı suçun şahsileştirilmesini sağlayacak her hangi bir ayrıntı ileri sürmedikleri gibi devamında sanıklara yer gösterme işlemi de yaptırılmadığından, sırf 04.05.2006 tarihli…’de meydana gelen çoğu oto teybi hırsızlığı eylemlerine ilişkin soyut ikrardan, müştekiye ait CD çaların sanıklar tarafından çalındığı sonucuna ulaşılamayacağı, bu anlamda, soyut ikrar ile hırsızlık eyleminin ilişkilendirilemediği, sanıkların yargılama aşamasında, suçu inkar etmeleri hususu da dikkate alındığında, yüklenen suçu işlediklerini gösterir, hukuka uygun, kuşkudan uzak, kesin, yeterli ve inandırıcı kanıtlar bulunmadığı gözetilmeden “şüpheden sanık yararlanır” evrensel ceza hukuku ilkesi uyarınca atılı hırsızlık suçunun sanıklar tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle beraatleri yerine yazılı biçimde mahkumiyetlerine karar verilmesi,
Kabule göre de,
2-5271 sayılı CMK’nın 46/1-a maddesinde, avukatların, bu sıfatları dolayısıyla veya yüklendikleri yargı görevi sebebiyle öğrendikleri bilgiler hakkında tanıklık yapabilmeleri için açıkça temsil olunan kişinin muvafakatının gerektiğinin, aynı maddenin son bendinde de, muvafakat bulunsa dahi avukatın tanıklık yapmaya zorlanamayacağının öngörüldüğü; 1136 sayılı Avukatlık Yasası’nın 36. maddesinde de avukatların, kendilerine tevdi edilen veya görevleri gereği öğrendikleri hususları açığa vurmalarının yasak olduğu, bu hususlar hakkında tanıklık edebilmeleri için iş sahibinin muvafakatını almış olmaları gerektiği yönündeki, 5271 sayılı CMK’ nın 46. maddesi ile aynı doğrultudaki düzenleme karşısında, sanıkların soruşturma aşamasında müdafiilik görevini üstlenen avukat …’in, sanıklar tarafından verilmiş bir muvafakat işlemi bulunmadığı ve tanıklıktan çekinme hakkı da hatırlatılmadığı halde tanık sıfatıyla dinlenmesi ile beyanlarının hükme esas alınması,
3-Olay yeri inceleme tutanağında, müştekiye ait aracın, anahtar uydurulmak suretiyle açıldığının tespit edildiği, müştekinin de soruşturma aşamasında, aracının cam ve kapılarının sağlam ve kilitli olduğunu beyan ettiği gözetilmeden, müştekinin, yargılama aşamasında, Doğan marka araçların, kapılarının kolayca açılabildiği yolundaki beyanı esas alınarak, sanıkların eylemlerine uyan TCK’nın 142/2-d maddesinde yazılı bulunan suçtan mahkumiyetlerine yerine, aynı Yasa’nın 141/1. maddesi uygulanmak suretiyle eksik cezaya hükmolunması,
4-Müştekinin aracını 23.30’da park ettiği, ertesi gün sabah saatlerinde hırsızlık olayını anladığı, sanıkların da eylemlerini, 01.00 ile 05.00 saatleri arasında gerçekleştirdikleri yolundaki beyanları gözetildiğinde, UYAP sorgulamasında yaz saati uygulaması dikkate alındığında güneşin saat 05.15′ te doğduğu, TCK ‘nın 6/1-e maddesi uyarınca saat 04.15’e kadar olan zaman diliminin gece olarak kabulü gerektiği, atılı suçun gece sayılan vakitte gerçekleştiğinin kesin olarak belli olmaması nedeniyle, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereğince eylemin gündüz vakti işlendiğinin kabulü ile hüküm kurulması gerekirken, atılı suçtan kurulan hükümlerde TCK’nın 143. maddesi uyarınca artırım yapılmak suretiyle fazla cezaya hükmedilmesi,
5-T.C. Anayasa Mahkemesi’nin, TCK’nın 53. maddesine ilişkin olan, 2014/140 Esas ve 2015/85 Karar sayılı iptal kararının, 24.11.2015 gün ve 29542 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olması nedeniyle iptal kararı doğrultusunda TCK’nın 53. maddesindeki hak yoksunluklarının yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,
6-Bu dava sebebiyle yapılan toplamda 3,50 TL davetiye giderinin 6352 sayılı Yasa’nın 100. maddesi ile CMK’nın 324. maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen cümle gereğince, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 106. maddesindeki terkin edilmesi gereken tutardan az olduğunun ve bu nedenle sanıklara yargılama gideri olarak yükletilmeyeceğinin gözetilmemesi,
Bozmayı gerektirmiş, sanıklar … müdafii ile sanık …’ın temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, 3.5.2016 gününde oy birliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
Çekinme sebebinin bildirilmesine ilişkin CMK Madde 49 ile tanıklıktan çekinebilecek kişilerle yazışmalara ilişkin CMK Madde 126 hükümleri de bu konu bakımından önem taşır.
Yazar: Avukat Fatih Sefer