CMK Madde 76 | Beden Muayenesi ve Örnek Alınması

CMK Madde 76, suç delillerinin elde edilmesi amacıyla mağdurun beden muayenesini ve vücudundan biyolojik örnek alınmasını düzenler. İşlemin dayanağı, mağdurun rızası ile yargısal kararın hangi hâllerde gerekli olduğu ve çocuklar bakımından özel güvenceler bu maddede belirlenmiştir.

Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması – CMK Madde 76

Madde 76 – (Değişik: 25/5/2005 – 5353/3 md.)

(1) Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, mağdurun vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılabilmesine veya vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine; sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahî bir müdahalede bulunmamak koşuluyla; Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da re’sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.

(2) Mağdurun rızasının varlığı halinde, bu işlemlerin yapılabilmesi için birinci fıkra hükmüne göre karar alınmasına gerek yoktur.

(3) Çocuğun soy bağının araştırılmasına gerek duyulması halinde; bu araştırmanın yapılabilmesi için birinci fıkra hükmüne göre karar alınması gerekir.

(4) Tanıklıktan çekinme sebepleri ile muayeneden veya vücuttan örnek alınmasından kaçınılabilir. Çocuk ve akıl hastasının çekinmesi konusunda kanunî temsilcisi karar verir. Çocuk veya akıl hastasının, tanıklığın hukukî anlam ve sonuçlarını algılayabilecek durumda olması hâlinde, görüşü de alınır. Kanunî temsilci de şüpheli veya sanık ise bu konuda hâkim tarafından karar verilir. Ancak, bu hâlde elde edilen deliller davanın ileri aşamalarında şüpheli veya sanık olmayan kanunî temsilcinin izni olmadıkça kullanılamaz.

(5) Bu madde gereğince verilen hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz edilebilir.

CMK 76’nın hukuki açıklaması

Mağdurun dış veya iç beden muayenesi ve kan, saç, tükürük ya da tırnak gibi örneklerin alınması, somut suçla ilgili delil elde etmeye yönelik olmalıdır. İşlem kişinin sağlığını tehlikeye düşüremez ve cerrahî müdahale içeremez. Mağdur rıza gösterdiğinde birinci fıkraya göre karar alınması gerekmez. Rıza bulunmaması ise tek başına yargısal muayene kararı verilmesine engel değildir; müdahalenin kanuni sınırları ve ölçülülük gereği yine gözetilir.

Rıza bulunmayan hâllerde Cumhuriyet savcısının istemiyle veya re’sen hâkim ya da mahkeme karar verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; bu karar 24 saat içinde hâkim veya mahkeme onayına sunulur ve merci 24 saat içinde kararını verir. Onaylanmayan karar hükümsüzdür; bu yolla elde edilen deliller kullanılamaz. Çocuğun soy bağının araştırılması için ayrıca üçüncü fıkradaki karar şartına uyulmalıdır.

Tanıklıktan çekinme sebepleri, beden muayenesinden veya örnek verilmesinden kaçınma hakkı da sağlar. Çocuk veya akıl hastası bakımından kanunî temsilcinin yetkisi, ilgilinin görüşünün alınması ve temsilcinin şüpheli ya da sanık olması durumunda hâkimin karar vermesi dördüncü fıkrada özel olarak düzenlenmiştir. Temsilci şüpheli veya sanık olduğu için hâkimin karar verdiği durumda elde edilen delillerin ileri aşamalarda kullanılması, şüpheli veya sanık olmayan kanunî temsilcinin iznine bağlıdır.

Biyolojik örneğin alınması ile örnek üzerinde moleküler genetik inceleme yapılması farklı işlemlerdir. Genetik inceleme için CMK 78 ve 79’daki koşullara ve hâkim kararı şartına ayrıca uyulur; inceleme sonuçlarının korunmasında CMK 80 uygulanır. Kadının muayenesinde CMK 77’deki kadın hekim istemi de gözetilir. Beden muayenesi kararına karşı hukuki başvuru bakımından işlemin dayanağı ve itiraz koşulları somut olay üzerinden değerlendirilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

Seçilmiş Yargıtay kararları

Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 12.04.2012, E. 2012/1955, K. 2012/4351

(Kapatılan)14. Ceza Dairesi 2012/1955 E. , 2012/4351 K.

“İçtihat Metni”

Çocuğun cinsel istismarı suçundan sanık … hakkında yapılan soruşturma işlemleri sırasında, Çorum Cumhuriyet Başsavcılığının başka türlü delil elde etme imkanı olmadığından bahisle, mağdurun vücudu üzerinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 76 ve 77. maddeleri gereğince muayene yapılması konusunda karar verilmesine ilişkin talebinin reddine dair Çorum 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 21.09.2011 tarihli ve 2011/711 Değişik İş sayılı kararına yapılan itirazın reddine ilişkin Çorum 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 26.09.2011 tarihli ve 2011/283 Değişik İş sayılı kararının; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, mağdurun vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılabilmesine veya vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine; sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahî bir müdahalede bulunmamak koşuluyla; Cumhuriyet Savcısının istemiyle ya da re’sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet Savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet Savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz “şeklindeki 76/1 ve “Mağdurun rızasının varlığı halinde, bu işlemlerin yapılabilmesi için birinci fıkra hükmüne göre karar alınmasına gerek yoktur” şeklindeki 76/2. maddesindeki hükümler birlikte değerlendirildiğinde; mağdurun rızası aranmaksızın vücudu üzerinde suç delillerinin tespiti amacıyla muayene kararı verilebileceği gözetilmeksizin, Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü 26.10.2011 gün ve B.03.0.CTG.0.00.00.04-105-19-8166-2011/13547/55402 sayılı kanun yararına bozma istemlerine atfen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından tebliğname ile daireye ihbar ve dava evrakı ile birlikte tevdii kılınmakla gereği düşünüldü: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, mağdurun vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılabilmesine veya vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine; sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahî bir müdahalede bulunmamak koşuluyla; Cumhuriyet Savcısının istemiyle ya da re’sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet Savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet Savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz ” şeklindeki 76/1 ve “Mağdurun rızasının varlığı halinde, bu işlemlerin yapılabilmesi için birinci fıkra hükmüne göre karar alınmasına gerek yoktur” şeklindeki 76/2. maddesindeki hükümler birlikte değerlendirildiğinde; mağdurun rızası aranmaksızın vücudu üzerinde suç delillerinin tespiti amacıyla muayene kararı verilebileceği gözetilmeksizin, Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesi kanuna aykırı olduğundan, kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden Çorum 3. Asliye Mahkemesinin 26.09.2011 tarihli ve 2011/283 Değişik İş sayılı kararının CMK.nun 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, müteakip işlemlerin yerine getirilmesi için dosyanın mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 12.04.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 01.03.2021, E. 2020/1019, K. 2021/1672

14. Ceza Dairesi 2020/1019 E. , 2021/1672 K.

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SUÇ: Çocuğun cinsel istismarı, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma

HÜKÜM: Suça sürüklenen çocuğun kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ve çocuğun cinsel istismar suçlarından mahkumiyetine dair Karşıya 1. Ağır Ceza Mahkemesinden verilen 29.04.2019 gün ve 2017/413 Esas, 2019/212 Karar sayılı hükümlere yönelik istinaf başvurusunun esastan reddi

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle başvurunun muhtevası nazara alınıp, hükmedilen ceza miktarlarına göre duruşmalı inceleme talebinin 5271 sayılı CMK’nın 299/1. maddesi uyarınca reddiyle, duruşmasız yapılan değerlendirmede dosya tetkik edildi, gereği görüşüldü:

5271 sayılı CMK’nın 217. maddesinin birinci fıkrasında “Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir” ve aynı Kanunun 210. maddesinin birinci fıkrasında ise “Olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez” hükümlerine yer verilmiş olup, bu kapsamda ilk derece mahkemesince aynı zamanda olayın tanığı konumunda bulunan mağdurenin duruşmaya getirilerek suçun sübutuna etkisi bakımından tanıkların anlatımlarıyla çelişen iddialarıyla ilgili detaylı ifadesinin alınması ve suça sürüklenen çocuğun aşamalarda istismar iddiasını reddedip, duruşmada ifade veren tanık [adı gizlendi]’in, sevgilisi olan suça sürüklenen çocukla olay yerine cinsel ilişkiye girmek amacıyla gitmelerinin ardından penisine prezervatif takan suça sürüklenen çocuğun ilişkiye girmekten vazgeçmeleri üzerine prezervatifi çıkarıp attığını belirtmesi ve Adli Tıp Kurumu İzmir Grup Başkanlığı Biyoloji İhtisas Dairesinin 21.09.2019 tarihli raporunda, 6A sırasında kayıtlı bir adet prezervatifin dış kısmından bir kadına ait DNA profili saptandığının belirtilmesi nedeniyle mağdureden moleküler genetik incelemeye esas biyolojik örnek alınıp, mukayese yaptırılmasından sonra toplanacak delillere göre suça sürüklenen çocuğun hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken eksik araştırma ile yazılı şekilde hükümler kurulması karşısında, söz konusu karara yönelik istinaf başvurusunun kabulü yerine esastan reddedilmesi,

Kanuna aykırı, katılan Bakanlık vekili ile suça sürüklenen çocuk müdafilerinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesinin 03.10.2019 gün ve 2019/1784 Esas, 2019/37 Karar sayılı vaki istinaf başvurusunun esastan reddine yönelik hükmünün 5271 sayılı CMK’nın 302/2-4. madde ve fıkrası gereğince BOZULMASINA, dosyanın ilk derece mahkemesine, kararın bir örneğinin İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesine gönderilmesine, 01.03.2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer