CMK Madde 150, şüpheli veya sanık için müdafi görevlendirilmesini düzenler. Müdafi seçemeyen kişinin talebine bağlı görevlendirme ile bazı kişiler ve suçlar bakımından istem aranmadan uygulanan zorunlu müdafilik birbirinden ayrılır.
CMK Madde 150 – Kanun metni
Müdafiin görevlendirilmesi
Madde 150 – (Değişik: 6/12/2006 – 5560/21 md.)
(1) Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir. Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir.
(2) Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.
(3) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ikinci fıkra hükmü uygulanır.
(4) Zorunlu müdafilikle ilgili diğer hususlar, Türkiye Barolar Birliğinin görüşü alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
CMK Madde 150 şerhi
Birinci fıkrada, kişinin kendisine müdafi seçip seçemediğinin sorulması ve müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan etmesi hâlinde talebi üzerine müdafi görevlendirilmesi öngörülür. Bu görevlendirme, isnat edilen suçun cezasının ağırlığından bağımsız olarak savunma hakkının kullanılmasını sağlar.
İkinci fıkraya göre müdafii bulunmayan çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul kişi ile sağır ve dilsiz şüpheli veya sanığa isteği aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Üçüncü fıkra aynı güvenceyi, kanuni hapis cezasının alt sınırı beş yıldan fazla olan suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmaya genişletir. Alt sınırın yalnızca beş yıl olması, bu fıkra bakımından tek başına yeterli değildir; diğer zorunlu müdafilik nedenleri ayrıca değerlendirilir.
Zorunlu müdafilikte yalnızca bir avukatın kayden görevlendirilmesi yeterli değildir; müdafiin hazır bulunması gereken ifade, sorgu ve duruşma işlemlerinde etkili savunma imkânı sağlanmalıdır. Bu yükümlülüğün ihlali, somut yargılama işlemine göre savunma hakkının kısıtlanması ve hükmün bozulması sonucunu doğurabilir. Bu bakımdan ceza muhakemesinde müdafi yardımı, görevlendirme işleminin yanı sıra savunmanın fiilen yürütülmesini de kapsar.
Dördüncü fıkra, zorunlu müdafilikle ilgili diğer hususların Türkiye Barolar Birliğinin görüşü alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğini belirtir. Müdafiin görevlendirilmesinde izlenecek merci ve usul bakımından CMK 156; görevin yerine getirilmemesi hâlinde CMK 151 ayrıca dikkate alınır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2013/29892, K. 2014/17875, T. 07.05.2014
3. Ceza Dairesi 2013/29892 E. , 2014/17875 K. "İçtihat Metni"
Tebliğname No: 3 – 2012/154223 MAHKEMESİ : Adana 3. Asliye Ceza Mahkemesi TARİHİ: 23/03/2012 NUMARASI: 2012/118 (E) ve 2012/176 (K) Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak; Gereği görüşülüp düşünüldü; Sanığın Adana E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu aracılığı ile gönderdiği 05/03/2012 tarihli dilekçesi ile avukat tutacak imkanı olmadığını, barodan müdafii görevlendirilmesini belirtmesine karşılık, 5271 sayılı CMK’nin 150/1. maddesine aykırılık oluşturacak şekilde sanığa müdafii tayin edilmeden yargılamaya devamla hüküm kurulması, Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan diğer yönleri incelenmeyen hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1 maddesi ile yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca istem gibi BOZULMASINA, 07.05.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/9474, K. 2022/14693, T. 20.10.2022
7. Ceza Dairesi 2021/9474 E. , 2022/14693 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: 5607 sayılı Yasaya muhalefet
HÜKÜM:Beraat, müsadere, tasfiye
Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun süresi, kararın niteliği ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;
I- Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu vekilinin temyizi üzerine yapılan incelemede;
Suçtan doğrudan zarar görmeyen Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu’nun kamu davasına katılmasına karar verilmesi de hükmü temyize yetki vermeyeceğinden, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu vekilinin temyiz isteğinin 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’nun 317. maddesi uyarınca REDDİNE,
II- Katılan … İdaresi vekilinin temyizi üzerine yapılan incelemede;
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 150/2. maddesindeki “Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.” şeklindeki düzenleme karşısında, suç tarihinde 18 yaşını ikmal etmemiş olan suça sürüklenen çocuğa baro tarafından zorunlu müdafii atanmak suretiyle müdafii huzurunda savunmasının tespit edilmesi gerektiği gözetilmeden, savunma hakkı kısıtlanmak suretiyle yazılı şekilde karar verilmesi,
Bozmayı gerektirmiş, katılan … İdaresi vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan sair yönleri incelenmeyen hükümlerin 5320 sayılı Yasanın 8. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 20/10/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2017/11958, K. 2020/11450, T. 08.07.2020
7. Ceza Dairesi 2017/11958 E. , 2020/11450 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: 5607 sayılı Kanuna muhalefet
HÜKÜM: Hükümlülük, müsadere
Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;
I- Hükümden sonra 15.04.2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7242 sayılı Yasanın 61. maddesi ile 5607 sayılı Yasanın 3/22. maddesine eklenen " Eşyanın değerinin hafif olması halinde verilecek cezalar yarısına kadar, pek hafif olması halinde ise üçte birine kadar indirilir." şeklindeki düzenlemenin sanık lehine hükümler içermesi, yine aynı Yasanın 62. maddesi ile değiştirilen 5607 sayılı Yasanın 5/2. maddesine eklenen fıkra uyarınca kovuşturma aşamasında etkin pişmanlık uygulamasının olanaklı hale geldiği anlaşılmakla, 5237 sayılı TCK’nun 7. maddesi ve 7242 sayılı Yasanın 63. maddesi ile 5607 sayılı Yasaya eklenen geçici 12. maddenin 2. fıkrası gözetilerek ilgili hükümlerin yasal koşullarının oluşup oluşmadığının saptanması ve sonucuna göre uygulama yapma görevinin de yerel mahkemeye ait bulunması zorunluluğu,
II- Dosya kapsamına göre; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 150. maddesinin 2. fıkrasındaki "Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafii görevlendirilir." şeklindeki düzenleme karşısında, sağır ve dilsiz olan sanığa, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 150/2. maddesi gereğince zorunlu müdafii tayin edilmesi gerektiği gözetilmeden savunma hakkı kısıtlanmak suretiyle yazılı şekilde mahkumiyet kararı verilmesi,
Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’nun 321. maddesi uyarınca sair yönleri incelenmeksizin BOZULMASINA, 08.07.2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/12331, K. 2025/1719, T. 04.03.2025
8. Ceza Dairesi 2024/12331 E., 2025/1719 K.
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2020/487 E., 2023/699 K.
SUÇLAR: 2313 sayılı Kanun’a aykırılık, uyuşturucu madde ticareti
HÜKÜMLER: İstinaf başvurusunun esastan reddi
TEMYİZ EDENLER: Sanık ve müdafii
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Ret, bozma
Sanık hakkında 2313 sayılı Kanun’a aykırılık suçundan kurulan hükmün kesin nitelikte olduğu belirlenmiştir.
İlk Derece Mahkemesince verilen uyuşturucu madde ticareti suçundan kurulan hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenlerin hükmü temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, temyiz istemlerinin süresinde olduğu, temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
A. İlk Derece Mahkemesi Kararı
Şanlıurfa 4. Ağır Ceza Mahkemesinin, 14.01.2020 tarihli kararı ile sanık hakkında 2313 sayılı Kanun’a aykırılık suçundan 3 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına, uyuşturucu madde ticareti suçundan 8 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına karar verilmiştir.
B. Bölge Adliye Mahkemesi Kararı
Şanlıurfa 4. Ağır Ceza Mahkemesinin, 14.01.2020 tarihli kararı hakkında sanık müdafii tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinin, duruşma açılmadan verilen 18.05.2023 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
II. TEMYİZ
A.Temyiz Sebepleri
Sanık Müdafiinin Temyiz İstemi
Sanığın uyuşturucu madde ticareti yapmadığına, uyuşturucu madde kullanıcısı olduğuna, uyuşturucu madde ticareti suçunu işlediğine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve yeterli delil bulunmadığına, eksik araştırma ve inceleme ile hüküm kurulduğuna, Ceza Muhakemesi Kanunda yer alan usul kurallarının ihlal edildiğine, somut olayın gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında olmadığı, Cumhuriyet savcısının yazılı arama emrinin hukuka aykırı olduğu, sanık lehine delil toplanmadığına, arama işleminin usule aykırı olduğuna, şüpheden sanık yararlanır ilkesi uyarınca beraat kararı verilmesi gerektiğine, 2313 sayılı Kanun’a muhalefet suçundan kanun yararına bozma yönünden dosyanın ilgili merciye gönderilmesine ilişkindir.
Sanığın Temyiz İstemi
Uyuşturucu madde ticareti ile bir ilgisini bulunmadığına, suça konu hint kenevirlerini kendi kullanımı için ektiğine, suçun unsurlarının oluşmadığına, delillerin mahkumiyet için yeterli olmadığına, eksik inceleme ile hüküm kurulduğuna, adil yargılanma ilkesinin ihlal edildiğine, atılı suçu işlediğine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve yeterli delil bulunmadığına, şüpheden sanık yararlanır ilkesi uyarınca beraat kararı verilmesi gerektiğine ilişkindir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
1.Sanık hakkında 2313 sayılı Kanun’a aykırılık suçundan kurulan hükme yönelik sanığın temyiz talebinin incelemesinde;
Sanık müdafiinin 2313 sayılı Kanun’a aykırılık suçundan dosyasının kanun yararına bozma talebinin değerlendirilmesi bakımından Adalet Bakanlığına gönderilmesi talebine ilişkin mahallinde değerlendirme yapılması mümkün görülmüştür.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286/2-a maddesinde yer verilen “İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adlî para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları”nın temyiz incelemesine tabi olmadığına ilişkin düzenleme ile incelemeye konu suçun, aynı Kanun’un 286/3. maddesi kapsamında da bulunmadığı dikkate alındığında bu suç yönünden kurulan hükmün temyiz incelemesine tabi olmadığı anlaşılmıştır.
2. Sanık hakkında uyuşturucu madde ticareti suçundan kurulan hükmün temyiz incelemesine gelince;
Suç tarihi itibariyle sanığa 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 150/3. maddesi uyarınca müdafii görevlendirilmesi zorunlu olduğu ve müdafii görevlendirildiği halde, sanığın sorgusunun müdafii olmadan yapıldığının anlaşılması karşısında, müdafii olmaksızın sanığın savunması alınmak suretiyle 5271 sayılı Kanun’un 150/3 ve 188/1. maddelerine aykırı biçimde sanığın savunma hakkının kısıtlanması,
Sanığın kasıtlı suçtan hapis cezasına mahkumiyetinin yasal sonucu olarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53/1. maddesi uyarınca hak yoksunluklarına hükmedilmemesi hukuka aykırı görülmüştür.
III. KARAR
1.Gerekçe bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan nedenlerle sanık hakkında Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinin, 18.05.2023 tarihli, 2020/487 Esas, 2023/699 Karar sayılı kararı ile 2313 sayılı Kanun’a aykırılık suçundan kurulan hükme yönelik sanığın temyiz isteminin, 5271 sayılı Kanun’un 298/1. maddesi uyarınca Tebliğname’ye uygun olarak oy birliğiyle REDDİNE,
2. Gerekçe bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan nedenlerle sanık müdafiinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinin, 18.05.2023 tarihli, 2020/487 Esas, 2023/699 Karar sayılı uyuşturucu madde ticareti suçundan kurulan kararının, 5271 sayılı Kanun’un 302/2. maddesi uyarınca, sair yönleri incelenmeksizin, Tebliğname’ye uygun olarak oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304/2-a maddesi uyarınca Şanlıurfa 4. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 04.03.2025 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 149 – Şüphelinin veya sanığın müdafi seçimi; CMK Madde 151 – Müdafi görevini yerine getirmediğinde yapılacak işlem; CMK Madde 156 – Müdafiin görevlendirilmesinde usul.
Yazar: Avukat Fatih Sefer