Faydalı Model Hükümsüzlüğü Davası: Sebepler, Deliller ve Süre

faydalı model hükümsüzlüğü, tescilli bir faydalı modelin kanunda öngörülen geçerlilik şartlarını taşımaması veya diğer hükümsüzlük nedenlerinden birinin bulunması hâlinde mahkeme kararıyla tamamen ya da belirli istemler bakımından hükümsüz kılınmasıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.144 uyarınca hükümsüzlük; yenilik veya sanayiye uygulanabilirlik şartlarının bulunmaması, buluşun yeterince açıklanmaması, başvurunun ilk kapsamının aşılması veya hak sahipliği eksikliği nedeniyle istenebilir. Davanın sonucu, uygulanacak mevzuata, faydalı modelin istemlerine, teknik delillere ve ileri sürülen hükümsüzlük nedeninin ispatına bağlıdır.

Faydalı model belgesinin Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından verilmiş olması, hakkın her koşulda geçerli kalacağını göstermez. SMK m.143/13, faydalı model verilmesinin Kurum tarafından geçerlilik veya yararlılık garantisi anlamına gelmediğini açıkça düzenler. Bu nedenle bir belgenin sicilde kayıtlı bulunması, onun hükümsüzlüğünün mahkemeden istenmesine engel değildir.

Faydalı Model Hükümsüzlüğünün Hukuki Dayanağı

Faydalı modelin hükümsüzlüğü, SMK m.144’te özel olarak düzenlenmiştir. Bu hüküm, faydalı modelin hangi nedenlerle geçersiz sayılabileceğini, kimlerin dava açabileceğini, davanın süresini ve kısmi hükümsüzlüğün koşullarını belirler.

SMK m.145/1 uyarınca, faydalı modele ilişkin açık bir düzenleme bulunmaması ve patent hükümlerinin faydalı modelin niteliğiyle çelişmemesi hâlinde, patentler için öngörülen hükümler faydalı modellere de uygulanabilir. Ancak faydalı modelin özel hükümsüzlük düzenlemesi mevcut olduğundan, patentin hükümsüzlüğüne ilişkin bütün kuralların koşulsuz biçimde faydalı modele aktarılması doğru değildir.

Faydalı modelin korunabilmesi için gerekli yenilik şartı ve on yıllık koruma süresi hakkında ayrıntılı bilgiye faydalı modelin şartları ve koruma süresi başlıklı yazıdan ulaşılabilir.

Faydalı Model Hangi Nedenlerle Hükümsüz Olur?

SMK m.144/1 hükümsüzlük nedenlerini dört bent hâlinde düzenler. Davacı, faydalı modelin geçerliliğine yönelik itirazını bu nedenlerden birine veya birkaçına dayandırabilir.

1. Yenilik veya Sanayiye Uygulanabilirlik Şartının Bulunmaması

SMK m.142/1 uyarınca, faydalı modelle korunacak buluşun yeni ve sanayiye uygulanabilir olması gerekir. Bu şartlardan birinin bulunmaması, SMK m.144/1-a kapsamında hükümsüzlük sebebidir.

Yenilik incelemesinde, SMK m.83’te tanımlanan tekniğin bilinen durumu dikkate alınır. Başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumun erişimine sunulmuş teknik açıklamalar, ürünler ve diğer bilgiler değerlendirmeye konu olabilir. Kanunda düzenlenen önceki tarihli başvurular ve rüçhan hükümleri de somut olayın özelliğine göre incelenmelidir.

Örneğin faydalı modelin birinci isteminde tanımlanan bütün teknik özelliklerin, ilgili tarihten önce kamuya sunulduğu ispatlanan bir teknik dokümanda açıklanmış olması, söz konusu istemin yeniliğini ortadan kaldırabilir.

Ancak yalnızca daha önce benzer bir ürünün bulunduğunu ileri sürmek yeterli değildir. Önceki teknik açıklamanın tarihi, kamuya erişilebilirliği ve istemdeki teknik unsurlarla ilişkisi ortaya konulmalıdır.

Burada önemli bir ayrım vardır: Faydalı model bakımından patentlerdeki gibi ayrıca buluş basamağı şartı aranmaz. Bu nedenle teknik çözümün ilgili alandaki uzman açısından aşikâr olduğu iddiası, tek başına patentlere özgü buluş basamağı testi uygulanarak faydalı modelin hükümsüzlüğüne gerekçe yapılamaz. Bununla birlikte SMK m.142/2 uyarınca yenilik değerlendirmesinde buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz.

2. Faydalı Modelle Korunamayacak Bir Konunun Tescil Edilmesi

SMK m.142/3, bazı buluşların faydalı modelle korunamayacağını belirtir. Kimyasal ve biyolojik maddeler ile bunlara ilişkin usuller, eczacılıkla ilgili maddeler ve usuller, biyoteknolojik buluşlar ve usuller ile bunların sonucunda elde edilen ürünler bu kapsamda değerlendirilir. Ayrıca SMK m.82/2-3 hükümlerindeki koruma dışı konular da dikkate alınır.

Faydalı modelin konusu kanunen bu korumanın dışında kalıyorsa SMK m.144/1-a kapsamında hükümsüzlük gündeme gelebilir. Korunamayacak buluş türlerinin ayrıntılı sınıflandırması için faydalı model verilemeyen buluşlar başlıklı makale incelenebilir.

3. Buluşun Yeterince Açıklanmamış Olması

SMK m.144/1-b, buluşun SMK m.92/1 anlamında yeterince açıklanmamış olmasını hükümsüzlük nedeni sayar.

Buna göre başvuru belgelerindeki teknik açıklama, ilgili teknik alandaki uzman kişinin buluşu uygulayabilmesini sağlayacak derecede açık ve tam olmalıdır.

Örneğin faydalı modelin tarifnamesinde belirli bir mekanizmanın çalışması için zorunlu olan teknik bağlantılar açıklanmamışsa ve uzman kişinin mevcut açıklamalardan hareketle buluşu uygulaması mümkün değilse yeterli açıklama şartı tartışılabilir.

Bu değerlendirmede önemli olan, tarifnamenin mutlaka ayrıntılı bir üretim kılavuzu niteliği taşıması değil, kanunun aradığı uygulanabilir teknik açıklamayı sağlamasıdır. Açıklamanın yeterliliği, başvuru belgelerinin bütünü ve ilgili teknik alandaki uzman kişinin bilgi düzeyi dikkate alınarak incelenir.

4. Başvurunun İlk Hâlinin Kapsamının Aşılması

SMK m.144/1-c uyarınca, faydalı model konusunun başvurunun ilk hâlinde açıklanan kapsamı aşması hükümsüzlük sebebidir.

Başvurunun incelenmesi sırasında istemlerde veya diğer başvuru belgelerinde değişiklik yapılmış olabilir. Ancak yapılan değişikliklerin, ilk başvuru içeriğinde bulunmayan yeni teknik bilgi ekleyerek başvurunun kapsamını genişletmemesi gerekir.

Bölünmüş başvurularda veya SMK m.110/3-b kapsamında yapılan başvurularda, kanunun öngördüğü en önceki başvurunun ilk hâli esas alınarak değerlendirme yapılır.

Bu nedenle hükümsüzlük incelemesinde sadece tescil edilmiş son istem metni değil, başvurunun ilk belgeleri ve işlem sırasında yapılan değişiklikler de karşılaştırılır.

5. Faydalı Model İsteme Hakkının Bulunmaması

SMK m.144/1-ç, faydalı model sahibinin SMK m.109 uyarınca faydalı model isteme hakkına sahip olmadığının ispatlanmasını da hükümsüzlük sebebi olarak düzenler.

SMK m.109/1 ve m.145/1 birlikte değerlendirildiğinde, buluş üzerindeki isteme hakkının kural olarak buluşu yapana veya hukuki haleflerine ait olduğu anlaşılır. Başvuru sahibi ile gerçek hak sahibi farklı olabilir.

Bununla birlikte bu hükümsüzlük nedenine dayanma hakkı herkese tanınmamıştır. SMK m.144/2 ve m.144/4 uyarınca hak sahipliği yokluğu iddiasını yalnızca buluşu yapan kişi veya halefleri ileri sürebilir. Bu durumda SMK m.110 hükümleri de uygulanır.

Dolayısıyla bir rakip işletmenin yalnızca gerçek buluşçunun başka bir kişi olduğu iddiasıyla, kendi adına hak sahipliği bulunmaksızın bu özel hükümsüzlük nedenine dayanması mümkün değildir.

Faydalı Model Hükümsüzlüğü Davasını Kimler Açabilir?

SMK m.144/2 kapsamında faydalı modelin hükümsüzlüğünü isteme hakkı bulunan kişiler şunlardır:

• Menfaati olan kişiler: Faydalı modelin hukuki varlığından etkilenen ve hükümsüzlük talebinde hukuken korunabilir menfaati bulunan kişiler.
• Cumhuriyet savcıları: Kanunda öngörülen hükümsüzlük talebinde bulunma yetkisi kapsamında.
• İlgili kamu kurum ve kuruluşları: Görev ve ilgi alanları çerçevesinde.
• Buluşu yapan veya halefleri: Özellikle faydalı model isteme hakkının gerçek hak sahibinde bulunmadığı iddiasına dayanan taleplerde.

Örneğin tescilli bir faydalı model nedeniyle üretimi hakkında hak ihlali iddiasıyla karşılaşan işletmenin, bu belgenin geçerliliğinin ortadan kaldırılmasında hukuki menfaati bulunabilir. Bununla birlikte davacının menfaati ve ileri sürdüğü hükümsüzlük nedeni somut uyuşmazlık bakımından değerlendirilir.

Hükümsüzlük Davası Kime Karşı Açılır?

SMK m.144/3 uyarınca hükümsüzlük davası, sicilde faydalı model sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılır. Faydalı model üzerinde sicilde hak sahibi olarak görülen diğer kişilerin davaya katılabilmelerini sağlamak amacıyla bu kişilere ayrıca tebligat yapılır.

Bu nedenle dava hazırlığında güncel sicil bilgilerinin, faydalı model sahibinin ve sicile kayıtlı diğer hakların tespit edilmesi önemlidir. TÜRKPATENT’in idari işlemleri ile faydalı model sahibine karşı açılan hükümsüzlük davası birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.

Faydalı Model Hükümsüzlüğü Davası Açma Süresi

SMK m.144/3 uyarınca faydalı modelin hükümsüzlüğü davası, hakkın koruma süresi boyunca veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilir.

SMK m.101/1 uyarınca faydalı modelin olağan koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve uzatılamaz. Ancak hükümsüzlük davasının açılabileceği son tarih belirlenirken somut olayda hakkın sona erdiği tarih ve uygulanacak mevzuat ayrıca dikkate alınmalıdır.

6769 Sayılı Kanundan Önceki Faydalı Modellerde Hangi Hukuk Uygulanır?

SMK geçici m.1/2 ve m.1/4, eski mevzuata tabi başvurular ve belgeler hakkında özel geçiş kuralları içermektedir. Özellikle Kanunun yayımından önce yapılmış faydalı model başvurularının hükümsüzlüğünde, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin uygulanması gerekir.

Bu nedenle 551 sayılı mülga Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname dönemindeki bir faydalı model için, SMK m.144’ün bütün hükümlerinin doğrudan uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Başvuru tarihi, dosyanın hukuki statüsü ve geçiş hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle eski belgelerde hükümsüzlük sebepleri ve dava süresi bakımından farklı sonuçlar ortaya çıkabilir.

Hükümsüzlük Davasında Deliller ve İspat

Faydalı model hükümsüzlüğü davalarında teknik inceleme çoğu zaman uyuşmazlığın merkezindedir. Davacı tarafından ileri sürülen hükümsüzlük nedeninin somut delillerle desteklenmesi gerekir. Davalı ise belgenin geçerliliğini ortaya koyan teknik açıklamalara, önceki teknikten farklılıklara ve diğer savunma delillerine dayanabilir.

Yenilik İddiasında Hangi Deliller Kullanılır?

Yeniliğin bulunmadığı iddiasında aşağıdaki belgeler uyuşmazlığın niteliğine göre önem taşıyabilir:

• Faydalı modelin başvuru dosyası, tarifnamesi, istemleri ve teknik çizimleri.
• Başvuru veya ilgili rüçhan tarihinden önce kamuya açıklanmış patent ve faydalı model dokümanları.
• Eski tarihli ürün katalogları, kullanım kılavuzları ve teknik tanıtım belgeleri.
• Tarihi ve kamuya erişilebilirliği doğrulanabilen internet sayfaları, videolar ve dijital arşiv kayıtları.
• Önceki tarihli üretim, satış, sergileme ve kullanım olgularını ortaya koyan belgeler.
• Tarafların teknik uzman görüşleri ve mahkemece alınan bilirkişi raporları.

Bir teknik dokümanın eski tarihli olması tek başına yeterli değildir. İlgili belgenin yenilik değerlendirmesinde hangi nedenle dikkate alınabileceği ve faydalı modelin hangi istemindeki hangi teknik özellikleri açıkladığı belirlenmelidir.

Özellikle internet ve video kayıtlarında içeriğin hangi tarihte toplumun erişimine sunulduğunun güvenilir biçimde tespit edilmesi önemlidir. Dava konusu faydalı modelin başvurusundan sonraki bir tarihte oluşturulmuş içerik, yalnızca daha sonra yayımlandığı için önceki tekniğin kanıtı sayılamaz. SMK m.83/3 kapsamındaki önceki tarihli başvurulara ilişkin özel düzenleme saklıdır.

Teknik Bilirkişi İncelemesi Nasıl Yapılır?

Mahkemenin hukuki değerlendirmesi ile teknik uzmanlık gerektiren tespitler birbirinden ayrılmalıdır. Faydalı modelin yeniliği, teknik açıklamanın yeterliliği veya başvurunun ilk kapsamının aşılıp aşılmadığı gibi konular, uyuşmazlığın niteliğine göre teknik bilirkişi incelemesini gerektirebilir.

Sağlıklı bir değerlendirme için bilirkişi raporunun özellikle şu sorulara cevap vermesi beklenir:

1. Hükümsüzlüğü istenen faydalı modelin ilgili istemlerinde hangi teknik özellikler korunmaktadır?
2. Dayanak gösterilen önceki teknik belgeler hangi tarihte erişilebilir hâle gelmiştir?
3. Önceki teknik açıklamalar, ilgili istemin yenilik değerlendirmesinde etkili olan teknik özelliklerini ortaya koymakta mıdır?
4. SMK m.142/2 kapsamında buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler bulunmakta mıdır?
5. İleri sürülen hükümsüzlük nedeni bütün istemleri mi, yoksa yalnızca belirli istemleri mi etkilemektedir?

Bilirkişi raporunun yalnızca “faydalı model yeni değildir” şeklinde sonuç bildirmesi yerine, teknik karşılaştırmanın dayanaklarını açıklaması gerekir. Mahkeme ise bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte değerlendirerek hukuki sonuca ulaşır.

Yargı Kararında Yenilik ve Teknik Delillerin Değerlendirilmesi

İzmir Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin 20.10.2021 tarihli, E.2021/13, K.2021/207 sayılı kararında, 17.11.2017 başvuru tarihli bir faydalı modelin yenilik şartını taşımadığı iddiası incelenmiştir.

Mahkeme, teknik bilirkişi raporunda dava konusu faydalı modelin üç isteminin önceki ürünlere ilişkin katalog, video ve teknik açıklamalar karşısında yenilik taşımadığının belirlendiğini değerlendirmiştir. Başvuru tarihindeki 6769 sayılı Kanun hükümlerini esas alan mahkeme, bütün istemlerin yenilik şartından yoksun olduğu sonucuna ulaşarak faydalı modelin hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar vermiştir.

Karar, faydalı modelin yenilik incelemesinde istemlerin ayrı ayrı ele alınmasının ve teknik delillerle karşılaştırılmasının önemini göstermektedir. Bununla birlikte karar bir ilk derece mahkemesi kararıdır; her faydalı model için aynı sonucun ortaya çıkacağı anlamına gelmez.

Faydalı Modelin Kısmi Hükümsüzlüğü Mümkün müdür?

Evet. SMK m.144/5, hükümsüzlük nedenlerinin faydalı modelin yalnızca belirli bir bölümünü etkilemesi durumunda kısmi hükümsüzlüğe izin verir.

Ancak kanun önemli bir sınır getirmiştir: Bir istemin kısmen hükümsüzlüğüne karar verilemez. Hükümsüzlük, şartları oluşan istem veya istemlerin iptali yoluyla uygulanır.

SMK m.144/6 uyarınca, iptal edilmeyen istemler m.142’deki şartları taşıyorsa faydalı model bu istemler yönünden geçerliliğini sürdürebilir.

Örneğin üç istem içeren bir faydalı modelde yalnızca bir istem bakımından hükümsüzlük nedeni belirlenmişse, diğer istemlerin geçerliliği kendi teknik içerikleri ve kanuni şartlar yönünden değerlendirilir. Bir istemin hükümsüzlüğü, diğer bütün istemlerin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle davada, tüm belgenin hükümsüzlüğü ile belirli istemlerin hükümsüzlüğü arasında ayrım yapılması ve teknik değerlendirme sonucunun hangi istemleri etkilediğinin açıkça belirlenmesi gerekir.

Görevli Mahkeme ve Hükümsüzlük Davasının İncelenmesi

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Faydalı modelin hükümsüzlüğüne ilişkin davalarda SMK m.156 uyarınca görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde, ilgili yargı çevresi düzenlemeleri çerçevesinde asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Üçüncü kişiler tarafından sınai mülkiyet hakkı sahibi aleyhine açılan davalarda SMK m.156/5 uyarınca kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Hak sahibinin Türkiye’de yerleşim yerinin bulunmaması hâlinde m.156/4’teki özel yetki düzenlemesi dikkate alınır.

Faydalı modelin hükümsüzlüğü davası, TÜRKPATENT’in idari kararının iptali için açılan dava ile karıştırılmamalıdır. SMK m.156/2’de Kurum kararlarına karşı açılan davalar bakımından ayrı bir yetki kuralı bulunmaktadır.

Mahkeme Hangi İncelemeleri Yapar?

Hükümsüzlük yargılamasında uyuşmazlığın niteliğine göre şu aşamalar öne çıkar:

1. Hukuki dayanağın belirlenmesi: Başvuru tarihi ve geçiş hükümleri değerlendirilerek uygulanacak mevzuat tespit edilir.
2. Taraf sıfatının incelenmesi: Davacının talep hakkı, davalının sicildeki hak sahipliği ve gerekli tebligatlar değerlendirilir.
3. İstemlerin tespiti: Faydalı modelin korunması istenen teknik özellikleri ve geçerli istem metinleri belirlenir.
4. Delillerin incelenmesi: Önceki teknik belgeleri, başvuru evrakı ve tarafların diğer delilleri değerlendirilir.
5. Teknik değerlendirme: Gerektiğinde bilirkişi raporu ve ek rapor alınır; tarafların raporlara yönelik itirazları incelenir.
6. Hüküm: Hükümsüzlük nedenleri sabitse tam veya kısmi hükümsüzlüğe, ispatlanamamışsa talebin reddine karar verilir.

Faydalı modelin geçerliliğiyle ilgili uyuşmazlık, aynı belgeye dayalı hak ihlali iddialarıyla da bağlantılı olabilir. Bununla birlikte hükümsüzlük davası ile faydalı model hakkına tecavüz davası farklı hukuki taleplere dayanır. Birinde tescilli hakkın geçerliliği, diğerinde ise korunan hakkın ihlal edilip edilmediği incelenir.

Faydalı Model Verildikten Sonra TÜRKPATENT’e Hükümsüzlük İtirazı Yapılır mı?

SMK m.143/11 açık bir ayrım öngörür. Faydalı model verildikten sonra patentler için SMK m.99’da düzenlenen verilme sonrası itiraz usulü işletilemez; faydalı modelin hükümsüzlüğü mahkemeden istenebilir.

Başvuru aşamasındaki araştırma raporuna yönelik görüş ve itirazlarla tescil sonrasındaki hükümsüzlük davası aynı işlem değildir. Başvuru aşamasındaki mekanizmalar faydalı model başvurusu ve araştırma raporu başlıklı makalede ele alınmaktadır.

Faydalı Model Hükümsüzlüğü Kararının Sonuçları

SMK m.145/1 uyarınca uygun düştüğü ölçüde uygulanabilen patent hükümlerinden biri de SMK m.139’da düzenlenen hükümsüzlük kararının etkisidir.

Buna göre hükümsüzlük kararı, kural olarak geçmişe etkili sonuç doğurur ve hükümsüz kılınan hak bakımından kanuni korumanın hiç doğmamış olduğu kabul edilir. Ancak SMK m.139/2, geçmişe etkinin bazı istisnalarını düzenlemiştir.

Özellikle hükümsüzlükten önce kesinleşmiş ve uygulanmış hak ihlali kararları ile önceden yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde geçmişe etkiden korunur. Patent sahibinin ağır ihmali veya kötüniyetinden kaynaklanan tazminat talepleri saklıdır. Ayrıca uygulanmış sözleşmeler kapsamında ödenmiş bedellerin hakkaniyet gereğince kısmen veya tamamen iadesi talep edilebilir.

SMK m.139/4 ve m.145/1 birlikte değerlendirildiğinde, hükümsüzlük kararının kesinleşmesiyle herkese karşı sonuç doğuran sicil etkileri gündeme gelir. Kesinleşen kararın Kuruma bildirilmesi, hükümsüz kılınan hakkın sicilden terkin edilmesi ve durumun Bültende yayımlanması bu kapsamda değerlendirilir.

Ancak kısmi hükümsüzlük kararı verilmişse, geçerliliğini koruyan istemler bakımından hakkın devam edip etmediği ayrıca dikkate alınır. Hükümsüzlük ile koruma süresinin dolması veya hakkın sona ermesi de aynı hukuki işlem değildir.

Faydalı Model Hükümsüzlüğü Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Tescilli bir faydalı model hükümsüz kılınabilir mi?

Evet. Faydalı modelin tescilli olması onun mutlak biçimde geçerli olduğu anlamına gelmez. SMK m.144’te düzenlenen hükümsüzlük nedenlerinden biri mevcutsa, gerekli şartlar altında mahkemeden hükümsüzlük talep edilebilir.

2. Faydalı modelin yeni olmadığını nasıl ispatlayabilirim?

İlgili tarih itibarıyla kamuya erişilebilir önceki teknik belgeleri belirlenmeli ve bu belgeler faydalı modelin istemlerindeki teknik özelliklerle karşılaştırılmalıdır. Tarihi doğrulanabilen katalog, patent dokümanı, teknik yayın veya diğer açıklamalar somut uyuşmazlığa göre delil olabilir.

3. Faydalı modelde buluş basamağı bulunmaması hükümsüzlük nedeni midir?

Hayır. SMK m.142, faydalı model koruması için patentlerdeki buluş basamağı şartını aramaz. Buna karşılık yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartları aranır. Ayrıca yenilik değerlendirmesinde buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz.

4. Faydalı modelin koruma süresi bittikten sonra hükümsüzlük davası açılabilir mi?

SMK m.144/3 uyarınca hakkın sona ermesinden itibaren beş yıl içinde hükümsüzlük davası açılabilir. Ancak özellikle eski başvurularda geçiş hükümleri ve uygulanacak mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.

5. Araştırma raporu olumlu olan bir faydalı model hükümsüz kılınabilir mi?

Evet. Araştırma raporunun olumlu olması, faydalı modelin mahkemede geçerliliğinin tartışılamayacağı anlamına gelmez. SMK m.143/13 uyarınca faydalı modelin verilmesi geçerlilik garantisi oluşturmaz. Mahkeme, ileri sürülen hükümsüzlük nedenlerini ve delilleri bağımsız biçimde değerlendirir.

6. Faydalı modelin yalnızca bir istemi hükümsüz kılınabilir mi?

Evet. SMK m.144/5-6 uyarınca bir veya birden fazla istemin hükümsüzlüğüne karar verilebilir. Ancak tek bir istemin kendi içinde kısmen hükümsüzlüğüne karar verilemez. Diğer istemler kanuni şartları taşımaya devam ediyorsa bunlar yönünden koruma sürebilir.

7. Faydalı model hükümsüzlüğü ile patent hükümsüzlüğü aynı mıdır?

Hayır. İki hakkın hükümsüzlüğü arasında ortak hukuki ilkeler bulunmakla birlikte, faydalı modelin geçerlilik şartları ve hükümsüzlük sebepleri SMK m.142 ve m.144 çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Patentlere özgü hükümsüzlük kuralları için patent hükümsüzlüğü davası başlıklı makale incelenebilir.

Sonuç

Faydalı modelin hükümsüzlüğü, tescilli bir teknik korumanın kanuni şartları taşımadığı durumlarda mahkeme yoluyla geçersiz sayılmasını sağlayan hukuki mekanizmadır. SMK m.144 uyarınca yenilik veya sanayiye uygulanabilirlik şartının bulunmaması, yetersiz teknik açıklama, başvurunun ilk kapsamının aşılması ve hak sahipliği eksikliği hükümsüzlük nedenleri arasındadır.

Uyuşmazlığın doğru değerlendirilmesi için öncelikle başvuruya uygulanacak mevzuat, davacının talep hakkı ve dava süresi belirlenmelidir. Ardından faydalı modelin istemleri, önceki teknik belgeleri ve diğer deliller karşılaştırılarak hükümsüzlük nedeninin bütün belgeyi mi yoksa belirli istemleri mi etkilediği incelenmelidir.

Faydalı modelin geçerliliğine ilişkin davaların hazırlanması, teknik delillerin değerlendirilmesi ve sınai mülkiyet uyuşmazlıklarında hukuki temsil konularında patent ve faydalı model uyuşmazlıklarında avukatlık desteği kapsamında somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme yapılabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer