Türkiye’de Marka Başvuru Süreci: Aşamalar, Belgeler ve Süreler

Marka başvuru süreci, Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) marka örneği, başvuru sahibi bilgileri, mal veya hizmet listesi ve ücret bilgisi sunulmasıyla başlayan; şekli inceleme, mutlak ret nedenleri bakımından değerlendirme, Resmî Marka Bülteni’nde yayım ve koşulları gerçekleşirse tescille tamamlanan idari süreçtir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) bakımından özellikle başvuru tarihinin nasıl kesinleştiği, hangi belgelerin zorunlu olduğu ve rüçhan hakkının süresinde talep edilip edilmediği önem taşır. Başvurunun yapılması, markanın mutlaka tescil edileceği veya başvuru anında tescilli marka haklarının bütünüyle doğduğu anlamına gelmez.

Başvuru Öncesinde Neler Belirlenmelidir?

Marka başvurusundan önce üç temel tercih yapılmalıdır: korunması istenen işaretin belirlenmesi, bu işaretin kimin adına başvurulacağının kararlaştırılması ve tescilin hangi mal veya hizmetleri kapsayacağının tespiti. Bu unsurlar başvurunun hem hukuki kimliğini hem de sonradan talep edilebilecek korumanın sınırlarını oluşturur.

SMK m.4 uyarınca sözcükler, kişi adları, şekiller, renkler, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimleri, ayırt edicilik ve sicilde açık ve kesin gösterilebilirlik koşulları sağlandığında marka olabilir. Temel ölçütler marka olabilecek işaretler başlığında; ses, renk ve üç boyutlu işaretlerin özel gösterim sorunları ise geleneksel olmayan markalar kapsamında incelenmektedir. Örneğin salt kelime markası için başvurmak ile belirli bir logonun kelime ve şekil birleşimi olarak tescilini istemek, sicilde koruma altına alınacak işaret bakımından farklı tercihlerdir.

Başvuru öncesi marka araştırması, başvuru için kanunda sayılan zorunlu belgelerden biri değildir; ancak aynı veya benzer önceki hakların belirlenmesi bakımından önemlidir. Sicildeki tescillerin ve derdest başvuruların araştırılması, sonuç garantisi sağlamamakla birlikte gereksiz maliyetleri ve itiraz riskini azaltabilir. Bu aşamanın yöntemleri marka tescili öncesi benzerlik araştırması ve hukuki risk analizi incelemesinin konusudur.

İşaretin bir başkası tarafından daha önce kullanılmış olması, yalnız sicilde tescil bulunup bulunmadığına bakılarak geçiştirilemez. Tescilsiz markadan doğan önceki haklar ile kötü niyetli başvuru iddiaları, sonraki bir tescilin hukuki güvenliğini etkileyebilir. Bir logo başvurusunda ise işaretin kullanılmasına ilişkin sözleşmesel izin ile eser üzerindeki hak sahipliği birbirinden ayrılmalıdır; bu özel mesele logo üzerindeki telif hakkı ve marka tescili çatışması kapsamında ele alınmaktadır.

Kimler Marka Başvurusu Yapabilir?

SMK m.3’te öngörülen korumadan yararlanma koşullarını taşıyan gerçek ve tüzel kişiler marka tescili için başvurabilir. Başvuruda hak sahibi olarak gösterilecek kişinin açıkça belirlenmesi gerekir. Bir şirketin ticari faaliyetinde kullanılacak işaretin şirket adına mı yoksa bir gerçek kişi adına mı başvurulacağı, ileride kullanım izni, devir ve hak sahipliği bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.

Türkiye’de yerleşim yeri bulunan kişiler, mevzuattaki koşullarla Kurum nezdinde bizzat işlem yapabilir veya sicile kayıtlı marka vekili aracılığıyla temsil edilebilir. SMK m.160/3 uyarınca yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişilerin Kurum nezdindeki işlemlerinde vekille temsil zorunludur; vekille temsil edilmeksizin asıl tarafından yapılan işlemler yapılmamış sayılır. Vekil tayin edilmesi durumunda işlemlerin vekil aracılığıyla yürütülmesi ve vekile yapılan tebligatın asile yapılmış sayılması da m.160/4’te düzenlenmiştir.

Yabancı bir başvuru sahibinin Türkiye’de koruma talep etmesi ile Türk başvuru sahibinin başka ülkelerde tescil istemesi aynı işlem değildir. Ülke dışındaki başvurular için Madrid sistemiyle uluslararası marka tescili ve yabancı markaların Türkiye’de korunması konularındaki ayrı kurallar değerlendirilmelidir.

Marka Başvurusu İçin Gerekli Belgeler

SMK m.11/1, bir marka başvurusunun içermesi gereken unsurları düzenler. Her dosyada aynı eklerin bulunması gerekmez: kimlik, marka örneği, mal veya hizmet listesi ve başvuru ücreti temel unsurlarken teknik şartname, rüçhan ve alfabe bilgileri yalnız ilgili durumlarda aranır.

Kanun m.11/2 gereğince her başvuruyla yalnız bir markanın tescili istenebilir. İşletmenin farklı isimler veya birbirinden ayrı logolar için koruma istemesi, kural olarak ayrı başvurular yapılmasını gerektirir. Bir başvuruda birden çok mal veya hizmet sınıfı seçilebilmesi, birden çok bağımsız işaretin aynı başvuruda tescil ettirilebileceği anlamına gelmez.

Ortak marka ve garanti markasına ilişkin teknik şartnamenin niteliği, olağan bir bireysel marka dosyasından farklıdır. Bu ayrımın ayrıntıları garanti markası ve ortak marka incelemesinin konusudur. Başvuru ücretleri ve sınıfa bağlı maliyetler işlem tarihinde geçerli resmî ücret tarifesine göre değerlendirilmelidir; başvuru ile tescil işlemlerine ilişkin ücretler birbirinden ayrıdır.

Mal ve Hizmet Sınıfları Nasıl Seçilir?

Başvuruda korunması istenen mal ve hizmetler açıkça listelenmelidir. SMK m.11/3 uyarınca bunlar Nice sınıflandırmasına göre tasnif edilir; TÜRKPATENT başvurudaki sınıf ve sınıf numaraları üzerinde gerekli düzeltmeleri yapabilir. Sınıflandırma, başvurunun idari düzenini sağlasa da ticari faaliyet konusu ve gerçek koruma ihtiyacı ayrıca değerlendirilmelidir.

SMK m.11/4 açıkça, mal veya hizmetlerin aynı sınıfta bulunmasının benzer olduklarına, farklı sınıfta bulunmasının ise benzer olmadıklarına karine teşkil etmediğini düzenler. Bu nedenle bir markanın sınıf numarasını seçmek, başka markalarla çatışma olup olmadığını tek başına çözmez. Nice sınıflandırması ve marka sınıfı seçimi, mal ve hizmet listesinin hazırlanması bakımından ayrıca incelenmelidir.

Varsayımsal örnek: Hem kozmetik ürünleri pazarlayan hem de bu ürünlerin perakende satış hizmetini sunan bir işletme, yalnız ürünleri kapsayan bir listeyle yetinmenin faaliyetinin tümünü karşılayıp karşılamadığını ayrı değerlendirmelidir. Ancak yalnız ileride belki girilebilecek tüm alanları seçmek de önceki marka haklarıyla gereksiz çatışmalara ve kullanılmayan kapsam bakımından sonradan hukuki sorunlara yol açabilir.

Başvuru Tarihi Nasıl Kesinleşir?

Marka başvuru tarihinin kesinleşmesi SMK m.15’te düzenlenmiştir. Şekli eksiklik bulunmadığında başvuru tarihi, Kurumun başvuruyu aldığı tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir. Başvuru tarihi önceki haklarla yapılacak değerlendirmelerde, rüçhan ilişkisinde ve tescilli markanın on yıllık koruma süresinin hesabında önemlidir.

Bu nedenle başvuru formundaki kimlik bilgileri, marka örneği, mal veya hizmet listesi ve başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin bilgiler tarih bakımından özel öneme sahiptir. Bu unsurlardan biri eksikse sonradan tamamlama imkânı bulunması, ilk gönderim anının otomatik olarak korunacağı anlamına gelmez. Buna karşılık teknik şartname, rüçhan ücretine ilişkin bilgi veya Latin alfabesi karşılığı eksikliklerinin sonucu farklıdır; bunların yokluğu başvuru tarihini değiştirmese de ilgili talebin veya işlemin devamı bakımından ayrıca sonuç doğurabilir.

Varsayımsal örnek: Bir kişi 5 Mart’ta marka örneği bulunmayan bir dosya gönderir ve bu eksikliği 20 Mart’ta giderirse, m.15/2 gereğince başvuru tarihi ilk gönderim anına değil eksikliğin giderildiği tarih, saat ve dakikaya göre belirlenir. Arada üçüncü kişilerce yapılan başvurular bulunduğunda bu fark maddi sonuç doğurabilir. Buna karşılık ilk dosyada yalnız teknik şartname eksikse ve diğer kurucu unsurlar tamamsa tarihe ilişkin değerlendirme aynı değildir.

Rüçhan Hakkı: Altı Aylık Süre ve Belgeler

Rüçhan hakkı, kanundaki koşulları sağlayan başvuru sahibinin Türkiye’deki başvurusu bakımından daha önceki bir başvuru veya sergide teşhir tarihinden yararlanmasını sağlar. SMK m.12 ve m.13, rüçhanın hangi olaydan doğduğunu, ne zaman talep edilmesi gerektiğini ve belge sunma yükümlülüğünü düzenler.

Yabancı ülke başvurusuna dayanan rüçhan

SMK m.12/1 uyarınca, hükümdeki kişi ve ülke koşullarını taşıyan başvuru sahipleri, yetkili makama usulüne uygun olarak yapılmış önceki marka başvurusundan itibaren altı ay içinde Türkiye’de aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için başvurarak rüçhan talep edebilir. Kanunun m.12/2 hükmü kapsamında diğer ülkelerdeki başvurulara dayanan imkân da ayrıca düzenlenmiştir. Altı aylık süre içinde kullanılmayan rüçhan hakkı düşer.

Sergide teşhire dayanan rüçhan

SMK m.12/3, Türkiye’deki ulusal veya uluslararası sergiler ile hükümde belirtilen ülkelerdeki resmî ya da resmî olarak tanınmış uluslararası sergilerde markayla birlikte teşhir edilen mal veya hizmetler için özel rüçhan imkânı tanır. Burada da kural olarak teşhirden itibaren altı aylık süre söz konusudur; m.12/4 uyarınca serginin resmî açılışından önce gerçekleşen teşhirlerde başlangıç tarihi ayrıca değerlendirilir. Teşhirin koşulları ve markanın tasdikli örneği önemlidir.

Rüçhan talebi ve belgesinin verilmesi

SMK m.13/1’e göre rüçhan, Türkiye’deki başvuruyla birlikte ve ilgili talep ücreti ödenerek ileri sürülmelidir. Rüçhan belgesi ise Türkiye’deki başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde sunulmalıdır. Belge süresinde verilmezse rüçhan talebi yapılmamış sayılır. Bu üç aylık belge süresi, yabancı ülkedeki ilk başvurudan itibaren hesaplanan altı aylık Türkiye’de başvuru süresiyle karıştırılmamalıdır.

Rüçhan tarihinin varlığı, sonraki üçüncü kişi başvurularının değerlendirilmesini etkileyebilir; ancak m.12/6’daki ret sonucu, rüçhan konusu markayla işaret benzerliği ve aynı veya aynı tür mal ya da hizmet koşulları çerçevesinde uygulanır. Her benzer işaretin, mal veya hizmet ilişkisine bakılmaksızın kendiliğinden reddedileceği sonucu çıkarılamaz. Birden fazla rüçhan talebinde, SMK m.13/3 gereğince geçerli olan ilk tarih esas alınır.

Şekli İnceleme ve Eksikliklerin Giderilmesi

TÜRKPATENT, SMK m.15/1 uyarınca başvurunun m.3 ve m.11’e uygunluğunu şekli yönden inceler. Şekli eksiklik tespit edilirse başvuru sahibine iki ay süre verilir. Bildirimin içeriğine göre eksikliğin hangi unsurla ilgili olduğu belirlenmeli; yalnız belgenin tamamlanıp tamamlanmadığına değil, başvuru tarihine ve rüçhan talebine etkisine de bakılmalıdır.

• Kurucu unsurdaki eksiklik: Kimlik, marka örneği, mal veya hizmet listesi yahut başvuru ücreti bilgisine ilişkin eksikliğin giderildiği an başvuru tarihini belirler (m.15/2).
• Diğer şekli eksiklik: Teknik şartname, rüçhan ücret bilgisi veya Latin alfabesi karşılığına ilişkin eksiklikler başvuru tarihini değiştirmez; ancak süresinde tamamlanmaması başvurunun veya ilgili hakkın geleceğini etkileyebilir (m.15/2-3).
• Süresinde tamamlamama: Kural olarak başvuru işlemden kaldırılır. Birden fazla sınıfa ilişkin ücret eksikliğinde ise ödenen ücretin kapsadığı sınıflar için incelemeye devam edilir (m.15/3).
• Rüçhana ilişkin özel sonuç: m.11/1-e kapsamındaki eksikliğin giderilmemesi, başvurunun bütünü yerine rüçhan hakkının kaybına yol açar (m.15/3).

SMK m.15/4 ayrıca kanunun m.3’ündeki korumadan yararlanma kapsamına girmeyen kişilerin başvurularının reddedileceğini düzenler. Şekli inceleme, markanın tüm maddi tescil koşullarını karşılayıp karşılamadığının kesin olarak kararlaştırıldığı aşama değildir; bu değerlendirme sonraki incelemede devam eder.

Mutlak Ret İncelemesi, Yayım ve Tescil

Şekli yönden uygun bulunan başvuru, SMK m.16/1 uyarınca m.5’teki mutlak ret nedenleri bakımından incelenir. TÜRKPATENT, başvurunun mal veya hizmetlerin tamamı ya da bir kısmı yönünden tescil edilemeyeceği kanaatine varırsa ilgili kapsamı reddeder. Ret kapsamı dışında kalan ve koşulları karşılayan başvurular m.16/2 uyarınca Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanır.

Yayım, tescille aynı şey değildir. Yayım sonrasında üçüncü kişilerin görüşleri ve yayıma itirazlar gündeme gelebilir. SMK m.17’deki üçüncü kişi görüşü ile m.18’deki marka başvurusuna itiraz birbirinden farklı yollardır; yayıma itiraz için kanunda öngörülen süre, başvurunun yayımından itibaren iki aydır. İtirazın kabul edilebileceği nispi ret nedenleri, başvuru sahibi açısından yalnızca dosyanın izlenmesi gerektiğini gösteren genel bir risk başlığıdır; bunların ayrıntılı incelemesi ilk başvuru işleminin kapsamını aşar.

Yayım üzerine itiraz gelirse başvuru sahibinin itiraza cevap verme süreci başlayabilir. Önceki markaya dayalı bazı itirazlarda kullanım ispatı talebi gündeme gelebilir. Başvuruya yönelik ret kararı verilirse izlenecek idari yol ise marka reddine itiraz konusuna aittir; Kurumun nihai kararının yargısal denetimi ayrıca YİDK kararının iptali davası çerçevesinde değerlendirilir.

SMK m.22/1 uyarınca başvurunun tescil edilebilmesi için şekli ve maddi inceleme ile yayım aşamalarının tamamlanması, itiraz yapılmamış olması veya itirazların nihai olarak reddedilmesi ve tescil ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi dâhil gerekli evrakın süresinde sunulması gerekir. Koşullar yerine getirildiğinde marka sicile kaydedilir ve tescil Bültende yayımlanır. Tescil ücretine ilişkin şart süresinde yerine getirilmezse başvuru işlemden kaldırılır. Bu nedenle ilk başvuru ücretiyle dosyanın bütün mali yükümlülüklerinin sona erdiği düşünülmemelidir.

Tescilli markanın koruma süresi, SMK m.23/1 gereğince tescil tarihinden değil başvuru tarihinden itibaren on yıldır; onar yıllık dönemlerle yenilenebilir. Böylece başvuru tarihi hem başvuru sırasını hem de ilerideki koruma süresinin hesaplanmasını etkiler.

Düzeltme, Bölünme ve Başvurunun Geri Çekilmesi

Marka örneği veya mal ve hizmet listesi değiştirilebilir mi?

SMK m.11/6, başvuru sahibinin talebiyle düzeltilebilecek hususları, başvurunun içeriğinde, marka örneğinde veya mal ve hizmet listesinde değişiklik oluşturmayan imla ve açık maddi hatalarla sınırlandırır. Bu nedenle tescil için sunulan kelime unsurunu değiştirmek, yeni bir logo eklemek veya başlangıçta seçilmemiş mal ve hizmetleri mevcut dosyaya ilave etmek basit düzeltme yoluyla yapılamaz. Koruma talebini esaslı biçimde değiştiren işaret için yeni başvuru yapılması gerekir.

Özellikle renkli logo, ses ya da ürün şekli gibi işaretlerde ilk sunulan gösterimin doğru hazırlanması önem taşır. Üç boyutlu marka, ses markası ve renk markası başvurularında gösterimin niteliği, salt dosya biçiminden ibaret olmayıp korumanın konusunu da belirler.

Başvuru bölünebilir mi?

SMK m.11/5 uyarınca başvuru sahibi, marka tescil edilene kadar başvuruyu mal veya hizmetler bakımından iki ya da daha fazla başvuruya bölebilir. Bölünme, aynı işarete ilişkin farklı mal veya hizmet gruplarının idari takibini birbirinden ayırmaya yarayabilir; bir marka örneğini başka bir işaretle değiştirme veya yeni mal ve hizmet ekleme yöntemi değildir. Bölünmenin sonuçları ve ücretleri, somut dosyanın aşamasına göre değerlendirilmelidir.

Başvuru geri çekilebilir mi?

SMK m.28/5, başvuru sahibine marka tescil edilmeden önce başvuruyu geri çekme imkânı tanır; marka hakkından vazgeçmeye ilişkin hükümler geri çekme bakımından da uygulanır. Geri çekme, devam eden başvuruya dayanılarak tescil talep edilmesinden vazgeçilmesi sonucunu doğurur. Aynı işaret için daha sonra yeniden başvurulursa yeni dosyanın başvuru tarihi esas alınır; önceki başvuru tarihi kendiliğinden yeni dosyaya taşınmaz. Tescil sonrası marka hakkından vazgeçme ve sicilden terkin ise ayrı bir kurumdur.

Başvurunun Hukuki Etkisi ve Kritik Süreler

Marka başvurusunun yapılması, sicilde tescil elde edilmesi ve üçüncü kişilere karşı marka hakkının ileri sürülmesi ayrı hukuki aşamalardır. SMK m.7/1’e göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Bununla birlikte m.7/4, başvurunun Bültende yayımlanmasından sonra meydana gelen ve tescilin ilan edilmiş olması hâlinde yasaklanabilecek fiiller bakımından başvuru sahibine tazminat davası açabilme imkânı tanır; mahkeme, tescilin yayımlanmasından önce iddiaların geçerliliği hakkında karar veremez. Dolayısıyla başvuru belgesi tek başına tescil belgesiyle eşdeğer değildir.

Başvuru sahibinin süreç boyunca izlemesi gereken başlıca süre ve sonuçlar şöyledir:

Tebligatların takip edilmesi, sürenin hangi olayla başladığının belirlenmesi ve resmî ücret ödemelerinin dosyayla eşleştirilmesi başvuru yönetiminin parçasıdır. SMK m.160/6, ilgili koşullarda Kurumun elektronik posta kutusu üzerinden yaptığı tebligatların muhatabın kutuya ilk giriş yaptığı tarihte ve her hâlde belgenin konulmasını izleyen onuncu günün sonunda yapılmış sayılacağını düzenler. Bu nedenle yalnız başvuru numarasının alınması değil, dosya bildirimlerinin izlenmesi de gerekir.

Son olarak, başvuru sahibi işaretin kullanımında üçüncü kişilerin haklarını dikkate almalıdır. Başvuru yapılmış olması, önceki marka sahibinin haklarını ortadan kaldırmaz; önceki hak sahibinin izin vermesi gerekiyorsa bunun koşulları marka muvafakatnamesi çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. İşaretin kullanım yoluyla sonradan ayırt edicilik kazanmış olduğu ileri sürülüyorsa bunun ayrı ispat koşulları da kullanım sonucu ayırt edicilik kazanılması kapsamında incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka başvurusu yapmak için şirket kurmak gerekir mi?

Hayır. SMK m.3’teki korumadan yararlanma koşullarını sağlayan gerçek kişiler de kendi adlarına başvurabilir. Tescilin kimin adına yapılacağı ayrıca belirlenmelidir.

Marka başvurusunda hangi belgeler mutlaka bulunmalıdır?

Başvuru sahibi kimliği, marka örneği, mal veya hizmet listesi ve başvuru ücretinin ödendiğini gösterir bilgi temel unsurlardır. Ortak veya garanti markası teknik şartnamesi, rüçhan ve Latin alfabesi karşılığına ilişkin bilgiler yalnız ilgili başvurularda gerekir.

Eksik belgeyi sonra tamamlarsam ilk başvuru tarihim korunur mu?

Her durumda değil. SMK m.11/1-a, b, c veya ç kapsamındaki temel unsurlar eksikse başvuru tarihi, bunların giderildiği tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir. Diğer şekli eksikliklerde m.15/2’deki ayrı kural uygulanır.

Yurt dışındaki ilk marka başvuruma dayanarak Türkiye’de ne kadar sürede başvurabilirim?

SMK m.12’deki koşullar sağlanıyorsa ilk başvurudan itibaren altı ay içinde aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için Türkiye’de rüçhanlı başvuru yapılabilir. Rüçhan başvuruyla birlikte talep edilmeli, belge Türkiye’deki başvurudan itibaren üç ay içinde sunulmalıdır.

Başvurudan sonra markama yeni bir kelime veya logo ekleyebilir miyim?

SMK m.11/6 uyarınca başvurunun içeriğini veya marka örneğini değiştiren eklemeler, açık maddi hata düzeltmesi sayılamaz. Esaslı biçimde değişen işaret için yeni bir marka başvurusu yapılması gerekir.

Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanan işaret kesin olarak tescil edilmiş midir?

Hayır. Yayım, tescilden önceki aşamadır. İlgili kişilerin itirazları ve sonraki işlemler tamamlanıp SMK m.22’deki koşullar yerine getirildiğinde tescil yapılır.

Marka tescilinin on yıllık süresi hangi tarihte başlar?

SMK m.23/1 gereğince on yıllık koruma süresi tescil tarihinden değil, kesinleşmiş başvuru tarihinden itibaren hesaplanır. Tescil, usulüne uygun yenilenerek onar yıllık dönemler hâlinde sürdürülebilir.

Sonuç

Marka başvuru sürecinde belirleyici hususlar; doğru başvuru sahibi ve marka örneğinin seçilmesi, mal ve hizmet listesinin hazırlanması, zorunlu bilgilerin eksiksiz sunulması, başvuru tarihinin korunması ve varsa rüçhan hakkının zamanında ileri sürülmesidir. Şekli incelemenin tamamlanması tescili garanti etmez; yayım, itirazların değerlendirilmesi ve tescil ücreti dâhil sonraki koşullar ayrıca yerine getirilmelidir.

Başvurunun hukuki kapsamının ve idari aşamalarının değerlendirilmesine ilişkin ayrıntılar için marka tescili ve başvuru sürecine ilişkin hukuki danışmanlık sayfası incelenebilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer