Marka kullanım ispatı delilleri; markanın Türkiye’de, ilgili dönemde, tescilli mal veya hizmetler bakımından ve ticari hayatta ciddi biçimde kullanıldığını ortaya koyan fatura, satış kaydı, sevk belgesi, ürün ve ambalaj örneği, reklam, katalog, dijital arşiv ve benzeri belgelerdir. Tek başına bir marka tescil belgesi veya tarihsiz görsel, fiilî kullanımı kanıtlamaz. Güçlü bir ispat dosyası, her belgenin hangi markayı, hangi mal veya hizmeti, hangi tarihte, nerede ve ne ölçüdeki ticari faaliyeti gösterdiğini diğer kayıtlarla doğrulayabilmelidir. Delillerin kabulü, sayısından çok bu unsurlar arasındaki tutarlı bağlantıya bağlıdır.
Marka Kullanımında Ne İspatlanır?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 9. maddesi, markanın tescilli olduğu mal veya hizmetler için Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmasını esas alır. Aynı maddenin ikinci fıkrasında, markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması ve markanın yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalaj üzerinde kullanılması da kullanım sayılır; üçüncü fıkra ise marka sahibinin izniyle gerçekleşen kullanımı kapsar.
Bu nedenle marka kullanım ispatında beş ayrı soru birlikte cevaplanır: Hangi işaret kullanıldı, hangi mal veya hizmet için kullanıldı, ne zaman kullanıldı, kullanımın Türkiye ile bağlantısı nedir ve kullanımın gerçek ticari ağırlığı ne düzeydedir? Markanın bir şirketin kayıtlarında bulunması veya tasarımının hazırlanmış olması, bu beş sorunun tamamını cevaplamaz.
Bu yazının konusu, söz konusu süreçlerin başvuru şartları değil, kullanımın hangi belgelerle ve nasıl ikna edici şekilde kanıtlanacağıdır. İdari itirazdaki talebin koşulları için marka itirazında kullanım ispatı; dava savunmasının hukuki çerçevesi için tecavüz davasında kullanmama def’i ayrıca incelenmelidir.
Marka Kullanım İspatı Delilleri ve İspat Güçleri
Hukuken tek bir zorunlu belge tipi bulunmaz. Bununla birlikte üçüncü kişilerle yapılan ve tarih, ürün, miktar ve bedel bilgisi taşıyan işlemler; yalnız marka sahibince hazırlanabilen tanıtım görsellerine göre genellikle daha somut doğrulama imkânı sağlar. Aşağıdaki değerlendirme mutlak bir delil hiyerarşisi değil, delillerin hangi olguyu gösterdiğine ilişkin uygulama rehberidir.
| Delil | Gösterebildiği olgu | Başlıca sınırlılık |
|---|---|---|
| Satış faturası, e-fatura, irsaliye | Tarih, alıcı, mal/hizmet, adet, bedel ve ticari dolaşım | Ürünün hangi markayı taşıdığı açık olmayabilir |
| Ticari defter, stok ve sipariş kaydı | İşlem sürekliliği ve ürün kodu bağlantısı | Tek taraflı kayıtların bağımsız belgeyle doğrulanması gerekir |
| Etiket, ambalaj, ürün numunesi | Markanın mal üzerindeki görünümü ve kullanılış biçimi | Üretim, dağıtım ve tarih tek başına anlaşılamaz |
| Katalog, reklam, fuar ve tanıtım | Pazara yönelen tanıtım ve işaretin sunumu | Hazırlanmış olmak, yayımlanmış veya dağıtılmış olmak demek değildir |
| Web sitesi, sosyal medya, pazar yeri kaydı | Çevrim içi teklif, tanıtım, sipariş ve görünürlük | Tarih, coğrafya ve gerçek satış ayrıca doğrulanmalıdır |
| Hizmet sözleşmesi, iş teslimi, tahsilat | Marka altında fiilen sunulan hizmet | Salt sözleşme niyeti, hizmetin yerine getirildiğini göstermeyebilir |
En güçlü dosya tek belgeye değil, birbirini tamamlayan belge zincirine dayanır. Örneğin tarihli bir ambalaj baskı faturası markanın etiketini, bir sevk irsaliyesi ürünün dolaşımını, müşteriye düzenlenen satış faturası ise somut ticari işlemi gösterebilir. Belgeler aynı ürün kodu veya sipariş numarasıyla eşleşiyorsa çıkarım daha denetlenebilir hâle gelir.
Fatura, Satış, Sevkiyat ve Muhasebe Kayıtları
Fatura neden önemlidir, tek başına yeterli midir?
Faturalar, gerçekleşmiş bir ticari işleme ilişkin tarih, taraf, bedel, miktar ve ürün açıklaması taşıdıkları için önemli kullanım delilleridir. Ancak faturanın bulunması, otomatik olarak tescilli markanın kullanıldığını ispatlamaz. Faturada yalnız “tişört”, “krem” veya “yazılım hizmeti” yazıyorsa, bu kalemlerin dava veya itiraz konusu markayla bağlantısı ayrıca gösterilmelidir.
Fatura üzerinde marka adının yazılı olması her durumda yasal bir zorunluluk değildir. Marka adı bulunmayan bir fatura, ilgili ürünün üzerindeki markayı gösteren tarihli katalog, ambalaj, ürün kodu, sevk belgesi ve ticari kayıtla eşleştirilerek anlam kazanabilir. Buna karşılık faturanın başındaki şirket logosu, faturada satılan bütün malların o logo ile markalandığına tek başına kanıt değildir.
Satış zinciri hangi belgelerle doğrulanır?
- Sipariş ve sözleşme: Müşterinin hangi markalı malı veya hizmeti talep ettiğini, ürün kodunu ve işin tarihini gösterir.
- Sevk irsaliyesi ve teslim kaydı: Belirli malların hangi alıcıya, ne zaman ve hangi miktarda sevk edildiğini ortaya koyar.
- Fatura ve ödeme kaydı: İşlemin ekonomik boyutunu, karşı tarafını ve gerçekleşme tarihini destekler.
- Stok hareketleri ve ürün kartları: Sipariş kodu ile fiilen markayı taşıyan ürün arasında bağlantı kurabilir.
- İade, iptal ve düzeltme kayıtları: Görünürde satış yaratmış ancak sonradan iptal edilmiş işlemlerin gerçek etkisini açıklar.
E-fatura veya e-arşiv belgelerinde mümkünse doğrulanabilir özgün kayıt ve ilgili sistem referansları saklanmalıdır. Tek başına düzenlenebilen Excel dökümü veya ekran görüntüsü, kaynağını oluşturan ticari ve mali kayıtlarla desteklenmedikçe sınırlı ispat gücüne sahiptir. Kişisel verilerin ve ticari sırların paylaşılması gerekiyorsa uyuşmazlık bakımından zorunlu olmayan alanlar, delilin doğrulanabilirliği korunarak uygun şekilde gizlenebilir.
Ürün, Ambalaj, Katalog ve Reklam Belgeleri
Ürün fotoğrafı, numune, etiket ve ambalaj örneği, markanın malın üzerinde nasıl yer aldığını göstermek bakımından değerlidir. Fakat raftaki bir ürünün veya markalı bir kutunun fotoğrafı, onun belirli bir yıl içinde piyasaya sunulduğunu tek başına kanıtlamaz. Bu görsellerin baskı, üretim, satın alma, sevk ve satış kayıtlarıyla ilişkilendirilmesi gerekir.
Örneğin ambalaj üzerindeki marka görünümünü gösteren bir numune; aynı tasarımın baskı siparişi, matbaa faturası, parti/lot numarası, sevkiyat belgesi ve satış tarihiyle birlikte sunulabilir. Ürün kodları değişmişse eski ve yeni kodların hangi tarihte aynı ürünü ifade ettiği de açıklanmalıdır. Böylece bugün elde bulunan bir ambalajın geçmişte piyasada kullanıldığı, yalnız beyana dayanılmadan gösterilebilir.
Katalog ve reklamların asıl ispat gücü, gerçekten hedef pazara ulaştıkları gösterilebildiğinde ortaya çıkar. Basım faturası ve dağıtım listesi, süreli yayındaki ilan sayfası ve yayım tarihi, reklam ajansının yayımlama raporu, fuar organizatörünün katılım teyidi veya tanıtımın yapıldığı döneme ait bağımsız kayıtlar bu bağlantıyı destekler. Salt hazırlanmış bir PDF broşür, markanın tüketiciye sunulduğunu veya markalı ürünün satışa çıktığını kesinleştirmez.
Reklam bütçesinin büyüklüğü de tek başına satış veya ciddi kullanımın eş anlamlısı değildir. Reklam harcaması, gerçek piyasa faaliyeti ve ilgili mal veya hizmetlerle ilişkilendirildiğinde anlam kazanır. Bu ayrım, esas konusu tüketici algısıyla elde edilen kullanım sonucu ayırt edicilik kazanılması olan ispat rejimiyle de karıştırılmamalıdır.
Web Sitesi, Sosyal Medya ve Dijital Arşiv Kayıtları
İnternet sitesinde görülen bir marka, pazar yerindeki ürün listesi veya sosyal medya paylaşımı, işaretin çevrim içi kullanımına dair başlangıç delili olabilir. Ancak bugün alınan ekran görüntüsü, aynı içeriğin geçmişte hangi tarihte ve hangi ülkedeki müşterilere yönelik bulunduğunu kendiliğinden ispatlamaz. Dijital delilin oluşturulma tarihi ile yayına alınma tarihi ayrı meselelerdir.
Daha sağlam bir dijital dosya için gönderi veya ilan bağlantısı ve kayıt kimliği, platformun tarih bilgisi, arşivlenmiş sayfa nüshası, kampanya yayım raporu, sipariş ve ödeme kaydı, kargo belgesi ve mümkün olduğunda platformdan alınan işlem dökümü birbirine bağlanmalıdır. Arşiv hizmetleri bir sayfanın belirli tarihteki görünümüne yardımcı olabilir; ancak sayfa kaydının güvenilirliği, içeriğin bütünlüğü ve Türkiye pazarına yönelme olgusu ayrıca değerlendirilir. Dosya adı veya sonradan elle yazılmış tarih tek başına güvenilir tarihlendirme sayılmaz.
Çevrim içi ortamda reklamın görüntülenmesi, ürünün satışa sunulması ve tamamlanmış satış farklı olgulardır. Sadece etkileşim veya takipçi sayıları gerçek satışın yerine geçmez; buna karşılık hizmet sektöründe internet üzerinden tamamlanan rezervasyon, kayıt, abonelik veya hizmet teslimi, markalı hizmetin piyasaya sunulmasına ilişkin doğrudan delil olabilir. Sosyal medya içeriklerinin hukuka aykırı üçüncü kişi kullanımlarında delil niteliği ise ayrı olarak sosyal medyada marka ihlali başlığında ele alınır.
Dijital kayıtlar değiştirilebilir olduğundan özgün dosyaların, yükleme ve işlem kayıtlarının ve mümkünse platform doğrulamalarının korunması önemlidir. Noter tespiti veya başka bir teknik kayıt yöntemi, içeriğin belirli bir andaki görünümünü destekleyebilir; ancak tek başına önceki yıllarda ciddi ticari kullanım bulunduğunu kanıtlamaz. İhlal fiilinin delil tespitiyle korunması ise bu yazının kullanım delili konusundan farklıdır; ayrıntılar marka ihlalinde delil tespiti yazısındadır.
Delillerin Tarihi ve Türkiye’de Kullanımın Gösterilmesi
Hangi beş yıllık dönem incelenir?
Kullanım delillerinin geçerli olması, somut uyuşmazlığın gerektirdiği referans döneme bağlıdır. Örneğin SMK m.19/2 kapsamında itiraza konu başvurunun başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önceki beş yıl esas alınır. SMK m.29/2’deki tecavüz davası savunmasında dava tarihi; SMK m.25/7’deki hükümsüzlük savunmasında ise kanunda gösterilen ilgili tarih kesitleri önem taşır. İptal taleplerinin dönem ve özel istisnaları farklıdır. İdari itirazın şartları yukarıda bağlantı verilen ayrı yazının, iptalin dönem ve istisnaları ise kullanmama nedeniyle iptal incelemesinin konusudur.
Delil çizelgesinde her belgenin düzenlenme, yayımlanma, teslim veya işlem tarihi ayrı yazılmalıdır. Referans dönemden önceki belgeler geçmiş marka kullanımını açıklayan arka plan verisi olabilir; dönemin sonrasındaki belgeler de geçmiş bir işlemi bağımsız olarak doğrulayabilir. Ancak sonradan başlayan kullanımı geçmiş dönemde gerçekleşmiş gibi göstermek mümkün değildir. Delilin neyi ve hangi tarih itibarıyla ispatladığı açıkça ayrılmalıdır.
Türkiye bağlantısı ve ihracat istisnası
Yalnız yurt dışındaki satış veya yabancı ülkedeki tanıtım, Türkiye’de ciddi kullanımın doğrudan karşılığı değildir. Türkiye’deki siparişler, üretim, müşteri, teslimat, reklam hedeflemesi veya hizmetin sunulduğu yeri gösteren belgeler gereklidir. Buna karşılık SMK m.9/2-b, markanın yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılmasını kanunen kullanım sayar. Bu durumda Türkiye’deki üretim ve markalama faaliyeti ile ihracat faturası, gümrük beyannamesi ve taşıma belgeleri arasında bağlantı kurulması özellikle önemlidir.
Bir yabancı internet sitesinin Türkiye’den erişilebilir olması, kendi başına markanın Türkiye pazarında kullanıldığını göstermez. Benzer şekilde yurt dışında tescil belgesi ya da küresel reklam kampanyası, Türkiye’deki veya kanunun kabul ettiği ihracat bağlantılı kullanımı belgelemeden yeterli sonuç vermeyebilir.
Marka Örneği ile Tescilli Mal ve Hizmetlerin Eşleştirilmesi
İspat, yalnız bir kelimenin ticari belgelerde geçmesine değil, tescile konu markanın ilgili mal veya hizmetin ticari kaynağını gösteren işaret olarak kullanılmasına yöneliktir. Bu nedenle delil dosyasının başında tescil numarası, tescilli marka örneği, mal/hizmet listesi ve belgelerdeki fiilî marka görünümleri karşılaştırılmalıdır. Birden fazla tescil varsa delillerin hangi tescile ilişkin olduğu ayrıca belirtilmelidir.
SMK m.9/2-a gereğince ayırt edici karakter değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanım mümkün olmakla birlikte, her logo değişikliği otomatik olarak aynı markanın kullanımı değildir. Örneğin tescilli kelime markasının farklı yazı karakteriyle kullanılması ile tescilli şekil markasının ayırt edici şekil unsurunun tamamen kaldırılması farklı değerlendirilir. Kullanılan işaretin tescilli örnekle nasıl örtüştüğü somut olarak açıklanmalıdır.
Mal/hizmet eşleştirmesi ürün kodu düzeyinde yapılmalıdır. Bir faturadaki “kozmetik” açıklamasının hangi somut ürünlere ilişkin olduğu, ürün kartı ve ambalaj aracılığıyla belirlenebilir. Bir markanın şampuanlarda kullanıldığını gösteren kayıtlar, aynı markanın tescilindeki bütün kozmetik kalemlerinde kullanıldığını kendiliğinden kanıtlamaz. Kullanım yalnız bazı mal veya hizmetlerde ispatlanmışsa, ilgili uyuşmazlıkta bu sınırlı kapsam dikkate alınır.
Hizmetlerde ürün ambalajı yerine marka altında sunulan hizmetin dışa yansıması aranır: müşteri sözleşmeleri, iş emri, teslim veya ifa kayıtları, hizmet faturası, rezervasyon, kurumsal tanıtım ve tabela buna örnektir. Salt şirket ticaret unvanının ticaret sicilinde bulunması, her durumda belirli bir hizmet bakımından markasal kullanım anlamına gelmez. Özellikle 35. sınıftaki perakende hizmetleri gibi alanlarda, malın satılması ile tescilli hizmet markasının kullanılması arasındaki bağ somut belgelerle kurulmalıdır.
Ciddi Kullanım: Fatura Sayısı, Satış Hacmi ve Sektör
Markanın ciddi kullanımı, yalnızca sicil kaydını korumak için yapılan sembolik işlemlerden ayrılır. Kullanımın ilgili piyasada ticari yer edinmeye veya mevcut konumu korumaya yönelik, gerçek ve dışa dönük bir faaliyet olup olmadığı incelenir. Satış miktarı, işlem sıklığı, kullanımın süresi, ürünün fiyatı, sektörün yapısı ve işletmenin faaliyet ölçeği birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle “üç fatura yeterlidir” ya da “on faturanın altı her zaman yetersizdir” şeklinde genel bir kural yoktur. Seri üretim tüketim mallarında birkaç küçük satış sınırlı bir göstergeyken, yüksek bedelli ve seyrek teslim edilen endüstriyel ürünlerde daha az işlem ticari bakımdan anlamlı olabilir. Esas olan, belgelerin somut sektör koşullarında gerçek bir pazar faaliyetine işaret etmesidir.
Bir işletmenin aynı hafta içinde ilişkili kişilere düzenlediği birkaç fatura, satılan miktar yüksek görünse bile sembolik kullanım iddiasını gündeme getirebilir. Buna karşılık uzun döneme yayılan, farklı alıcılara yapılmış ve sipariş, sevkiyat, ürün görseli ile doğrulanan işlemler daha güçlü bir tablo oluşturur. Faaliyet hacminin düşmesi de tek başına kullanmama anlamına gelmez; düşüşün zamanı, nedenleri ve geride kalan ticari hareketlerin niteliği incelenir.
Lisans Alan, Distribütör veya Başka Bir Şirketin Kullanımı
SMK m.9/3 uyarınca marka sahibinin izniyle gerçekleşen kullanım, marka sahibinin kullanımı olarak kabul edilir. Dolayısıyla lisans alanın, yetkili üreticinin veya izinli başka bir işletmenin markalı ürünleri pazarlaması delil olarak önem taşıyabilir. Ancak belgelerin başka şirket adına düzenlenmiş olması hâlinde taraflar arasındaki izin ilişkisi ve markanın hangi ürünlerde kullanıldığı açıklanmalıdır.
Lisans sözleşmesi, marka kullanma izni, tedarik veya üretim anlaşması, ilgili dönem faturaları, ambalajlar ve dağıtım kayıtları birbirini destekleyebilir. Sözleşmenin varlığı tek başına piyasada fiilî kullanım yapıldığını kanıtlamaz; aynı şekilde ilişkili şirketin ticaret hacmi, markaya özgülenmeden marka sahibine mal edilemez. Lisans ilişkilerinin hukuki çerçevesi marka lisans sözleşmesi konusundadır.
İzin, kullanım döneminde gerçekten var olmalı ve ileri sürülen marka ile mal veya hizmetler bakımından dayanak oluşturmalıdır. Marka sahibi ile ticari ilişkisi olmayan bir şirketin benzer işareti kullanması, yalnızca işaret benzerliği nedeniyle marka sahibinin ciddi kullanımı sayılmaz.
Denetlenebilir Marka Kullanım İspatı Dosyası Nasıl Hazırlanır?
Belgeleri gelişigüzel eklemek yerine, her iddianın hangi delille ispatlandığını gösteren bir eşleştirme matrisi oluşturmak, hem idari incelemede hem yargılamada belirsizlikleri azaltır. Bunun için aşağıdaki sıralama işlevseldir:
- Markayı tanımlayın: Tescil numarası, marka örneği, ilgili mal/hizmet kalemleri ve belgelerdeki fiilî işaret görünümlerini kaydedin.
- Referans dönemi belirleyin: İlgili işlem veya dava için doğru tarih aralığını saptayıp bu aralığın dışındaki belgeleri ayrıca işaretleyin.
- Ürün ve hizmet kodlarını çözün: Faturalardaki stok kodları ile ürün fotoğrafı, ambalaj ve tescilli emtia arasındaki ilişkiyi gösteren bir açıklama ekleyin.
- Ticari akışı belgeleyin: Sipariş, üretim, teslim, fatura, ödeme ve mümkünse üçüncü kişi kayıtlarını birbirine bağlayın.
- Tarihi ve coğrafyayı doğrulayın: Türkiye’deki faaliyet, müşteri veya kanunun tanıdığı ihracat kullanımı için bağımsız belgeleri ayırın.
- İspat zayıflıklarını açıklayın: İptal edilmiş faturaları, tarihsiz fotoğrafları, işaret değişikliklerini veya farklı şirket adına kayıtları gizlemeyin; bunların hukuki etkisini açıklayın.
| İspatlanacak olgu | Örnek eşleştirme |
|---|---|
| Markanın ürün üzerinde kullanımı | Tescil örneği + ürün fotoğrafı + ambalaj baskı kaydı |
| Gerçek satış | Sipariş numarası + sevk belgesi + fatura + tahsilat |
| Tarih ve yer | Tarihli işlem kaydı + alıcı/teslim adresi + taşıma belgesi |
| Hizmetin sunulması | Markalı teklif + kabul/sözleşme + ifa kaydı + hizmet faturası |
Örnek: “LARA” ibareli marka 30. sınıfta bisküviler için tescilli olsun. Dosyaya yalnızca “gıda ürünü” yazılı üç fatura ve tarihsiz paket fotoğrafı sunulursa satışların hangi marka ve ürüne ilişkin olduğu belirsiz kalabilir. Aynı faturalar, üzerindeki stok kodunu “LARA bisküvi” etiketli ürün kartına bağlayan tarihli üretim kaydı, parti numarası, sevk irsaliyesi ve müşteriye teslim kaydı ile sunulursa delil zinciri güçlenir. Bu örnek varsayımsaldır; ciddi kullanımın nihai değerlendirmesi satışların gerçek kapsamına ve ilgili sektöre bağlıdır.
Delil listesinde her ek için kısa bir açıklama ve belge numarası kullanılması, aynı faturanın birden fazla ürüne yanlışlıkla bağlanması veya tarihsiz materyalin farklı dönemlere mal edilmesi riskini azaltır. Belge bütünlüğü korunmalı; kesilmiş ekran görüntülerinin özgün nüshaları, mümkün olan hâllerde ilgili dosya ve kayıtlarla birlikte saklanmalıdır.
Yargı Kararlarında Fatura ve Tanıtım Delillerinin Değerlendirilmesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.05.2024 tarihli, E. 2023/2121, K. 2024/4502 sayılı kararında kullanmama nedeniyle iptal istemi incelenmiştir. Dava tarihinden sonraki faturanın ilgili geçmiş dönem bakımından kullanımı ispatlamadığı, önceki döneme ait üç faturanın ise somut satış miktarları ve diğer kayıtlarla birlikte ciddi kullanım için yetersiz bulunduğu ilk derece değerlendirmesi istinafta ve temyizde korunmuştur. Kararın önemi, belge sayısının değil, ilgili dönem ve gerçek piyasa faaliyetinin birlikte değerlendirilmesidir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin 15.06.2023 tarihli, E. 2021/909, K. 2023/853 sayılı kararında kullanım ispatı talebine karşı sunulan broşürler ile diğer kayıtlar incelenmiş; broşür sayfaları, markasal kullanımı göstermeyen faturalar ve ürün bağlantısı kurulamayan belgeler ciddi kullanımı kanıtlamaya yeterli görülmemiştir. Bu karar, özellikle tanıtım malzemesinin gerçek satış ve marka bağlantısıyla desteklenmesi gereğini somutlaştırır.
Ankara 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin 04.03.2026 tarihli, E. 2025/42, K. 2026/97 sayılı kararında ise tarihi belirlenemeyen ambalaj görselleri ile sınırlı sayıdaki satış belgeleri yeterli bulunmamıştır. Mahkeme, fatura sayısının değerlendirilmesinde ürünün niteliğinin önemine dikkat çekmiş; seyrek satılan yüksek bedelli ürünlerle hızlı tüketim mallarının aynı nicelik ölçüsüyle karşılaştırılamayacağını açıklamıştır. Bu, somut olayla sınırlı ilk derece kararıdır; bütün sektörler için sabit bir asgari satış eşiği oluşturmaz.
Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde, fatura, katalog ve fotoğrafların tek tek varlığından ziyade; tarih, marka, emtia ve ticari faaliyetin denetlenebilir biçimde ortaya konulması belirleyici hâle gelir. Her uyuşmazlığın ilgili dönemi, ispat yükü ve hukuki sonucu ayrıca incelenmelidir.
Marka Kullanım İspatı Delilleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Faturada marka adı yoksa kullanım ispatı tamamen imkânsız mı?
Hayır. Marka adının faturada bulunmaması, tek başına belgenin hükümsüz olduğu anlamına gelmez. Faturadaki ürün kodu, tarihli ambalaj, ürün kataloğu, sevk ve satış kayıtlarıyla eşleştirilebiliyorsa ilgili markanın kullanımı kanıtlanabilir. Bu bağlantı kurulamıyorsa yalnız şirket logosu veya genel ürün açıklaması yetersiz kalabilir.
2. Instagram paylaşımı veya internet sitesi ekran görüntüsü yeterli midir?
Tek başına her zaman yeterli değildir. Gerçek yayım tarihi, markanın hangi mal veya hizmet için kullanıldığı, içeriğin Türkiye bağlantısı ve ticari faaliyetin kapsamı önemlidir. Arşiv kayıtları, platform raporları, sipariş ve satış belgeleri dijital görüntüyü güçlendirebilir.
3. Marka kullanımını ispatlamak için belirli sayıda satış şart mı?
Kanunda bütün sektörlere uygulanan sabit bir fatura veya satış adedi yoktur. İşlemlerin niteliği, miktarı, sıklığı, sürekliliği ve malın veya hizmetin piyasası birlikte değerlendirilir. Birkaç göstermelik işlem, sırf fatura düzenlendi diye ciddi kullanım sayılmaz.
4. Tarihsiz ürün fotoğrafı ve ambalaj numunesi delil olur mu?
Markanın görünümünü gösterebilir; ancak tek başına ilgili beş yıllık dönemde piyasada kullanıldığını göstermeyebilir. Baskı, üretim, stok, satış ve sevk belgeleriyle tarih ve ürün ilişkisi kurulması gerekir.
5. Yalnızca ihracata konu ürünlerdeki marka kullanımı dikkate alınır mı?
Evet, SMK m.9/2-b uyarınca markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması da kullanım sayılır. İlgili markalama faaliyetinin ve ihracat ilişkisinin üretim, fatura, taşıma ve gümrük belgeleriyle somutlaştırılması önemlidir.
6. Markayı lisans alan şirket kullanıyorsa kimin belgeleri sunulur?
Marka sahibinin izniyle kullanım, SMK m.9/3 uyarınca onun kullanımı sayılabilir. Bu durumda lisans veya izin ilişkisini gösteren belgelerle lisans alanın fiilî satış ve kullanım kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir. Yalnız lisans sözleşmesi, gerçek piyasa kullanımını otomatik olarak kanıtlamaz.
7. Son beş yıldaki bütün faturaların sunulması zorunlu mudur?
Her durumda bütün ticari kayıtların sunulması şeklinde genel bir zorunluluk yoktur. Ancak seçilen deliller referans dönemindeki kullanımın gerçek kapsamını güvenilir ve temsil edici biçimde ortaya koymalıdır. İlgili makam ek açıklama veya belge isteyebilir; sınırlı örneklem tüm faaliyeti yansıtmıyorsa ispat yetersiz kalabilir.
Sonuç
Marka kullanım ispatı delilleri, tek tek belge toplayarak değil, markanın ilgili dönemde Türkiye’de ve belirli mal veya hizmetler üzerinde gerçek ticari faaliyet kapsamında kullanıldığını gösteren tutarlı bir zincir kurularak değerlendirilir. Fatura ve ticari kayıtlar işlemin varlığını; ambalaj ve ürün örnekleri kullanılan işareti; reklam ve dijital arşivler pazara yönelik görünürlüğü; sevk ve teslim kayıtları ise zaman ve coğrafya bağını açıklayabilir. Belge eksikliğinin sonucu, incelemenin yapıldığı idari veya adli süreçte farklılaşır. Bunun için markanın iptal nedenleri ile TÜRKPATENT nezdinde iptal usulü ayrıca ele alınmalıdır.
Belirli bir tescile ve uyuşmazlığa ilişkin ispat dosyasının oluşturulmasında, tarih ve emtia eşleştirmesinin hukuki değerlendirilmesinde marka hukuku alanındaki hukuki danışmanlık kapsamında somut belge incelemesi yapılabilir.
Yazar Avukat Fatih Sefer