CMK Madde 132, elkonulan eşyanın yargılama süresince korunmasını, gerektiğinde hüküm kesinleşmeden elden çıkarılmasını ve belirli koşullarla muhafaza için bir kişiye teslimini düzenler. Düzenlemenin amacı, elkoyma tedbiri sürerken eşyanın değerini gereksiz biçimde yitirmesini önlemektir.
CMK Madde 132 Kanun Metni
Elkonulan eşyanın muhafazası veya elden çıkarılması
Madde 132 – (1) Elkonulan eşya, zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı halinde, hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir.
(2) Elden çıkarma kararı, soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir.
(3) Karar verilmeden önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir; elden çıkarma kararı, kendilerine bildirilir.
(4) Elkonulan eşyanın değerinin muhafazası ve zarar görmemesi için gerekli tedbirler alınır.
(5) Elkonulan eşya, soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri almak ve istendiğinde derhâl iade edilmek koşuluyla, muhafaza edilmek üzere, şüpheliye, sanığa veya diğer bir kişiye teslim edilebilir. Bu bırakma, teminat gösterilmesi koşuluna da bağlanabilir.
(6) Elkonulan eşya, delil olarak saklanmasına gerek kalmaması halinde, rayiç değerinin derhâl ödenmesi karşılığında, ilgiliye teslim edilebilir. Bu durumda müsadere kararının konusunu, ödenen rayiç değer oluşturur.
CMK Madde 132 Şerhi
Hüküm kesinleşmeden elden çıkarma: Eşyanın zarara uğrama veya değerinde esaslı kayıp tehlikesi bulunmalıdır. Elden çıkarma kararını soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir. Karardan önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya diğer ilgililer dinlenir; verilen karar kendilerine bildirilir. Tedbir, sırf eşyanın elde tutulmasının uygun görülmemesi gerekçesiyle uygulanamaz.
Muhafaza ve teslim: Elkoyma devam ettiği sürece eşyanın değerini koruyacak ve zarar görmesini önleyecek tedbirler alınmalıdır. Eşya, soruşturmada Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturmada mahkeme tarafından; bakım ve gözetim yükümlülüğü ile istendiğinde derhâl iade edilmesi şartıyla şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişiye bırakılabilir. Gerektiğinde teminat istenebilir. Bu teslim, elkoyma tedbirinin kaldırılması anlamına gelmez.
Rayiç değer karşılığında teslim: Eşyanın delil olarak saklanmasına ihtiyaç kalmadığında, rayiç değerinin derhâl ödenmesi karşılığında ilgiliye teslimi mümkündür. Bu durumda olası müsadere kararının konusu eşyanın kendisi değil, ödenen rayiç değerdir. Eşyanın artık iade edilmesi koşullarının oluşup oluşmadığı ayrıca CMK Madde 131 kapsamında değerlendirilir.
Elkoyma sonrası koruma ve teslim işlemlerindeki hukuka aykırılık iddialarında elkoyma tedbirine ilişkin hukuki yardım, eşyanın mevcut durumu ve uğranılan zararın belgelerle ortaya konulması bakımından önem taşıyabilir. Koruma yükümlülüğünün ihlali nedeniyle doğan zararlar, koşulları varsa CMK Madde 141 kapsamında tazminat istemine konu olabilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 07.09.2020, E. 2019/1716, K. 2020/4307
12. Ceza Dairesi 2019/1716 E. , 2020/4307 K.
Mahkemesi:Ağır Ceza Mahkemesi
Dava: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
Hüküm: 871,13 TL maddi tazminatın davalıdan alınarak davacıya verilmesine
Davacının tazminat talebinin kısmen kabulüne ilişkin hüküm, davalı vekili ve davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;
1- Davalı vekilinin temyiz isteminin incelenmesinde;
Davalı vekilinin temyizinin katılma yolu ile temyiz vasfında olmadığı dikkate alınarak, 6100 sayılı HMK’nın geçici 3. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan ve 21.07.2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5219 sayılı Kanunun 2. maddesi ile değişik HUMK’un 427. ve ek 4. maddelerindeki temyiz sınırı ve hükmolunan tazminat miktarına göre hükmün davalı taraf açısından kesin olması nedeniyle davalı vekilinin temyiz isteminin 1086 sayılı HUMK’un 432. maddesi gereğince isteme uygun olarak REDDİNE,
2- Davacı vekilinin temyiz isteminin incelenmesine gelince;
Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin yerinde görülmeyen sair nedenlere ilişkin temyiz itirazlarının reddine, ancak;
a- Davacı hakkında 5607 sayılı Kanuna muhalefet suçundan yürütülen soruşturma kapsamında davacıya ait olan şekerlemelere 04/10/2010 tarihinde el konulduğu, davacının üzerine atılı 5607 sayılı Kanuna muhalefet suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davası açıldığı, yapılan yargılama sonunda Ağrı 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 09/03/2012 tarih, 2011/432 Esas – 2012/133 Karar sayılı kararı ile beraat kararı verildiği ve dosya içeriğine göre, el konulan şekerlemelerin uzun süre antrepoda beklemesi sonucu özelliğini yitirerek insan sağlığı açısından tüketime elverişsiz hale geldiğinin tespit edilmesi üzerine imha edildiği dikkate alınarak, el konulan ve nitelikleri yakalama ve el koyma tutanağında belirtilen şekerlemelerin el koyma tarihindeki toplam piyasa değeri araştırılarak, bu değerin maddi tazminat olarak olarak davacıya ödenmesine karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,
b- Gerekçeli karar başlığında ”Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat” olan dava türünün ”Tazminat talebi”, ”29/03/2016” olan karar tarihinin ise ”31/03/2016” olarak yazılması,
Kanuna aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde görüldüğünden, 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca, hükmün isteme aykırı olarak BOZULMASINA; 07/09/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 05.11.2024, E. 2022/5791, K. 2024/6159
12. Ceza Dairesi 2022/5791 E., 2024/6159 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2021/568 E., 2021/1608 K.
DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
HÜKÜM: İstinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; davacı vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 6100 sayılı HMK’nın 361/1. ve 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin haksız elkoyma nedeniyle 11.05.2017 tarihli ıslah dilekçesi ile talep ettiği şekliyle 92.554,49 TL maddi tazminatın el koyma tarihinden işleyecek yasal faizi ile ödenmesine ilişkin talebinin, davacı hakkında aracı ile örgüt üyesini taşıdığından bahisle yargılama yapıldığı ve davacıya ait araca 27.08.2009 tarihinde el konulduğu, yapılan yargılama sonunda silahlı terör örgütüne üye olma suçundan ceza verilmesine yer olmadığına karar verildiği, CMK’nın 144/1-d maddesi uyarınca kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen kişilerin tazminat isteyemeyecek kişiler arasında yer aldığı, bu itibarla davacı bakımından tazminat isteme koşullarının oluşmadığından bahisle reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Davacı vekilinin temyiz sebepleri; davacıya ait araca 7 yıl haksız olarak el konulduğuna, iade kararına rağmen halen iade edilmediğine, aracın 7 yıl boyunca çalışmamasından dolayı kullanılamaz hale geldiğine, aracın davacıya iadesine karar verilmiş ise de aracın kullanılamaz hale gelmesinden dolayı el konulan mal varlığının korunması için gerekli tedbirlerin alınmamış olması nedeniyle tazminat isteme koşullarının oluştuğuna, davanın reddine karar verilmesinin ve davalı lehine vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğuna ilişkindir.
III. DAVANIN KONUSU
İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan Yüksekova Ağır Ceza Mahkemesinin 2016/33 Esas – 2016/135 Karar sayılı ceza dosyası kapsamında, davacıya ait araca suçta kullanıldığı gerekçesiyle 27.08.2009 tarihinde el konulduğu, davacı hakkında silahlı terör örgütüne üye olmak ve 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçları kapsamında yapılan yargılama neticesinde davacının üzerine atılı silahlı terör örgütüne üye olmak suçunu cebir ve tehdit etkisi altında işlediği kanaatine varılarak TCK’nın 28 ve CMK’nın 223/3-b maddeleri uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına, 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçuna ilişkin olarak ise 10 ay hapis ve 500,00 TL adli para cezası bakımından hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ve davacıya ait suçta kullanılan [plaka bilgisi gizlendi] plakalı aracın sahibine iadesine karar verildiği, kararın 13.06.2016 tarihinde kesinleştiği, kesinleşen kararın davacıya tebliğ edilmediği, el koyma tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı ancak aynı Kanun’un 144/1-d maddesi uyarınca yasal koşulların oluşmadığı belirlenerek davanın reddine karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince reddedilen davada, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.
IV. GEREKÇE VE KARAR
Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacının sair temyiz sebeplerinin reddine, ancak;
5271 sayılı Kanunun 141/1-j bendinde ise “Eşyasına veya diğer mal varlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde el konulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer mal varlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,….” kişilerin tazminat isteyebileceklerinin hüküm altına alındığı,
Davacının dava dilekçesinde el konulan aracın kullanılamaz hale gelmesi ve zamanında geri verilmemesinden bahisle tazminat talep ettiği, dosya kapsamında yer alan teknik bilirkişi tarafından düzenlenen tutanakta araç üzerinde Yüksekova yediemin oto parkında yapılan inceleme kapsamında aracın kullanılamaz hale geldiğinin bildirildiği anlaşılmakla; dava dosyası içerisinde yer almayan tazminata konu el koyma işleminin ve Mahkemesince aracın davacıya iadesi hususunda 23.06.2016 tarihinde Yüksekova Cumhuriyet Başsavcılığına yazılan müzekkerenin akıbetinin araştırılarak, ilgili belgelerin denetime elverişli olacak şekilde aslının ya da onaylı örneğin dosya içerisine alınması suretiyle, aracın davacıya teslim edilip edilmediği, edilmiş ise ne zaman teslim edildiğine ilişkin araştırma yapılmadan ve aracın makul sürede iade edilip edilmediğine ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmadan hüküm kurulması ve teknik bilirkişi raporu ve dosya kapsamında yer alan fotoğraflara göre aracın kullanılamaz hale geldiğinin anlaşılması karşısında, CMK’nın 141/1-j maddesinde el konulan eşyanın korunması için gerekli tedbirler alınmaması durumuna istinaden tazminat isteme koşulunun somut olayda gerçekleştiği, bu itibarla davacının tazminat talebinin bu kapsamda da ele alınması gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde hüküm tesisi,
Hukuka aykırı olup, açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin kararının 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/2-a maddesi uyarınca Hakkari 1. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 05.11.2024 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
CMK Madde 123 – Eşya veya kazancın muhafaza altına alınması ve bunlara elkonulması; CMK Madde 131 – Elkonulan eşyanın iadesi; CMK Madde 141 – Tazminat istemi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer