CMK Madde 44, usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeretini bildirmeden gelmeyen tanıkların zorla getirilmesini ve gelmemelerinden doğan giderlerin karşılanmasını düzenler. Sonradan bildirilen haklı mazeretin giderlere etkisi ile fiilî hizmetteki askerler hakkında zorla getirme kararının nasıl infaz edileceği de bu maddede gösterilir.
CMK Madde 44 – Çağrıya uymayan tanıklar (Kanun metni)
Çağrıya uymayan tanıklar
Madde 44 – (1) Usulüne uygun olarak çağrılıp da mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tanıklar zorla getirilir ve gelmemelerinin sebep olduğu giderler takdir edilerek, kamu alacaklarının tahsili usulüne göre ödettirilir. Zorla getirilen tanık evvelce gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. (Ek cümle:8/7/2021-7331/11 md.) Zorla getirme kararı; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim bilgilerinin dosyada bulunması hâlinde bu araçlardan yararlanılmak suretiyle de tanığa bildirilir.
(2) Fiilî hizmette bulunan askerler hakkındaki zorla getirme kararı askerî makamlar aracılığıyla infaz olunur.
Hukuki açıklama
CMK 44/1 kapsamında zorla getirme için tanığın usulüne uygun çağrılmış olması ve mazeretini bildirmeden çağrıya uymaması gerekir. Çağrının usulü bakımından CMK 43 önem taşır: telefon, faks veya elektronik posta gibi araçlarla yapılan ilk çağrıya, çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar uygulanmaz. Bunun yanında tutuklu işlerde CMK 43/1 uyarınca, nedenleri kararda gösterilerek tanık hakkında doğrudan zorla getirme kararı verilebilir.
Zorla getirme, tanığın dinlenmesini sağlamak için başvurulan usul işlemidir. Gelmemenin neden olduğu giderler ilgili merci tarafından takdir edilerek kamu alacaklarının tahsili usulüne göre tanığa ödettirilir. Tanık, önceki yokluğunu haklı gösteren nedenleri zorla getirildikten sonra açıklarsa aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. CMK 44, bu durumda ayrıca bir disiplin para cezası veya disiplin hapsi öngörmez; tanıklıktan veya yeminden sebepsiz çekinmenin sonuçları CMK 60’ta ayrıca düzenlenmiştir.
7331 sayılı Kanun’la eklenen cümle gereğince zorla getirme kararı, dosyada mevcut iletişim bilgileri üzerinden telefon, telgraf, faks veya elektronik postayla da tanığa bildirilebilir. Bu imkân, ilk çağrının usulüne uygun yapılmış olması koşulunu ortadan kaldırmaz. Fiilî hizmette bulunan askerler bakımından karar askerî makamlar aracılığıyla yerine getirilir. Tanığın dinlenmemesinin delillerin toplanmasına etkisi, ceza yargılamasında tanık ve delil taleplerinin takibi yönünden değerlendirilmelidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Yargıtay kararları
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 07.07.2025, E. 2022/30790, K. 2025/20054
3. Ceza Dairesi 2022/30790 E., 2025/20054 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2019/1757 E. – 2021/220 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul 28. Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2019/170 E. – 2019/361 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM: TCK’nın 314/2, 3713 sayılı Kanun’un 5/1, TCK’nın 62, 53, 58/9 ve 63. maddeleri uyarınca ilk derece mahkemesince verilen mahkûmiyet kararına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Bozma
Bölge adliye mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
1.Sanık hakkında beyanda bulunan ancak davetiye tebliğine rağmen gelmedikleri belirtilerek dinlenilmelerinden vazgeçilen ve beyanları duruşmada okunulmakla yetinilen tanıklar….. ve…. nin CMK’nın 44 üncü maddesi gereğince usulüne uygun olarak çağrılıp da mazeretini bildirmeksizin gelmedikleri takdirde zorla getirilerek mahkeme huzurunda tanık olarak dinlenilmeleri gerektiğinin gözetilmemesi,
2.Soruşturma aşamasındaki evraklara göre sanık hakkında beyanda bulunan ….. nin mahkeme huzurunda tanık olarak dinlenilmesi gerektiğin gözetilmemesi,
3.Temyiz aşamasında gelen evraklara göre sanık hakkında beyanda bulunduğu anlaşılan ….. nin beyanlarının duruşmada okunması ve adı geçenin mahkeme huzurunda tanık olarak dinlenilmesi lüzumu,
4.Temyiz aşamasında gelen sanık hakkındaki ihbar ve araştırma tutanaklarının duruşmada okunması, ayrıca ihbarcıların açık kimlik bilgilerinin tespiti ile mahkeme huzurunda tanık olarak dinlenilmeleri lüzumu,
5.İlgili birimlere yazı yazılmak suretiyle tanık beyanlarını içerir güncel veri bankasında ve UYAP’ta oluşturulan örgütlü suçlar bilgi bankasında sanık hakkında herhangi bir bilgi ve beyan olup olmadığının araştırılarak varsa beyanların aslı veya onaylı suretlerinin dosya kapsamına alınması, olanaklı ise sanık hakkında beyanda bulunan şahısların duruşmada tanık sıfatıyla dinlenilmeleri ile tüm bu delillerin CMK’nın 217 nci maddesi uyarınca duruşmada sanık ve müdafiine okunup diyecekleri sorulduktan sonra sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini gerektiğinin gözetilmemesi,
Kanuna aykırı, sanık müdafiinin temyiz istemleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebeplerden dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2 nci maddesi uyarınca tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304 üncü maddesi uyarınca İstanbul 28. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 07.07.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 09.02.2023, E. 2020/17657, K. 2023/416
8. Ceza Dairesi 2020/17657 E., 2023/416 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ:Asliye Ceza Mahkemesi
Sanık hakkında kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8 … maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 … maddesi gereği temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
1. Harran Cumhuriyet Başsavcılığının 24.11.2015 tarihli ve 2015/800 Soruşturma, 2015/285 Esas sayılı iddianamesi ile sanık hakkında iftira suçundan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 267 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca dava açılmıştır.
2. Harran Asliye Ceza Mahkemesinin, 10.05.2016 tarihli ve 2015/512 Esas, 2016/237 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında iftira suçundan, 5237 sayılı Kanun’un 267 ve 62 nci maddeleri uyarınca 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, verilen hapis cezasının aynı Kanun’un 51 … maddesi uyarınca ertelenmesine ve 51 … maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca sanığın bir yıl denetim süresine tabi tutulmasına karar verilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanığın temyiz sebepleri;
1. Silahla tehdit olayına ilişkin Harran Asliye Ceza Mahkemesinin 2015/559 Esas sayılı dava dosyasında, müşteki ve tanıkların olay yerinde olduğuna ve hatta kendisinden şikayetçi olduklarına dair beyanlarının bulunduğuna, delillerin tamamının toplanmadan eksik araştırma ve inceleme ile hüküm kurulduğuna,
2. Suçun sübut bulmadığına ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
1. Dava konusu olay, sanığın, köyde aileler arasında 25.10.2015 tarihinde meydana gelen silahla tehdit olayına ilişkin olay yerine gelen … personeli olan şikayetçinin kendisinin yakasından tutup sürüklediğine ilişkin Harran Cumhuriyet Başsavcılığına şikayette bulunmasına ilişkindir.
2. Sanık 03.11.2015 havale tarihli dilekçe ve aynı tarihli Harran Cumhuriyet Başsavcılığına verdiği ifadesinde, “Bir müddet sonra … Astsubay olay yerine tekrar geldi. …, … ve … isimli şahısları aradığını söyledi. Bende kendisine nerede olduklarını bilmiyorum dedim. Sonrasında yakamdan tutarak beni sürüklemeye başladı. Bende “ben özürlüyüm, bana bunu yapamazsın” dedim. Oda bana “yürü” diyerek sürüklemeye devam etti. Ben kendisine benim söz hakkım var beni dinlemen lazım dedim. Ancak o beni dinlemedi. Beni darp eden ve bana kötü muamelede bulunan … Astsubay’dan şikayetçiyim.” şeklinde beyanda bulunduğu belirlenmiştir.
3. Sanığın şikayeti üzerine şikayetçi hakkında Harran Cumhuriyet Başsavcılığınca görevi kötüye kullanma ve basit yaralama suçlarından soruşturma başlatıldığı ve şikayetçinin bu kapsamda “şüpheli” olarak alınan ifadesinde, “Olay yerine gittiğimizde şikayetçi olan ve şikayet edilen şahısları karakola getirdik. Olay yerinde iken şikayetçi olan … ailesi şikayetçi olduğu şahısların isimlerini bize söyledi. Bizde olay yerinde bulunan şahısları araştırmaya başladık. … isimli şahısta şikayetçi olunan şahıslar arasındaydı. Ancak kendisini olay yerinde araştırdık. Olay yerinde bulamadık. Daha sonra nerede oturduğunu sorduğumuzda ise …’in … köyünde ikamet ettiği, sorumluluk sahamızda bulunmadığını belirtir bir tutanak düzenledik. Tutanağı düzenledikten sonra işlemleri yapmak amacıyla karakola geldik. … isimli şahıs olay yerinde dahi yoktu. Ben kendisini tanımıyorum. Daha önceden de bu şahsı hiç görmedim. Üzerime atılı olan suçlamayı kabul etmiyorum. Bana iftira atması nedeniyle de … isimli şahıstan şikayetçiyim.” şeklinde beyanda bulunduğu belirlenmiştir.
4. Dosyada mevcut 26.10.2015 tarihli (saat 04.10) katılan … astsubay … ve diğer … astsubaylar … ve … tarafından müştereken imza altına alınan tutanakta, … köyünde 25.10.2015 günü meydana gelen silahla tehdit ve hakaret olayı ile ilgili olarak sanığın müşteki şüpheli olarak ifadesine başvurulmasının istendiği, Komutanlıkça yapılan araştırma ve soruşturma neticesinde bahse konu şahsın Harran ilçesi … köyünde ikamet ettiği için sorumluluk alanı dışında olduğundan ifadesinin alınamadığı belirtilmiştir.
5. … Karakol Komutanı olarak görev yapan … aşamalarda, aynı karakolda … astsubay olarak görev yapan şikayetçi ile olay yerine gittiklerinde sanığın olmadığını, hatta sanığın orada olmadığına dair tutanak tutulduğunu, olay yerinde bulunan … ve … ailelerine sanığın olay yerinde olup olmadığını sorduklarını, onların da sanığın olay yerinde olmadığını, yanında bulunan iki şahısla birlikte … köyüne gittiklerini ifade ettiği belirlenmiştir.
6. Şikayetçi hakkında Harran Cumhuriyet Başsavcılığının 24.11.2015 tarihli kararı ile görevi kötüye kullanma ve basit yaralama suçlarını işlemediğinden ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.
IV. GEREKÇE
1. 25.10.2015 tarihinde gerçekleşen silahla tehdit olayına ilişkin sanık hakkında da şikayetin olduğu belirtilen Harran Asliye Ceza Mahkemesinin 2015/559 Esas sayılı dava dosyasının getirtilerek incelenmesi ve bu dava dosyasındaki taraf şahısların söz konusu iddialara ilişkin tanık olarak beyanlarına başvurulması,
2. Sanığın yargılama aşamasında bahse konu darp olayını gören … … ve … …’ı tanık olarak göstermesine göre, tanıkların hazır edilmesi için sanığa gelecek celseye kadar süre verilmesi yerine adı geçen şahısların usulüne uygun olarak çağrılması, mazeretlerini bildirmeksizin gelmemeleri durumunda ise 5271 sayılı Kanun’un 44 üncü maddesi uyarınca zorla getirilmelerine karar verilmesi gerektiği,
3. Söz konusu eksikliklerin giderilmesinden sonra sanığın şikayetinin 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 74 üncü maddesi kapsamında düzenlenen anayasal şikayet hakkını kullanma niteliğinde bulunup bulunmadığı değerlendirilerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayin ve takdir edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi nedeniyle, sanık hakkında kurulan hüküm hukuka aykırı bulunmuştur.
V. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Harran Asliye Ceza Mahkemesinin, 10.05.2016 tarihli ve 2015/512 Esas, 2016/237 Karar sayılı kararına yönelik sanığın temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Kanun’un 321 … maddesi gereği, Tebliğnameye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 09.02.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 17.04.2019, E. 2018/3105, K. 2019/2320
1. Ceza Dairesi 2018/3105 E. , 2019/2320 K.
MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi
SUÇ: Kasten öldürmeye teşebbüs, tehdit, hakaret
HÜKÜM: – Tehdit suçundan TCK.nin 106/1-1.cümle, 62, 53, 58. maddeleri uyarınca 10 ay hapis cezası,
– Kasten öldürmeye teşebbüs suçundan dönüşen kasten basit yaralama suçundan açılan davanın şikayetten vazgeçme nedeniyle TCK.nin 73/4 ve CMK’nin 223/8. maddeleri uyarınca düşürülmesine,
– Hakaret suçundan açılan davanın şikayetten vazgeçme nedeniyle TCK’nin 73/4 ve CMK’nin 223/8. maddeleri uyarınca düşürülmesine.
Mahalli mahkemece verilen hükmün 5271 sayılı CMK’nin 35/2, 260, 6284 sayılı Kanunun 2/1-d ve 20/2. maddeleri gözetilerek Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına tebliği üzerine anılan Kurum vekili tarafından da temyiz edildiği anlaşılmakla, dosya incelenerek gereği düşünüldü:
1- Sanık … hakkında mağdur …’yi öldürmeye teşebbüs ve tehdit iddiasıyla açılan kamu davalarında, 6284 sayılı Kanunun 2/1-d ve 20/2. maddeleri uyarınca Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının bu suçların zarar göreni olduğu, bu sıfatının gereği olarak CMK’nin 233 ve 234. maddeleri gereğince
kovuşturma evresinde sahip olduğu davaya katılma ve öteki haklarını kullanabilmesi için duruşmadan haberdar edilmesi gerektiği halde, usulen dava ve duruşmalar bildirilmeden, davaya katılma ve CMK’nin mağdur ve katılanlar için öngördüğü haklardan yararlanma olanağı sağlanmadan yargılamaya devam edilerek yazılı biçimde hükümler kurulması,
2- Maddi gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek biçimde ortaya çıkarılması bakımından, soruşturma aşamasında ifadesi alınan ve görgüye dayalı bilgisi olan tanık …’ın, kovuşturma aşamasında Mahkemece de dinlenmesi gerektiği gözetilmeksizin, duruşmaya çağrı kağıdı ile çağırılmasına rağmen gelmemesi nedeniyle zorla getirilmesine karar verilmesi yerine beyanı alınmadan yargılamaya devamla eksik soruşturma sonucu hüküm kurulması,
Usule aykırı olup, suçtan zarar gören Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmekle sair yönleri incelenmeyen öldürmeye teşebbüs ve tehdit suçlarından açılan davalara ilişkin hükümlerin öncelikle bu sebeplerden dolayı, aralarındaki iritibat nedeniyle hakaret suçundan kurulan hükmün de tebliğnamedeki düşünceye uygun olarak BOZULMASINA, 17.04.2019 gününde oy birliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
Yazar: Avukat Fatih Sefer