Faydalı Model Verilemeyen Buluşlar: Kapsam Dışı Konular ve Örnekler

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca faydalı model verilemeyen buluşlar, kimyasal ve biyolojik maddelere, eczacılıkla ilgili maddelere, biyoteknolojiye, usullere ve bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar ile Kanun’un 82. maddesinde koruma dışında bırakılan konulardır. Bir buluşun yeni ve sanayiye uygulanabilir olması, kanunen faydalı model koruması dışında tutulmuşsa koruma elde edilmesi için yeterli değildir. Değerlendirmede buluşun adı veya faaliyet gösterdiği sektör değil, patent istemlerinde tanımlanan teknik konunun niteliği belirleyicidir.

Faydalı model korumasının sınırları özellikle üretim yöntemleri, kimyasal formülasyonlar, ilaç teknolojileri, biyoteknolojik çalışmalar ve teknik cihazlar bakımından önem taşır. Bir buluşun faydalı modelle korunamaması, her durumda patent korumasından da yararlanamayacağı anlamına gelmez. Ancak patent verilmesi için ayrıca patentlenebilirlik şartlarının ve ilgili istisnaların değerlendirilmesi gerekir.

Faydalı Model Verilemeyecek Buluşların Kanuni Dayanağı

Faydalı model verilmesine ilişkin temel düzenleme, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 142. maddesidir. Bu madde, faydalı modelle korunabilecek buluşların genel koşullarını ve koruma dışında bırakılan buluş türlerini birlikte düzenler.

SMK m.142/1 uyarınca, Kanun’un 83. maddesinin birinci fıkrasına göre yeni olan ve altıncı fıkrasına göre sanayiye uygulanabilen buluşlar faydalı model verilerek korunabilir. Patentten farklı olarak faydalı model bakımından ayrıca buluş basamağı şartı aranmaz. Bununla birlikte yenilik, sanayiye uygulanabilirlik ve koruma konusunun kanunen uygun olması ayrı şartlardır.

SMK m.142/2, faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özelliklerin dikkate alınmayacağını öngörür. Bu nedenle yalnızca önemsiz bir teknik unsur eklenmesi, buluşun yenilik koşulunu kendiliğinden karşılamasını sağlamaz.

SMK m.142/3 ise belirli buluş türlerinin faydalı modelle korunmasını açıkça yasaklar. Ayrıca m.82/2 ve m.82/3 kapsamında bulunan genel istisnalar faydalı modeller hakkında da geçerlidir.

Burada iki ayrı hukuki değerlendirme yapılır: Öncelikle buluşun faydalı modelle korunmasına kanuni bir engel bulunup bulunmadığı belirlenir. Ardından koruma dışında olmayan buluşun yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik koşullarını sağlayıp sağlamadığı incelenir. Faydalı modelin genel şartları hakkında ayrıntılı bilgi için faydalı modelin yenilik şartı ve koruma süresi konusuna başvurulabilir.

SMK 142/3 Kapsamında Faydalı Model Verilemeyen Buluşlar

SMK m.142/3, patent korumasından farklı olarak faydalı modele özgü dört istisna grubu düzenlemiştir. Bu istisnaların ortak özelliği, yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik koşulları sağlansa bile ilgili buluş konularının faydalı model korumasından yararlanamamasıdır.

1. Kimyasal ve Biyolojik Maddeler ile Bunlara İlişkin Buluşlar

SMK m.142/3-a uyarınca kimyasal ve biyolojik maddelere, kimyasal ve biyolojik usullere veya bu usuller sonucunda elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar faydalı modelle korunmaz.

Örneğin yeni bir kimyasal bileşim, belirli bir kimyasal maddenin elde edilmesine yönelik sentez yöntemi veya biyolojik bir maddenin özelliklerine ilişkin teknik buluş bu hüküm kapsamında değerlendirilebilir.

Bir kimyasal formülasyonun daha önce açıklanmamış olması, tek başına faydalı model koruması sağlamaz. Buluşun yeni olması ile kanunen faydalı model konusu olabilmesi birbirinden farklıdır.

Bununla birlikte kimyasal bir madde kullanılan her cihazın otomatik olarak koruma dışında olduğu da söylenemez. Örneğin kimyasal sıvı taşıyan bir mekanik valfin yeni bağlantı ve sızdırmazlık düzeni, kimyasal maddenin kendisinden bağımsız bir teknik ürün buluşu oluşturabilir. Böyle bir durumda istemlerin hangi teknik özellikleri korumaya yöneldiği ayrıca incelenmelidir.

2. Eczacılıkla İlgili Maddeler, Usuller ve Bunların Ürünleri

SMK m.142/3-b uyarınca eczacılıkla ilgili maddelere, eczacılıkla ilgili usullere veya bu usuller sonucunda elde edilen ürünlere ilişkin buluşlara faydalı model verilmez.

Bu kapsamda bir ilaç etkin maddesi, yeni bir farmasötik bileşim veya ilaç üretimine yönelik teknik usul, kanundaki özel istisna nedeniyle faydalı model koruması dışında kalır.

Örneğin daha önce bilinmeyen bir ilaç formülasyonunun geliştirilmesi, formülasyon yeni olsa dahi faydalı model verilmesini sağlamaz. Bu tür buluşların patentle korunabilirliği ise ilgili patentlenebilirlik koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.

Buna karşılık bir ilacın uygulanmasında kullanılan, bağımsız yapısal teknik özelliklere sahip mekanik bir cihazın yalnızca sağlık sektöründe kullanılması, cihazı kendiliğinden eczacılıkla ilgili madde veya usul buluşu hâline getirmez.

Buradaki temel ayrım, koruma talebinin ilacın veya farmasötik usulün kendisine mi, yoksa bunlardan ayrı bir teknik cihaz yapısına mı yönelik olduğudur.

3. Biyoteknolojik Buluşlar

SMK m.142/3-c, biyoteknolojik buluşları açıkça faydalı model koruması dışında bırakır.

Genetik materyal, hücresel sistemler veya biyolojik süreçlere dayanan teknik gelişmeler, somut özelliklerine göre biyoteknolojik buluş niteliği taşıyabilir. Genetik müdahale teknikleri veya biyolojik materyalin belirli özelliklerinden yararlanan buluşlar bu kapsamda değerlendirilmesi gereken örneklerdir.

Ancak biyoteknolojik araştırmalarda kullanılan her fiziksel araç zorunlu olarak biyoteknolojik buluş değildir. Örneğin laboratuvarda kullanılan yeni bir mekanik numune tutucusunun koruma konusu, biyolojik materyal yerine cihazın bağımsız fiziksel düzeni olabilir.

Bu nedenle yalnızca buluşun biyoteknoloji sektöründe kullanılması değil, istemlerde tanımlanan teknik çözümün biyoteknolojik niteliği önemlidir.

Ayrıca SMK m.82/3-b’de patentler bakımından mikrobiyolojik işlemler ve bunların ürünleri için öngörülen istisna, SMK m.142/3’te faydalı modellere getirilen biyoteknoloji ve usul sınırlamalarını ortadan kaldırmaz. Patent ve faydalı model bakımından aynı teknik konu farklı sonuçlar doğurabilir.

4. Usul Buluşları ve Usuller Sonucunda Elde Edilen Ürünler

SMK m.142/3-ç uyarınca usuller veya bu usuller sonucunda elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar faydalı modelle korunmaz.

Usul buluşu, teknik sonucun elde edilmesi için uygulanan işlem, aşama veya yöntemlere yönelen buluştur. Belirli bir ürünün üretilme sırasını, işlenme koşullarını veya teknik işlemin uygulanışını konu alabilir.

Örneğin metal bir parçanın belirli sıcaklık ve basınç koşullarında işlenmesine yönelik yeni bir üretim yöntemi, usul buluşudur. Yöntemin yeni ve sanayide uygulanabilir olması, faydalı model verilmesi için yeterli değildir.

Kanun, yalnızca usulün kendisini değil, usul sonucunda elde edilen ürünlere ilişkin buluşları da istisna kapsamına almıştır. Dolayısıyla usulün adının değiştirilerek ürün olarak sunulması, kanuni engeli ortadan kaldırmaz.

Bununla birlikte her fiziksel ürünün üretiminde bir yöntem kullanılması, bütün ürün buluşlarının koruma dışı olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, istemin bağımsız bir ürünün teknik yapısını mı, yoksa koruma dışındaki usulü veya o usul sonucunda elde edilen ürünü mü konu aldığıdır.

Bu ayrım özellikle üretim makineleri, mekanik tertibatlar ve endüstriyel cihazlar bakımından önem taşır.

Patent ve Faydalı Model İçin Ortak Koruma İstisnaları

Faydalı model verilemeyecek konular yalnızca SMK m.142/3’te sayılanlardan ibaret değildir. Aynı madde, SMK m.82/2 ve m.82/3 hükümlerinin de uygulanacağını açıkça belirtir.

SMK 82/2: Buluş Niteliğinde Sayılmayan Konular

Kanunun 82. maddesinin ikinci fıkrasına göre aşağıdaki konu ve faaliyetler, kendileri itibarıyla buluş niteliğinde kabul edilmez:

• Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler.
• Zihni faaliyetlere, iş faaliyetlerine veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler.
• Bilgisayar programları.
• Estetik niteliği bulunan ürünler, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri.
• Bilginin sunumu.

Kanundaki sınırlama, bu konu veya faaliyetlerin kendisine yöneliktir. Örneğin yalnızca bir matematiksel yöntemin veya bilgisayar programının kendisinin faydalı model olarak korunması mümkün değildir. Buna karşılık bilgisayar kontrollü bir teknik cihazın somut fiziksel yapısı, ayrıca teknik buluş niteliği taşıyorsa kendi özellikleri üzerinden değerlendirilir.

Bir buluşta bilgisayar programı kullanılması, onun bütün teknik unsurlarının otomatik olarak koruma dışında kaldığını göstermez. Ancak sırf yazılım işlevinin cihaz adı altında yeniden ifade edilmesi de faydalı model koruması için yeterli değildir.

SMK 82/3: Koruma Dışında Bırakılan Diğer Buluşlar

SMK m.82/3 kapsamında kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar, Kanunda belirtilen bitki çeşitleri ve hayvan ırkları, esas olarak biyolojik üretim işlemleri, insan veya hayvan vücuduna uygulanan teşhis ve tedavi yöntemleri ve insan bedeniyle ilgili bazı keşifler ile belirli genetik müdahaleler koruma dışında tutulmuştur.

Bu hükmün faydalı modeller bakımından da uygulanması nedeniyle, örneğin doğrudan insan vücuduna uygulanan yeni bir cerrahi tedavi yöntemine faydalı model verilmesi mümkün değildir.

Bununla birlikte tedavi yönteminin koruma dışında kalması, tedavide kullanılabilecek her teknik cihazın da koruma dışında olduğu anlamına gelmez. Cihazın bağımsız ürün niteliği ve teknik özellikleri ayrıca incelenir.

SMK m.82/3’teki istisnaların kendi içinde de farklı sınırları vardır. Örneğin m.82/6, teşhis ve tedavi yöntemlerine ilişkin yasağın bu yöntemlerde kullanılan ürünler, özellikle madde ve terkipler hakkında uygulanmayacağını belirtir. Ancak bu düzenleme, faydalı model bakımından m.142/3’teki eczacılıkla ilgili maddeler ve usuller için getirilen özel yasağı kaldırmaz.

Patent hukukundaki genel koruma dışı konular ve bunların istisnaları, patent verilemeyen buluşlar başlıklı ayrı incelemede ele alınmaktadır.

Ürün Buluşu, Usul Buluşu ve Teknik Cihaz Arasındaki Ayrım

Faydalı modelle korunabilirlik değerlendirmesinde en önemli sorulardan biri, buluşun teknik katkısının gerçekten ne olduğudur. Özellikle ürün ve usul unsurlarının birlikte bulunduğu teknik çözümlerde bu ayrım belirleyici hâle gelir.

Bağımsız Teknik Ürün Yapısı

Mekanik bir kilitleme sistemi, belirli şekilde bağlanan parçalar veya bağımsız yapısal özelliklere sahip bir teknik cihaz, diğer kanuni koşulların karşılanması hâlinde faydalı model konusu olabilir.

Ancak korunması istenen yeniliğin yalnızca bir üretim yönteminden veya kimyasal süreçten kaynaklanması hâlinde, cihazın ya da ürünün adlandırılması tek başına yeterli olmaz.

Koruma Konusunun İstemlerle Belirlenmesi

Başvuruda yer alan istemler, talep edilen korumanın teknik sınırlarını ortaya koyar. Bu nedenle başvurunun başlığı kadar, istemlerin hangi teknik unsurlara dayandığı ve tarifnamenin bu unsurları nasıl açıkladığı da incelenmelidir.

Örneğin bir üretim yönteminin aşamaları, yalnızca teknik anlamı değiştirmeyen ifadeler kullanılarak cihaz istemi biçiminde yazılmışsa bu durum koruma dışındaki usulün kendisini otomatik olarak faydalı modelle korunabilir hâle getirmez.

Diğer taraftan gerçekten bağımsız bir ürün yapısına ilişkin teknik çözüm bulunuyorsa bu çözüm, kanuni şartlar bakımından ayrı değerlendirmeye konu olabilir.

Burada amaç, istemlerin yalnızca sözcük biçimine bakmak değil, hangi teknik çözüm için münhasır koruma istendiğini belirlemektir. İstemde yapılan değişikliklerin ilk başvuruda açıklanan kapsamı aşmaması gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Hangi Buluşlara Faydalı Model Verilebilir, Hangilerine Verilemez?

Aşağıdaki örnekler, faydalı model korumasının konu bakımından sınırlarını göstermektedir. Korunabilirlik değerlendirmesi, her durumda somut istemlerin içeriğine ve ilgili teknik özelliklere göre yapılmalıdır.

Tablodaki olumlu değerlendirmeler, faydalı model verilmesini garanti etmez. Örneğin mekanik bir cihaz koruma dışındaki buluş gruplarına girmese bile yenilik şartını karşılamadığı takdirde faydalı model alamaz.

Aynı buluşun patent ve faydalı model yönünden farklı koşullara tabi olması, iki koruma türünün birbirinin yerine kullanılabileceği anlamına da gelmez. Koruma şartlarının genel karşılaştırması için patent ile faydalı model arasındaki farklar ayrıca incelenebilir.

Koruma Dışındaki Bir Buluş İçin Faydalı Model Başvurusu Yapılırsa Ne Olur?

Faydalı model başvurusunun kanunen koruma dışındaki bir konuya ilişkin olması, başvurunun incelenmesi ve faydalı modelin geçerliliği bakımından farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

Araştırma Aşamasında Koruma Dışı Konunun Tespit Edilmesi

SMK m.143/7 uyarınca, başvuru konusunun m.142/3 kapsamında kaldığı sonucuna varılırsa araştırma raporu düzenlenmez. Türk Patent ve Marka Kurumu, başvuru sahibinden bu konudaki itirazlarını veya başvuruda yapacağı değişiklikleri sunmasını ister.

Kanun, bu işlem için bildirim tarihinden itibaren üç aylık süre öngörmektedir.

Bu süre içinde itiraz edilmemesi veya sunulan itirazın ya da yapılan değişikliklerin Kurum tarafından kabul edilmemesi hâlinde başvuru reddedilir. İtirazın veya uygun değişikliklerin kabul edilmesi durumunda ise araştırma raporu düzenlenmesi sürecine devam edilir.

Başvurudaki değişiklikler, koruma dışındaki buluşun gerçekte farklı bir buluşmuş gibi gösterilmesi amacıyla kullanılamaz. Ayrıca başlangıçta açıklanmayan yeni bir teknik konunun sonradan istemlere eklenmesi, başvurunun ilk kapsamının aşılması sorununu doğurabilir.

Faydalı model başvurularında araştırma raporu, görüş bildirme ve başvuru işlemlerinin genel yapısı faydalı model başvuru süreci başlıklı makalede ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Başvurunun Reddedilmesi ve Karara İtiraz

SMK m.143/12 uyarınca Kurum, yaptığı değerlendirme sonucunda başvurunun veya başvuruya ilişkin buluşun Kanun hükümlerine uygun olmadığına karar verirse başvuruyu reddeder. Ret kararı başvuru sahibine bildirilir ve Bültende yayımlanır.

Bu karara karşı SMK m.100 kapsamında idari itiraz yoluna başvurulabilir. İtirazın süresi ve usulü, ilgili kararın niteliği ve uygulanacak hükümler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Teknik konunun faydalı model koruması dışında kalması, patent başvurusunun her durumda kabul edileceği anlamına gelmez. Patent koruması ayrı şartlara tabidir. Başvuru türünün değiştirilmesi gündeme geliyorsa patent ve faydalı model başvuruları arasındaki dönüşüm bakımından uygulanacak özel hükümler ayrıca incelenmelidir.

Faydalı Model Verildikten Sonra Koruma Dışı Konunun Anlaşılması

Faydalı model verilmiş olması, belgenin her durumda geçerli olduğu anlamına gelmez. SMK m.143/13 de faydalı model verilmesinin, geçerlilik veya yararlılık konusunda Kurum tarafından garanti verildiği şeklinde yorumlanamayacağını belirtir.

SMK m.144/1-a uyarınca, faydalı model konusunun m.142’deki şartları taşımaması hükümsüzlük nedenidir. Dolayısıyla koruma dışındaki bir buluş hakkında faydalı model verilmişse ilgili şartların bulunması hâlinde mahkemeden hükümsüzlük talep edilebilir.

SMK m.143/11 gereğince faydalı model verildikten sonra patentler için düzenlenen verilme sonrası idari itiraz usulü işletilemez. Faydalı modelin hükümsüzlüğü yargısal yolla ileri sürülür.

Hükümsüzlüğün kapsamı, talep hakkı, süreler ve yargılama sürecine ilişkin ayrıntılar faydalı model hükümsüzlüğü davası kapsamında değerlendirilmelidir.

Eski Tarihli Başvurularda Uygulanacak Mevzuat

Kanuni istisnaların değerlendirilmesinde başvurunun tarihi de önemlidir. SMK geçici m.1/2 uyarınca, Kanunun yayımından önce yapılmış ulusal faydalı model başvuruları, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre sonuçlandırılır. Başvuru tarihinde yürürlükte olan mevzuatın uygulanmasına ilişkin geçiş hükümleri, dönüşüm ve hükümsüzlük bakımından da ayrıca dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle eski tarihli bir faydalı model belgesinin geçerliliği incelenirken yalnızca güncel SMK m.142 hükmünden hareket edilmemeli, somut başvuruya uygulanacak mevzuat dönemi belirlenmelidir.

Faydalı Model Koruması Dışında Kalma Riski Nasıl Değerlendirilir?

Bir buluşun faydalı modelle korunabilir olup olmadığının değerlendirilmesinde öncelikle koruma talebinin teknik içeriği açık biçimde ortaya konulmalıdır.

Bu inceleme yapılırken buluşun ticari adı, faaliyet alanı veya başvuruda tercih edilen genel ifade tek başına belirleyici kabul edilmemelidir. Özellikle şu ayrımlar önem taşır:

Teknik katkının konusu: Korunması istenen katkı bağımsız bir cihazın veya ürünün yapısına mı, yoksa belirli bir işlemin uygulanmasına mı ilişkindir?

Madde ve usul bağlantısı: Buluşun esasını kimyasal veya biyolojik madde, eczacılıkla ilgili bir formülasyon, biyoteknolojik işlem ya da usul sonucu elde edilen ürün mü oluşturmaktadır?

İstem ve tarifname ilişkisi: İstemlerde tanımlanan özellikler tarifnamede yeterince açıklanmış mıdır? Koruma talebinin gerçek kapsamı, başvurudaki teknik açıklamalarla uyumlu mudur?

Bağımsız teknik yapı: Koruma dışında kalan süreçten ayrı, kendi teknik özellikleriyle tanımlanabilen bir ürün buluşu mevcut mudur?

Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik: Kanuni istisna bulunmadığı sonucuna varıldıktan sonra, buluşun SMK m.142/1 ve m.142/2 çerçevesinde maddi koruma koşullarını taşıyıp taşımadığı ayrıca belirlenmelidir.

Bu inceleme, yalnızca başvuru sahibi açısından değil, mevcut bir faydalı modelin geçerliliğini değerlendiren üçüncü kişiler bakımından da önemlidir. Teknik belgeler, istemler, tarifname, varsa çizimler ve önceki teknik açıklamalar birlikte ele alınmadan yalnızca ürünün adı üzerinden güvenilir bir sonuca ulaşılması güçtür.

Sık Sorulan Sorular

1. Her yeni buluş için faydalı model alınabilir mi?

Hayır. Bir buluşun yeni olması, faydalı model verilmesi için tek başına yeterli değildir. Buluşun sanayiye uygulanabilir olması ve SMK m.142/3 ile m.82/2 ve m.82/3 kapsamındaki koruma dışı konular arasında bulunmaması gerekir. Ayrıca başvurunun ilgili diğer kanuni koşulları taşıması zorunludur.

2. Üretim yöntemleri faydalı modelle korunabilir mi?

Hayır. SMK m.142/3-ç uyarınca usuller ve bu usuller sonucunda elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar faydalı model koruması dışındadır. Ancak bağımsız yapısal özelliklere sahip bir teknik cihazın faydalı modelle korunabilirliği, usul buluşundan ayrı olarak incelenebilir.

3. İlaç ve kimyasal formülasyonlara faydalı model verilebilir mi?

Hayır. Kimyasal maddeler ve eczacılıkla ilgili maddeler, SMK m.142/3-a ve m.142/3-b kapsamında faydalı model koruması dışında bırakılmıştır. Bu buluşlar bakımından patent korumasının mümkün olup olmadığı ise ayrı patentlenebilirlik şartlarına göre değerlendirilir.

4. Tıbbi cihazlara faydalı model verilmesi mümkün müdür?

Evet, somut özelliklerine bağlı olarak mümkün olabilir. Tıbbi cihazın yalnızca sağlık alanında kullanılması faydalı model verilmesini engellemez. Ancak istemlerin tedavi veya teşhis yöntemine ya da başka bir koruma dışı konuya değil, bağımsız bir teknik ürün yapısına yönelmesi ve diğer koruma şartlarının sağlanması gerekir.

5. Bilgisayar programıyla çalışan bir cihaz faydalı model alabilir mi?

Bilgisayar programının kendisi SMK m.82/2 kapsamında buluş niteliğinde sayılmaz. Bununla birlikte program tarafından kontrol edilen teknik cihazın bağımsız fiziksel özellikleri bulunuyorsa, bu özellikler yönünden faydalı modelle korunabilirlik ayrıca değerlendirilebilir. Programın yalnızca cihaz adı altında tanımlanması yeterli değildir.

6. Faydalı model verilemeyen bir buluş için patent alınabilir mi?

Bazı buluşlar bakımından mümkün olabilir. Faydalı modele özgü istisnalar, ilgili teknik konunun her durumda patent koruması dışında olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte patent başvurusu bakımından yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik ve patent verilemeyecek konulara ilişkin hükümler ayrıca uygulanır.

7. Koruma dışında kalan bir buluşa yanlışlıkla faydalı model verilirse ne olur?

Faydalı model verilmesi kanuni geçerlilik şartlarının bulunduğunu kesin olarak göstermez. Uygulanacak mevzuat kapsamında faydalı model konusunun koruma şartlarını taşımadığı belirlenirse, SMK m.144 hükümleri çerçevesinde yetkili mahkemeden hükümsüzlük talep edilebilir. Hükümsüzlüğün koşulları ve sonuçları somut belgenin durumuna göre değerlendirilir.

Sonuç

Faydalı model verilemeyecek buluşların belirlenmesinde temel hukuki ölçüt, SMK m.142/3 ile m.82/2 ve m.82/3 hükümleridir. Kimyasal ve biyolojik maddeler, eczacılıkla ilgili maddeler, biyoteknolojik buluşlar, usuller ve usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar, faydalı modele özgü koruma dışlamalarının başlıca örnekleridir. Ayrıca patent ve faydalı model bakımından ortak olarak dışlanan konular için de faydalı model koruması sağlanamaz.

Bir buluşun bu istisnalardan birine girip girmediği, yalnızca buluşun sektörüne veya adına göre belirlenmemelidir. İstemlerin gerçek teknik konusu, tarifname, bağımsız ürün özellikleri ve kanuni istisnaların sınırları birlikte değerlendirilmelidir. Kanunen koruma dışındaki bir buluş, yenilik koşulunu taşısa bile bu nedenle faydalı model alamaz.

Başvuru öncesinde koruma türünün belirlenmesi, mevcut başvuruda ileri sürülen teknik konunun değerlendirilmesi veya koruma dışı bir buluşa ilişkin uyuşmazlıkta izlenecek hukuki yol bakımından patent ve faydalı model hukuku alanında hukuki danışmanlık alınması, somut istemlerin ve uygulanacak mevzuatın birlikte incelenmesini sağlayabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer