Bir işyerine ilişkin işkolu tespiti, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca işyerinde fiilen yürütülen işin niteliğine göre yapılır. Bakanlığın işkolu tespit kararı Resmî Gazete’de yayımlanır; bu karara karşı ilgililer yayım tarihinden itibaren 15 gün içinde iş mahkemesinde dava açabilir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca işkolu tespiti talebi veya buna ilişkin dava, toplu iş sözleşmesi yetki işlemlerinde bekletici neden değildir. Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur; yürürlükteki toplu iş sözleşmesi ise işkolu değişikliğinden etkilenmez.
İşkolu Tespiti Nedir?
İşkolu tespiti, bir işyerinde gerçekleştirilen faaliyetlerin hangi sendikal işkolu kapsamında değerlendirileceğinin belirlenmesidir. İşkolları, ekonomik faaliyetlerin ve yapılan işlerin niteliğine göre düzenlenmiş olup sendikaların kuruluş ve faaliyet alanlarıyla doğrudan ilişkilidir.
6356 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre sendikalar, kuruldukları işkolunda faaliyet gösterir. Aynı Kanun’un 4. maddesi, işkollarının kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterildiğini ve hangi işlerin hangi işkoluna girdiğinin yönetmelikle belirleneceğini düzenler.
İşkolu sınıflandırmasında 20 işkolu bulunmaktadır. Bunlar arasında metal, inşaat, enerji, sağlık ve sosyal hizmetler, taşımacılık, ticaret ve büro işleri ile genel işler gibi farklı faaliyet alanları yer alır.
İşkolunun doğru belirlenmesi, özellikle işyerinde faaliyet gösterebilecek sendikalar, sendikal örgütlenme ve toplu iş sözleşmesi süreçleri bakımından hukuki önem taşır. Bununla birlikte işkolunun belirlenmesi, tek başına bir sendikaya toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi vermez.
Bir İşyerinin İşkolu Nasıl Belirlenir?
İşyerinin hangi işkoluna girdiği belirlenirken temel ölçüt, işyerinde fiilen yürütülen işin niteliğidir. İşverenin ticaret unvanı, şirketin ana sözleşmesinde yazılı faaliyet konusu veya kayıtlı NACE kodu değerlendirmede önem taşıyabilse de işyerindeki gerçek faaliyetlerin incelenmesi gerekir.
İşkolları Yönetmeliği’nin 2. maddesinde, işkollarına giren işlerin yönetmeliğe ekli EK-1 İşkolları Listesinde gösterildiği düzenlenmiştir. Bu liste, ekonomik faaliyetlerin uluslararası sınıflandırılması esas alınarak hazırlanmıştır.
İşkolunun belirlenmesinde özellikle şu hususlar incelenir:
- İşyerinde fiilen gerçekleştirilen mal üretimi veya hizmet faaliyetinin niteliği.
- İşyerinin temel faaliyetinin hangi ekonomik amaca yöneldiği.
- İşyerinde yürütülen asıl iş ile yardımcı işlerin birbirleriyle ilişkisi.
- Üretim süreçleri, kullanılan ekipmanlar ve iş organizasyonunun özellikleri.
- İşyeri tescil kayıtları, ticaret sicili, vergi kayıtları ve ilgili faaliyet belgeleri.
- İşkolları Yönetmeliği EK-1’de yer alan faaliyet tanımları ve sınıflandırmalar.
Asıl iş ve yardımcı işler hangi işkoluna girer?
6356 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır.
Örneğin bir üretim işyerinde, üretim faaliyetini desteklemek amacıyla yürütülen ve aynı iş organizasyonunun parçası olan yardımcı faaliyetler, sırf farklı işlerin yapılması nedeniyle kendiliğinden ayrı bir sendikal işkolu oluşturmaz.
Ancak birden fazla bağımsız işyerinin bulunması, faaliyetlerin farklı iş organizasyonlarında yürütülmesi veya asıl iş ile yardımcı iş ilişkisinin tartışmalı olması hâlinde hukuki durum ayrıca incelenmelidir.
Sadece aynı işverene ait olmak, farklı işyerlerinin her durumda aynı işkolunda değerlendirilmesi için yeterli değildir.
Asıl iş ve yardımcı iş ayrımında işyeri sınırlarının doğru çizilmesi de gereklidir. Bir işverenin kendi işyeri organizasyonu içinde yürüttüğü yardımcı iş ile başka işverenin bağımsız işyerinde üstlendiği iş aynı şekilde sınıflandırılamaz.
Alt işverene ait bağımsız işyerinde yürütülen faaliyetin işkolu, o işyeri bakımından belirlenmelidir; yalnızca asıl işverenin işkolu otomatik olarak uygulanmaz.
İşkolu Tespiti Başvurusu Nereye ve Kim Tarafından Yapılır?
İşkolu tespitinde yetkili idari makam Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdır.
23 Ocak 2024 tarihli ve 32438 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle İşkolları Yönetmeliği’nin 4. maddesi yeniden düzenlenmiştir.
Buna göre işveren, işveren sendikası veya işçi sendikasının başvurusu üzerine bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti yapılır.
Bakanlık, işyerinde yürütülen işin niteliğini değerlendirerek ilgili işkolunu belirler. Başvurunun yalnızca bir işkolu numarası belirtilerek yapılması yerine, işyerinin gerçek faaliyetini ortaya koyan bilgi ve belgelerle desteklenmesi önemlidir.
İşkolu tespiti başvurusunda hangi belgeler kullanılabilir?
İşyerinin faaliyet özelliklerine göre aşağıdaki belgeler değerlendirmeye katkı sağlayabilir:
- İşyerinin unvanını, adresini ve faaliyetlerini açıklayan başvuru dilekçesi.
- Ticaret sicili kayıtları, faaliyet belgesi ve vergi levhası.
- SGK işyeri tescil bilgileri ve kayıtlı faaliyet kodu.
- İşyerinin üretim veya hizmet süreçlerini gösteren belgeler.
- Çalışanların fiilen yürüttüğü görevleri ve iş organizasyonunu ortaya koyan kayıtlar.
- İşyeri faaliyetlerinin niteliğini açıklayan sözleşmeler, faturalar ve diğer ticari belgeler.
Bu belgeler işkolunun belirlenmesinde tek başlarına kesin sonuç doğurmaz. Belirleyici olan, işyerinde yürütülen işin ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesidir.
Başvuruya konu faaliyetlerin tartışmalı olması hâlinde işyerindeki gerçek çalışma düzeninin ve faaliyetlerin ortaya konulması özellikle önem kazanır.
İşkolu Tespit Kararı Nasıl İlan Edilir?
6356 sayılı Kanun’un 5. maddesi ve İşkolları Yönetmeliği’nin 4. maddesi gereğince, Bakanlığın işkolu tespitine ilişkin kararı Resmî Gazete’de yayımlanır.
Resmî Gazete’de yayımlanan karar, ilgili işyerinin hangi işkolunda değerlendirildiğine ilişkin Bakanlık tespitini ortaya koyar. Kararın yayımlanması, aynı zamanda kanunda öngörülen dava süresinin başlangıcı bakımından belirleyicidir.
Bu nedenle işverenlerin ve ilgili sendikaların yalnızca kendilerine yapılan yazışmaları takip etmeleri yeterli olmayabilir. İşkolu tespit kararının Resmî Gazete’deki yayım tarihinin belirlenmesi gerekir.
Kararın içeriğinde işyerinin kimliği, fiilen yürütülen faaliyet ve belirlenen işkolu birlikte değerlendirilmelidir. Tespit edilen işkolunun gerçek faaliyetle örtüşmediği düşünülüyorsa kanuni dava süresi içinde yargı yoluna başvurulabilir.
İşkolu Tespitine İtiraz Süresi Kaç Gündür?
İşkolu tespitine karşı dava açma süresi, Bakanlık kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 15 gündür. Bu süre 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
15 günlük süre iş günü olarak değil, gün esasına göre hesaplanır. Yayım gününü izleyen günden itibaren süre hesabı yapılırken resmî tatil günleri de süreye dâhil edilir.
Sürenin son gününün resmî tatile rastlaması hâlinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 92 ve 93. maddelerindeki sürelerin hesaplanması ve tatil günlerinin etkisine ilişkin hükümler uygulanır. Bu durumda süre, tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.
İşkolu tespitine karşı dava açma süresi, Bakanlığa yapılan ilk tespit başvurusuyla karıştırılmamalıdır. Kanundaki 15 günlük süre, Bakanlığın yayımlanmış işkolu tespit kararına karşı yargı yoluna başvurulmasına ilişkindir.
Karara karşı dava açılması planlanıyorsa Resmî Gazete’nin tarih ve sayısının, kararın tam metninin ve işyerine ilişkin belgelerin zamanında temin edilmesi gerekir. Süresinden sonra açılan dava, 15 günlük dava açma süresinin geçirilmesi nedeniyle reddedilir.
Bakanlıktan yeniden değerlendirme istenmesi veya idari yazışmalar yapılması, kanunda öngörülen 15 günlük dava süresinin kendiliğinden yeniden başlamasını sağlamaz.
İşkolu Tespitine İtiraz Davası Hangi Mahkemede Açılır?
6356 sayılı Kanun’un 79. maddesi uyarınca bu Kanun’un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, iş davalarına bakmakla görevli ve yetkili mahkemelerde görülür.
İşkolu tespitine itiraz davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir.
İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nda belirtilen usule göre asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla görev yapar.
Yetkili mahkemenin belirlenmesinde 6356 sayılı Kanun’un 79. maddesi ile 7036 sayılı Kanun’un yetkiye ilişkin hükümleri birlikte değerlendirilir.
Davanın tarafları ve uyuşmazlık konusu dikkate alınmadan yalnızca işyerinin adresine dayanılarak kesin bir yetki değerlendirmesi yapılmamalıdır.
İşkolu tespitine itiraz davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. İşkolu tespitine itiraz davası, işçi veya işveren alacağı, tazminatı ya da işe iade talebine ilişkin değildir.
Bu nedenle 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki işçi ve işveren alacakları, tazminatları ve işe iade talepleri için öngörülen zorunlu arabuluculuk dava şartı, işkolu tespitine itiraz davasına uygulanmaz.
İlgililer, 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki 15 günlük süre içinde doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir.
İşkolu tespitine itiraz davasında neler incelenir?
Davanın temel konusu, Bakanlığın belirlediği işkolunun işyerinde yürütülen gerçek faaliyetlere ve ilgili dönemde yürürlükte bulunan işkolu sınıflandırmasına uygun olup olmadığıdır.
Mahkemenin değerlendirmesinde, uyuşmazlığın niteliğine göre işyerine ilişkin belgeler, faaliyet kayıtları, çalışma organizasyonu, üretim veya hizmet süreçleri ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi önem kazanır.
Özellikle bir işyerindeki asıl işin belirlenmesi, farklı faaliyetlerin birbirinden ayrılması ve faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği EK-1’deki karşılıklarının saptanması uyuşmazlığın esasını oluşturur.
İtiraz eden tarafın yalnızca Bakanlık kararına katılmadığını belirtmesi yeterli değildir. Kararın hangi yönlerden hukuka veya işyerinin gerçek faaliyetlerine aykırı olduğu somut vakıalarla açıklanmalı ve uygun delillerle desteklenmelidir.
İşverenin sunduğu kayıtlar ile sendikanın ileri sürdüğü fiilî faaliyetlere ilişkin deliller birbiriyle çelişiyorsa uyuşmazlığın çözümünde gerçek iş organizasyonunun tespiti belirleyici olabilir.
Yargıtaya Göre İşkolu Tespitinde Fiilî Faaliyet ve Bilirkişi İncelemesi
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 16.12.2024 tarihli, 2024/13778 E. ve 2024/16183 K. sayılı kararı, işkolu tespitinde kayıtlardaki faaliyet adının tek başına yeterli olmayabileceğini ve işyerinde yürütülen işin teknik niteliğinin belirlenmesi gerektiğini göstermektedir.
Uyuşmazlıkta Bakanlık, bir işyerini 2021 tarihli tespit kararıyla 06 numaralı ağaç ve kâğıt işkolunda sınıflandırmıştır.
İşveren ise akrilik levhaların işlenmesi ve yapıların tamamlayıcı unsurlarının üretilmesi şeklindeki gerçek faaliyetlerinin 13 numaralı inşaat işkoluna girdiğini ileri sürmüştür.
İşyerindeki kayıtlar, çalışanların meslek kodları ve Bakanlık tespiti farklı yönde değerlendirmelere konu olmuştur.
İlk derece mahkemesi, işyerinde keşif ve alanında uzman bilirkişilerin incelemesi sonucunda gerçekleştirilen faaliyetin inşaat işkoluna girdiğine hükmetmiştir.
Bölge adliye mahkemesi de teknik uzmanlığa dayanan incelemeyi yeterli görmüştür.
Yargıtay, işkolunun inşaat olarak belirlenmesini isabetli bulmuş; yalnızca hüküm fıkrasında işyerinin SGK sicil numarasının açıkça gösterilmemesini düzeltmiş ve kararı düzelterek onamıştır.
Bu karar, fiilî üretim süreci ile kayıtlar arasındaki uyuşmazlıklarda yerinde inceleme ve teknik uzmanlığın değerini ortaya koymaktadır.
Karar 2021 tarihli Bakanlık tespitine ve o dönemdeki sınıflandırmaya ilişkindir. Bu nedenle kararda tartışılan faaliyet kodlarının, 2025 yılında değiştirilen EK-1 bakımından kendiliğinden aynı sonucu verdiği varsayılamaz.
İşkolu Tespitine İtiraz Davası Ne Kadar Sürer?
6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinde işkolu tespitine itirazın hızlı sonuçlandırılmasına yönelik özel süreler öngörülmüştür.
- İlk derece mahkemesi: Davayı iki ay içinde karara bağlar.
- İstinaf incelemesi: Karara karşı istinafa başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi iki ay içinde karar verir.
- Temyiz incelemesi: Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay, uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar.
Kanunda belirtilen bu süreler, yargılamanın hızlı yürütülmesini amaçlayan düzenlemelerdir. Somut davanın fiilen ne kadar süreceği; delillerin toplanması, bilirkişi incelemesi ve kanun yollarına başvurulması gibi nedenlerle değişebilir.
İşkolu tespitine ilişkin uyuşmazlığın kanun yollarında incelenmesi, işyerindeki bütün toplu iş sözleşmesi işlemlerinin kendiliğinden duracağı anlamına gelmez.
İşkolu Değişikliği Toplu İş Sözleşmesi Yetkisini Etkiler mi?
İşkolu tespitinin önemli sonuçlarından biri, sendikal faaliyet ve toplu iş sözleşmesi süreçleri üzerindeki etkisidir. Bununla birlikte kanun, işkolu değişikliği ile devam eden toplu iş sözleşmesi süreçleri arasındaki ilişkiyi özel olarak düzenlemiştir.
6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinin ikinci fıkrasına göre, yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur.
Aynı hüküm uyarınca işkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, toplu iş sözleşmesi yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz.
Bunun sonucu olarak:
- Başlamış bir toplu iş sözleşmesi yetki süreci, sırf işkolu tespiti başvurusu yapıldığı için kendiliğinden durmaz.
- İşkolu değişikliğinin etkisi, yetki sürecinin başlayıp başlamadığına göre belirlenir.
- İşkolu tespitine ilişkin dava, yetki uyuşmazlığının sonuçlandırılması bakımından bekletici mesele oluşturmaz.
- İşkolunun değişmesi, yürürlükteki toplu iş sözleşmesinin geçerliliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Nitekim 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinin üçüncü fıkrasında, işkolu değişikliğinin yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemeyeceği açıkça belirtilmiştir.
İşkolunun tespit edilmesi ile bir sendikanın gerekli çoğunluğu sağlayarak toplu iş sözleşmesi yapma yetkisini elde etmesi ayrı hukuki konulardır.
Sendikanın yetki şartları hakkında sendikanın toplu iş sözleşmesi yetkisi başlıklı yazı; Bakanlığın yetki tespitine yönelik uyuşmazlıklar hakkında ise sendika yetki tespitine itiraz başlıklı yazı incelenebilir.
2024 İşkolları Yönetmeliği Değişikliği Neler Getirdi?
23 Ocak 2024 tarihli ve 32438 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme ile İşkolları Yönetmeliği’nin 4. maddesi yeniden düzenlenmiş ve 4/A maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu düzenleme, işkolu tespiti başvurusunu, Bakanlığın yetkisini ve karara karşı yargısal başvuruyu aynı madde kapsamında ele almaktadır.
Değişiklik sonrasında Yönetmelik’in 4. maddesinde şu esaslar yer almaktadır:
- İşveren, işveren sendikası veya işçi sendikasının başvurusu üzerine işkolu tespiti yapılması.
- İşkolunun, işyerinde yürütülen işin niteliğine göre Bakanlık tarafından belirlenmesi.
- Bakanlık kararının Resmî Gazete’de yayımlanması.
- Karara karşı yayım tarihinden itibaren 15 gün içinde dava açılabilmesi.
- Yetki süreci başlamışsa işkolu değişikliğinin bir sonraki dönem için sonuç doğurması.
- İşkolu tespit başvurusu ve davalarının yetki işlemlerinde bekletici neden sayılmaması.
Ayrıca mülga İşkolları Tüzüğü’ne göre işkolu belirlenmiş işyerleri için özel bir geçiş kuralı bulunmaktadır.
Buna göre yeni bir işkolu tespiti yapılıncaya kadar, en son yetki belgesi alan sendikanın kurulu bulunduğu işkolu esas alınır.
Bu geçiş hükmü yalnızca düzenlemede belirtilen tarihsel kapsam bakımından uygulanır. Her işkolu uyuşmazlığında genel bir sınıflandırma kuralı olarak değerlendirilmemelidir.
2025 NACE Rev. 2.1 Değişikliği İşkolu Tespitini Nasıl Etkiler?
2 Ağustos 2025 tarihli ve 32974 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşkolları Yönetmeliği değişikliğiyle Yönetmelik’in 2. maddesindeki NACE Rev. 2 ibaresi NACE Rev. 2.1 olarak değiştirilmiş ve EK-1 İşkolları Listesi yeniden düzenlenmiştir.
NACE, ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılmasında kullanılan kodlama sistemidir.
Bu değişiklikle sınıflandırma dayanağı NACE Rev. 2.1 olarak güncellenmiştir. Belirli bir faaliyetin güncel işkolu karşılığını bulmak için değişiklik sonrasında yürürlükte olan EK-1 metninin ilgili satırı esas alınmalıdır.
İşkolu uyuşmazlıklarında faaliyet kodlarının doğru değerlendirilmesi önemlidir. Ancak bir işyerinin SGK nezdinde kayıtlı NACE kodunun değişmesi, her durumda işyerinin sendikal işkolunun da kendiliğinden değiştiği anlamına gelmez.
Sendikal işkolu, 6356 sayılı Kanun ve İşkolları Yönetmeliği hükümleri kapsamında belirlenir. SGK işyeri kayıtlarının güncellenmesi ile Bakanlığın işkolu tespitine ilişkin hukuki değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Nitekim Sosyal Güvenlik Kurumu, 18 Mart 2025 tarihli işkolu kodlarının güncellenmesine ilişkin duyurusunda, NACE Rev. 2.1 dönüşümü kapsamında işyeri kodlarında yapılan değişiklikleri açıklamıştır.
Bu duyuruya göre SGK işyeri kodlarının NACE Rev. 2’den Rev. 2.1’e otomatik dönüşümü 15-16 Mart 2025 tarihlerinde tamamlanmıştır.
Bununla birlikte SGK kayıt sistemindeki kod dönüşümü ile 2 Ağustos 2025 tarihinde İşkolları Yönetmeliği’nin EK-1 listesinin değiştirilmesi farklı düzenleme ve işlemlerdir.
Ayrıca sendikal işkolu ile iş sağlığı ve güvenliği bakımından belirlenen işyeri tehlike sınıfı birbirine karıştırılmamalıdır.
Tehlike sınıfının belirlenmesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında ayrı hukuki esaslara tabidir. Bu konu hakkında işyerinde tehlike sınıfının belirlenmesi başlıklı yazıya başvurulabilir.
22 Ağustos 2026 İşkolları Yönetmeliği Değişikliği
22 Ağustos 2026 tarihli ve 33348 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, İşkolları Yönetmeliği’nin EK-1 listesindeki 15 numaralı Taşımacılık işkolu tablosuna 49.11 satırından önce yeni bir faaliyet satırı eklenmiştir.
Yönetmelik yayımlandığı gün yürürlüğe girmiştir.
Eklenen satır, otobüs ve benzeri toplu taşıma araçlarıyla yürütülen yolcu taşımacılığını, bu araç ve sistemlerin bakım ve onarımının yapıldığı işyerlerini, durak ve terminallerde yürütülen işleri ve terminallerin işletilmesini kapsamaktadır.
Belediye bağlantılı faaliyetler bakımından düzenlemede; belediyelerin, bağlı kuruluşların ve işletmelerin şirketleri ile bunların birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler eliyle yürütülen kara yolu toplu taşıma faaliyetleri de açıkça sayılmıştır.
Değişikliğin önemi, ilgili işyerlerinde yürütülen faaliyetlerin sendikal işkolu bakımından değerlendirilmesinde ortaya çıkmaktadır.
Bununla birlikte düzenleme, belediyeler bünyesinde çalışan herkesin herhangi bir ayrım yapılmaksızın aynı işkoluna gireceği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Belediye şirketlerinin hangi işyerlerinin bu düzenlemenin kapsamına girdiği, farklı faaliyetlerin 15 ve 20 numaralı işkolları bakımından nasıl değerlendirileceği ve sendikal yetkiye etkileri ayrıca ele alınması gereken özel uyuşmazlıklardır.
Bu konudaki ayrıntılı açıklamalar için belediye şirketlerinde toplu taşıma işkolu ve 2026 değişikliği başlıklı yazı incelenebilir.
İşkolu Tespitinde İşveren ve Sendikalar Nelere Dikkat Etmelidir?
İşkolu tespitindeki uyuşmazlıklar yalnızca idari kayıtlardaki faaliyet kodu farklılıklarından kaynaklanmayabilir.
İşyerindeki üretim veya hizmet organizasyonunun değişmesi, yeni faaliyet alanlarına geçilmesi, işyerlerinin yeniden yapılandırılması ve asıl iş-yardımcı iş ilişkisinin tartışmalı olması da işkolu uyuşmazlıklarına neden olabilir.
İşveren yönünden, işyerinin gerçek faaliyetini yansıtan kayıtların düzenli tutulması ve başvurunun bu kayıtlarla desteklenmesi önemlidir. Faaliyet değişikliği gerçekleşmişse bu değişikliğin niteliği ve tarihi belirlenmelidir.
İşçi sendikaları yönünden ise örgütlenme yürütülen işyerinin hangi işkolunda bulunduğunun doğru değerlendirilmesi, işyerinde yürütülen faaliyetlerin araştırılması ve Bakanlık kararlarının takip edilmesi gerekir.
İşveren sendikaları bakımından da üyelerinin faaliyet gösterdiği işyerlerinin doğru işkolunda değerlendirilmesi, işkolu tespiti başvurularının ve yayımlanan kararların izlenmesini gerektirir.
Özellikle devam eden toplu iş sözleşmesi süreçlerinde, işkolu tespitine ilişkin bir uyuşmazlığın ortaya çıkması durumunda 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki dönemsel etki ve bekletici neden yasağı birlikte değerlendirilmelidir.
İşkolu Tespiti Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşkolu tespitini hangi kurum yapar?
İşkolu tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılır. Bakanlık, işyerinde yürütülen işin niteliğini değerlendirir ve tespit kararını Resmî Gazete’de yayımlar.
İşkolu tespiti için kimler başvurabilir?
İşkolları Yönetmeliği’nin 4. maddesine göre işveren, işveren sendikası veya işçi sendikasının başvurusu üzerine işkolu tespiti yapılabilir. Yayımlanan karara karşı dava açılmasında ise 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen ilgililik koşulu değerlendirilir.
İşkolu tespitine itiraz süresi 15 iş günü müdür?
Hayır. 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinde 15 günlük süre düzenlenmiştir. Bu süre 15 iş günü değildir. Resmî tatiller süreye dâhildir; son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.
İşkolu tespitine itiraz için önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Hayır. İşkolu tespitine itiraz davası, işçi veya işveren alacağı, tazminatı ya da işe iade talebine ilişkin olmadığından zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi değildir.
İşkolu tespiti davası toplu iş sözleşmesi sürecini durdurur mu?
Hayır. 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesi gereğince işkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, toplu iş sözleşmesi yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz.
İşkolunun değişmesi mevcut toplu iş sözleşmesini geçersiz kılar mı?
Hayır. 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca işkolu değişikliği, yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez. Değişikliğin sonraki toplu iş sözleşmesi dönemine etkileri ise kanundaki dönemsel kurala göre belirlenir.
SGK NACE kodu ile sendikal işkolu aynı şey midir?
Hayır. NACE kodu ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılmasında kullanılan bir kayıttır. Sendikal işkolunun belirlenmesinde bu sınıflandırmadan yararlanılsa da hukuki değerlendirme 6356 sayılı Kanun ve İşkolları Yönetmeliği kapsamında yapılır.
Ayrıca iş sağlığı ve güvenliği bakımından belirlenen işyeri tehlike sınıfı, sendikal işkolundan farklı bir hukuki düzenlemeye tabidir.
Sonuç: İşkolu Tespitinde Gerçek Faaliyet ve 15 Günlük Dava Süresi Esastır
İşkolu tespiti, işyerinin hangi sendikal işkoluna girdiğini ortaya koyan ve toplu iş ilişkileri bakımından önemli sonuçlar doğuran hukuki bir işlemdir.
Bakanlık tarafından yapılan tespitte işyerinde yürütülen gerçek faaliyet, asıl iş ve yardımcı işlerin ilişkisi ile İşkolları Yönetmeliği’ndeki sınıflandırma esasları birlikte değerlendirilir.
Bakanlık kararına karşı ilgililer, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 15 gün içinde iş mahkemesinde dava açabilir. Bu sürenin geçirilmemesi gerekir.
Diğer yandan işkolu değişikliğinin başlamış toplu iş sözleşmesi yetki süreçlerine ve yürürlükteki toplu iş sözleşmelerine etkisi, 6356 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki özel hükümler çerçevesinde belirlenir.
İşkolu tespiti başvurusu, yayımlanmış karara karşı dava açılması veya devam eden toplu iş sözleşmesi sürecinde işkolu değişikliğinin sonuçlarının değerlendirilmesi için İstanbul iş hukuku avukatı hizmetine ilişkin bilgiler incelenebilir.
Hukuki Dayanaklar ve Yargı Kararları
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, özellikle madde 51 ve 53.
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 3, 4, 5 ve 79.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, madde 3, 5, 6 ve 7.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 92 ve 93.
- 19 Aralık 2012 tarihli ve 28502 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşkolları Yönetmeliği, özellikle madde 2, 3, 4 ve EK-1.
- 23 Ocak 2024 tarihli ve 32438 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşkolları Yönetmeliği değişikliği.
- 2 Ağustos 2025 tarihli ve 32974 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan NACE Rev. 2.1 ve EK-1 değişikliği.
- 22 Ağustos 2026 tarihli ve 33348 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanan İşkolları Yönetmeliği değişikliği.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 16.12.2024 tarihli, 2024/13778 E. ve 2024/16183 K. sayılı karar (işkolu tespitine itiraz; düzelterek onama).
Yazar: Avukat Mehmet Sarıoğlu