CMK Madde 114, adlî kontrol kapsamında gösterilen güvencenin belirli bölümlerinin mağdura veya nafaka alacaklısına, ceza muhakemesi tamamlanmadan önce ödenmesini düzenler. Ödeme için kural olarak şüpheli veya sanığın rızası gerekir; ilgili kişi lehine yargı kararı verilmişse bu rıza aranmayabilir.
CMK Madde 114 – Önceden ödetme
Madde 114 – (1) Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanığın rızasıyla güvencenin mağdurun haklarını karşılayan veya nafaka borcuna ilişkin bulunan kısımlarının, istedikleri takdirde, mağdura veya nafaka alacaklılarına verilmesini emredebilir.
(2) Soruşturma ve kovuşturmanın konusunu oluşturan olaylar nedeniyle, mağdur veya nafaka alacaklısı lehinde bir yargı kararı verilmiş ise, şüpheli veya sanığın rızası olmasa da ödemenin yapılması emredilebilir.
Hukuki Açıklama
Önceden ödetme, adlî kontrol güvencesinin kullanımına ilişkin özel bir düzenlemedir. CMK 113 uyarınca güvencenin hangi bölümlerinin mağdurun haklarına veya nafaka borcuna ayrıldığı kararda ayrı ayrı gösterilmelidir. CMK 114 kapsamında yalnız bu bölümler hak sahiplerine ödenebilir; şüpheli veya sanığın muhakeme işlemlerinde hazır bulunmasını sağlamaya ayrılan güvence bölümü bu hükme dayanılarak aktarılamaz.
Birinci fıkranın uygulanabilmesi için şüpheli veya sanığın rızası ile mağdurun ya da nafaka alacaklısının ödeme istemi bulunmalıdır. Bu koşullar gerçekleştiğinde hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı ilgili tutarın ödenmesini emredebilir. Hüküm, rıza ve istem bulunmasını kendiliğinden ödeme yapılması için yeterli saymaz; ödeme emrinin ayrıca verilmesi gerekir.
İkinci fıkra, rıza koşulunun istisnasıdır. Soruşturma veya kovuşturmaya konu olaylar nedeniyle mağdur ya da nafaka alacaklısı lehine verilmiş bir yargı kararı varsa, şüpheli veya sanığın karşı çıkması ödemeye tek başına engel değildir. Bununla birlikte ödeme, yargı kararıyla ilgili hak ve güvence içinde buna ayrılmış kısımla sınırlı olarak değerlendirilmelidir.
Önceden ödeme yapılmayan veya ödemeden sonra kalan güvence tutarının akıbeti, CMK 115’teki güvencenin geri verilmesi hükümlerine göre belirlenir. Bu nedenle adlî kontrol güvencesinin mağdura veya nafaka alacaklısına ödenmesine ilişkin hukuki değerlendirme yapılırken güvence kararında gösterilen bölümler ile varsa lehe yargı kararı birlikte incelenmelidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK Şerhleri
Yazar: Avukat Fatih Sefer