CMK Madde 144 – Tazminat İsteyemeyecek Kişiler

CMK Madde 144, kanuna uygun yakalanan, adlî kontrol altına alınan veya tutuklanan kişiler bakımından koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istenemeyecek hâlleri düzenler. İstisnaların kapsamı, ceza soruşturması veya davasının sona erme nedenine ve tazminat isteminin dayanağına göre değerlendirilir.

CMK Madde 144 – Tazminat isteyemeyecek kişiler

Madde 144 – (1) Kanuna uygun olarak yakalanan, adli kontrol altına alınan veya tutuklanan kişilerden aşağıda belirtilenler tazminat isteyemezler:

a) (Mülga: 11/4/2013-6459/18 md.)

b) Tazminata hak kazanmadığı hâlde, sonradan yürürlüğe giren ve lehte düzenlemeler getiren kanun gereği, durumları tazminat istemeye uygun hâle dönüşenler.

c) Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen veya kamu davası geçici olarak durdurulan veya kamu davası ertelenen veya düşürülenler.

d) Kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler.

e) Adlî makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına alınmasına, adli kontrol altına alınmasına veya tutuklanmasına neden olanlar.

CMK 144. maddenin açıklaması

Madde, CMK 141’de öngörülen bütün tazminat sebeplerini ortadan kaldıran genel bir yasak değildir. İlk koşul, kanuna uygun uygulanan bir yakalama, adlî kontrol veya tutuklama tedbirinin söz konusu olmasıdır. Tedbirin kanuna aykırılığına dayanan bağımsız tazminat sebepleri ayrıca incelenir. Maddenin (a) bendi 6459 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır; gözaltı veya tutukluluk süresinin başka bir cezadan mahsup edilmesi artık bu bende dayanan bir ret sebebi oluşturmaz.

(b) bendi, tedbirin uygulandığı sırada mevcut olmayan tazminat hakkının yalnız sonradan yürürlüğe giren lehe bir düzenleme nedeniyle doğmuş gibi değerlendirilmesini önler. (c) bendinde ise af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma ve benzeri sona erme nedenleri düzenlenmiştir. Şikâyetten vazgeçme ile şikâyet hakkının baştan hiç kullanılmaması aynı şey değildir. Zamanaşımı nedeniyle düşme de tek başına bu bentteki yasak kapsamında kabul edilemez; tedbirin hangi suça dayandığı ve somut tazminat şartları araştırılır.

(d) bendi, yalnız kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle verilen ceza verilmesine yer olmadığı kararlarını kapsar. Başka bir hukuki nedenle ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi, bu bent kapsamında otomatik ret sonucunu doğurmaz. (e) bendinin uygulanabilmesi için adlî makamlar önünde gerçek dışı suç üstlenme beyanı ve bu beyanın gözaltı, adlî kontrol veya tutuklamaya neden olması gerekir; salt ikrar veya beraat kararı tek başına bu şartın kanıtı değildir.

7499 sayılı Kanun ile maddenin kapsamına adlî kontrol de açıkça eklenmiştir. Ancak tazminat hakkının varlığı için CMK 141’deki ilgili tazminat nedeninin de gerçekleşmesi gerekir. Yakalama, adlî kontrol ve tutuklama nedeniyle tazminat isteminin değerlendirilmesinde, koruma tedbirlerinde hukuki yardım çerçevesinde tedbirin hukuki dayanağı, sona erme nedeni ve kanuni istisnalar birlikte incelenmelidir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

CMK Madde 144 ile ilgili Yargıtay kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 02.12.2024, E. 2022/7054, K. 2024/7010

12. Ceza Dairesi 2022/7054 E., 2024/7010 K.

MAHKEMESİ:Ceza Dairesi

SAYISI: 2021/1900 E., 2021/1412 K.

DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

HÜKÜM: İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanması

I. HUKUKÎ SÜREÇ

İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin haksız gözaltı ve tutukluluk nedeniyle 200.000,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminatın gözaltı tarihinden işleyecek yasal faizi ile ödenmesine ilişkin talebinin davacının tazminata esas dosyasında hakkında zamanaşımı nedeniyle düşme ve 6352 sayılı Yasa ile ortaya çıkan yasa değişikliği ile zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verildiği gerekçesi ile reddine verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Davacı vekilinin temyiz sebepleri; kararın usul ve yasaya aykırı olduğuna, davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğine, tazminata esas dosya bakımından zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verildiğinde de makul tazminata hükmedildiğine ilişkindir.

III. DAVANIN KONUSU

İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan Bakırköy 8. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/218 Esas – 2020/4 Karar sayılı ceza dosyası kapsamında, davacının kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık, resmi belgede sahtecilik, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak, elektrik enerjisi hakkında hırsızlık suçlarından 18.01.2011 tarihinde gözaltına alındığı, 22.01.2011 tarihinde tutuklandığı, 27.07.2011 tarihinde tahliye edildiği, yapılan yargılama sonunda resmi belgede sahtecilik, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak, elektrik enerjisi hakkında hırsızlık suçlarından zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verildiği, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçundan beraatine hükmedildiği, kararın davacı bakımından 04.09.2020 tarihinde kesinleştiği, kesinleşen hükmün davacı asile tebliğ edilmediği, gözaltı ve tutuklama tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı, davacı hakkında aynı konuda açılan davanın bulunmadığı, tutukluluk süresinin infaz gördüğü ve mahsuba konu yapılmadığı, ancak davacı hakkında beraat kararının yanında zamanaşımı nedeniyle düşme ve 6352 sayılı Yasa ile ortaya çıkan yasa değişikliği ile zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verildiği, CMK 144/1-c maddesi gereğince kanunda öngörülen yasal şartların oluşmadığı gerekçesi ile davanın reddine verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince reddedilen davada, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.

IV. GEREKÇE VE KARAR

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin sair temyiz sebeplerinin reddine, ancak;

Davacının kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık ve suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak suçlarından tutuklandığı, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçu bakımından beraat, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak suçu bakımından zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verildiği göz önüne alındığında; davacının tutuklu kaldığı sürenin hangi suç bakımından infaz edildiği ceza infaz kurumundan sorularak tutukluluk süresinin kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçu bakımından infaz edilmiş olması halinde CMK 141/1-e gereği beraat kararı yönünden tazminat koşullarının değerlendirilerek karar verilmesi;

Kabul ve uygulamaya göre de;

5271 sayılı sayılı CMK’nın 144/1-c maddesinde genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen veya kamu davası geçici olarak durdurulan veya kamu davası ertelenen veya düşürülen kişilerin tazminat isteyemeyeceğinin belirtildiği, tazminat istemeyecek hallerin belirlenmesine ilişkin nedenlerin niteliği dikkate alındığında, bu hallerin, suçun işlenmesi sonrası değişen taraf iradelerine ya da devletin tasarruflarına dayalı olarak, sanığa ceza verilmemesini öngören kurumlar olduğu, belirtilen maddede, zamanaşımı nedeniyle davanın düşmesine karar verilmesi halinde, tazminat istenemeyeceğine dair açık bir düzenleme bulunmadığı gibi dava zamanaşımı süresinin dolması halinde düşme kararı verilmesi durumunda, bu hususun, dosyanın tarafı olan sanığın eylemlerinden kaynaklanmaması halinde, haksız yere gözaltında veya tutuklu kalan taraf lehine uğranıldığı iddia edilen maddi ve manevi zarar için makul bir tazminata hükmedilmesi gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, davacı lehine makul bir tazminata hükmedilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Hukuka aykırı olup, açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin kararının 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi gereği, Tebliğnameye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/2-a maddesi uyarınca Bartın Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 02.12.2024 tarihinde karar verildi.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 15.10.2024, E. 2022/5776, K. 2024/5353

12. Ceza Dairesi 2022/5776 E., 2024/5353 K.

MAHKEMESİ:Ceza Dairesi

SAYISI: 2021/74 E., 2021/1815 K.

DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

HÜKÜM: İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama

İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; davacı vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 6100 sayılı HMK’nın 361/1. ve 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle ve davacı vekilinin duruşmalı inceleme talebinin, 7079 sayılı Kanun’un 94 üncü maddesiyle değişik 5271 sayılı Kanun’un 299 uncu maddesinin birinci fıkrası gereği takdîren reddine karar verilmekle, işin esasına geçildi;

I. HUKUKÎ SÜREÇ

İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin haksız gözaltı ve tutukluluk nedeniyle 265.572,56 TL maddi ve 300.000,00 TL manevi tazminatın gözaltı tarihinden işleyecek yasal faizi ile ödenmesine ilişkin talebinin, davacı hakkında kasten öldürme suçundan yapılan yargılama sonunda eylemin TCK’nın 27/2 maddesi kapsamında meşru müdafaada sınırın mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaştan ileri geldiğinin kabulü ile CMK’nın 223/2-c maddesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığı kararı verildiği, CMK’nın 144/1-d maddesine göre haklarında ceza verilmesine yer olmadığı kararın verilen kişilerin tazminat isteminde bulunamayacağından bahisle reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Davacı vekilinin temyiz sebepleri; davacının yargılandığı ceza davasında maddi olayın en başından itibaren meşru müdafaa sınırları içerisinde kaldığı açık olmasına karşın davacının tutuklandığına, bu itibarla tutuklama kararının ve tutukluluğunun devamına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğuna, davacının tutukluluk nedeniyle maddi ve manevi kayıplarının olduğuna, davanın reddine karar verilmesinin, Anayasa ve diğer Kanun hükümlerine aykırı olduğuna ilişkindir.

III. DAVANIN KONUSU

İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/15 Esas-2017/116 Karar sayılı ceza dosyası kapsamında, davacının kasten öldürme suçundan 24.02.2013-09.11.2016 tarihleri arasında 1354 gün gözaltında tutuklu kaldığı, yapılan yargılama sonunda eylemin TCK’nın 27/2 maddesi kapsamında meşru müdafaada sınırın mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaştan ileri geldiğinin kabulü ile CMK’nın 223/2-c maddesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığı kararı verildiği, kararın 06.03.2019 tarihinde kesinleştiği, tutuklama tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı ancak davacı hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmiş olması nedeniyle tazminat isteme koşullarının oluşmadığı belirlenerek davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince reddedilen davada, Bölge Adliye Mahkemesince bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.

IV. GEREKÇE VE KARAR

Davacı hakkında yapılan yargılama sonunda eylemin TCK’nın 27/2 maddesi kapsamında meşru müdafaada sınırın mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaştan ileri geldiğinin kabulü ile CMK’nın 223/2-c maddesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığı kararı verildiğinin anlaşılması karşısında; davanın CMK’nın 141/1-e hükmü gereğince davacı hakkında kesinleşmiş beraat yada kovuşturmaya yer olmadığı kararının bulunmaması nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, CMK’nın 144/1-d maddesine göre kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle haklarında ceza verilmesine yer olmadığı kararın verilen kişilerin tazminat isteminde bulunamayacağından bahisle reddine karar verilmesi sonuca etkili bulunmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, tazminat isteme koşullarının oluşmadığının saptandığı anlaşıldığından, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesinin kararında davacı vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda eleştirilen husus dışında hukuka aykırılık görülmediğinden CMK’nın 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Bakırköy 4. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 15.10.2024 tarihinde karar verildi.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 22.10.2024, E. 2022/4709, K. 2024/5626

12. Ceza Dairesi 2022/4709 E., 2024/5626 K.

MAHKEMESİ:Ceza Dairesi

SAYISI: 2020/2098 E., 2021/883 K.

DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

HÜKÜM: Düzeltilerek istinaf başvurularının esastan reddi

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama

I. HUKUKÎ SÜREÇ

İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin haksız tutukluluk nedeniyle 8.070,00 TL maddi ve 10.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden işleyecek yasal faizi ile ödenmesine ilişkin talebinin kısmen kabulü ile 4.004,98 TL maddi ve 4.500,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden işleyecek yasal faizi ile davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekili ve davalı vekilinin istinaf başvurularının, davacının adli makamlar huzurunda gerçek dışı beyan ile suçu üstlenmek sureti ile tutuklanmasına neden olduğu, dolayısı ile 5271 sayılı CMK’nın 144/1-e maddesi gereği tazminat koşullarının oluşmadığından bahisle tazminat taleplerinin reddi ile vekalet ücreti yönünden düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Davacı vekilinin temyiz sebepleri; tutukluluk ve tutukluluğun devamı kararlarının hukuka aykırı olduğuna, tazminat isteme koşullarının oluştuğuna, bu nedenle kararın bozulması gerektiğine ilişkindir.

III. DAVANIN KONUSU

İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan İskenderun 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 2016/237 Esas – 2017/2 Karar sayılı ceza dosyası kapsamında, davacının çocuğun nitelikli cinsel istismarı suçundan 20.10.2016 – 18.01.2017 tarihleri arasında 90 gün tutuklu kaldığı, yapılan yargılama sonunda beraatine hükmedildiği, beraat hükmünün 21.02.2017 tarihinde kesinleştiği, tutuklama tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı, davacı hakkında aynı konuda açılan davanın bulunmadığı, tutukluluk süresinin infaz gördüğü ve mahsuba konu yapılmadığı, kanunda öngörülen yasal şartların oluştuğu belirlenerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince davacının adli makamlar huzurunda gerçek dışı beyan ile suçu üstlenmek sureti ile tutuklanmasına neden olduğu, dolayısı ile 5271 sayılı CMK’nın 144/1-e maddesi gereği tazminat koşullarının oluşmadığından bahisle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE VE KARAR

Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, 5271 sayılı CMK’nın 144/1-e maddesi gereği tazminat koşullarının oluşmadığı anlaşılmakla, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesinin kararında davacı vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden CMK’nın 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca İskenderun 1. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Adana Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 22.10.2024 tarihinde karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer