Teminat yöneticisi, teminatlı olarak ihraç edilen sermaye piyasası araçlarında teminata konu varlıkların mülkiyetini veya bu varlıklar üzerindeki sınırlı ayni hakkı yatırımcılar hesabına elinde tutan, bu varlıkları koruyan ve ihraççı temerrüde düşerse herhangi bir ön şart aramadan paraya çevirip bedelini yatırımcılara dağıtan, genel saklama yetkisine sahip bir yatırım kuruluşudur. 7222 sayılı Kanun’la 2020’de 6362 sayılı Kanun’a eklenen m.31/B ile düzenlenmiştir. Teminat yöneticisinin varlığı, borçlanma aracı yatırımcısını ihraççının adi alacaklısı olmaktan çıkarıp belirli varlıklar üzerinde öncelikli hakkı bulunan teminatlı alacaklı konumuna getirir. Teminat varlıkları teminat yöneticisinin kendi mal varlığından da ayrıdır ve onun alacaklılarına karşı korunur.
Bu yazıda teminat yöneticisinin hukuki konumunu, hangi varlıkların teminat olabileceğini, teminat yönetim sözleşmesinin asgari içeriğini, temerrüt hâlinde teminatın paraya çevrilmesi sürecini, teminat yöneticisinin yükümlülüklerini ve sorumluluğunu, yatırımcının başvurabileceği yolları anlatıyoruz.
Teminat Yöneticisi İçin Kanun Metni
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.31/B/1, 2, 5, 6, 8, 9, 10
“(Ek:20/2/2020-7222/29 md.)
(1) Kurulca belirlenecek sermaye piyasası araçları, bu araçlardan doğan yükümlülüklerin vadesinde yerine getirilmesini teminen Kurulun uygun göreceği varlıklarla teminat altına alınabilir. Teminata konu varlıkların mülkiyeti teminaten genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşu niteliğini haiz teminat yöneticisine devredilir veya bu varlıklar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis edilir. Teminata konu varlığın, teminaten devredildiği hususu ilgili sicilde beyanlar hanesine kaydedilir.
(2) Teminat yöneticisi, sermaye piyasası araçlarından doğan yükümlülüklerin teminatını teşkil etmek üzere mülkiyeti kendisine devredilen veya üzerinde lehine sınırlı ayni hak tesis edilen teminat konusu varlıkların sevk ve idaresinin sağlanması, korunması, muhafazası, hukuki yollara müracaat edilmesi, temerrüt hâlinde ya da kanun veya sözleşme hükümlerinde öngörülen sebeplerle, teminattan alacağın karşılanması söz konusu olduğunda; teminata konu varlığın paraya çevrilmesi, teminata konu varlıkların satış tutarının yatırımcılar arasında paylaştırılması, yatırımcıların alacağı karşılandıktan sonra arta kalan değer olursa bunun teminat verene iade edilmesi, borcun sona ermesi ile birlikte teminat konusu varlıkların teminat verene iade edilmesi, yatırımcıların menfaatlerinin korunması da dâhil diğer her türlü iş ve muamelelerin yerine getirilmesi için ihraçtan önce, ihraççı ile yazılı olarak akdedilecek bir teminat yönetim sözleşmesi ile yetkilendirilir. (…)
(…)
(5) Temerrüt hâlinde ya da kanun veya sözleşme hükümlerinde öngörülen sebeplerle, teminattan alacağın karşılanması söz konusu olduğunda; herhangi bir ihbar veya ihtarda bulunma, süre verme, adli veya idari merciden izin ya da onay alma, teminatın açık artırma ya da başka bir yol ile nakde çevrilmesi gibi herhangi bir ön şartı yerine getirme yükümlülüğü olmaksızın, teminat yöneticisi teminata konu varlıkları satıp bedellerini yatırımcılar arasında paylaştırabilir.
(6) Teminat konusu varlıklar, teminat yöneticisinin mal varlığından ayrıdır ve ayrı izlenir. Teminat konusu varlıklar, teminat yöneticisinin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz konulamaz.
(…)
(8) Teminat yöneticisinin sorumluluğunu hafifleten ya da kaldıran anlaşmalar, hüküm veya ifadeler geçersizdir.
(9) Sermaye piyasası kurumlarının teminat yöneticisi olarak atanması durumunda, bu maddenin ikinci fıkrasındaki yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmeyen teminat yöneticilerine 96 ncı maddenin birinci fıkrası; bu maddenin altıncı fıkrasına aykırılık hâlinde ise 92 nci maddenin birinci ve üçüncü fıkraları uygulanır.
(10) Teminat yöneticisinin teminaten mülkiyeti devredilen varlıkları tasarruf amacı dışında kullanması durumunda 5237 sayılı Kanunun 155 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre hükmedilecek ceza beş yıldan az olamaz.”
Not: Kanun metni 6362 sayılı Kanun’un güncel konsolide metninden alınmıştır. Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar 26.01.2022 tarihli ve 31731 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sermaye Piyasası Araçlarının Teminatlı İhracına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’de (II-31/B.1) düzenlenmiştir. Tebliğ hükümleri resmî metinden birebir doğrulanamadığından alıntı yapılmadan özetlenmiştir.
Bu hükümlerin özü şudur: Teminat varlıkları ya teminat yöneticisine devredilir ya da onun lehine rehin veya ipotek kurulur. Teminat yöneticisi bu varlıkları yatırımcılar için korur, temerrütte mahkeme izni veya ihtar gerekmeden satar ve bedelini yatırımcılara dağıtır. Teminat varlıkları teminat yöneticisinin alacaklılarına karşı korunur, sorumluluğunu sınırlayan sözleşme hükümleri geçersizdir ve varlıkları amaç dışı kullanması ağırlaştırılmış güveni kötüye kullanma suçu oluşturur. Teminat yöneticisi olabilen yatırım kuruluşlarının genel konumu için aracı kurum nedir yazımıza, bütün mevzuat çerçevesi için sermaye piyasası hukuku sayfamıza bakılabilir.
Teminat Yöneticisinin Hukuki Konumu
Teminat yöneticisi, ihraççı ile yatırımcılar arasında yer alan bağımsız bir aracıdır. Kanun bu görevi yalnızca genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşlarına tanımıştır (m.31/B/1). Tebliğ’e göre teminat yöneticisi, bu nitelikteki kuruluşlar arasından SPK tarafından onaylanıp ilan edilenlerdir. İkincil kaynaklara göre teminat yöneticisi ihraççının ilişkili tarafı olamaz. Bu bağımsızlık şartı, teminat yöneticisinin ihraççı yerine yatırımcının çıkarını gözetmesini güvence altına almak içindir.
İnançlı devir yapısı
Teminat varlıklarının mülkiyetinin teminat yöneticisine devredilmesi, hukuki bakımdan teminat amaçlı inançlı bir devirdir. Teminat yöneticisi varlıkların maliki olur, ama bu mülkiyeti yalnızca teminat amacıyla ve yatırımcılar hesabına kullanabilir. Borç ödendiğinde varlıkları ihraççıya iade etmek, temerrütte ise satıp bedelini yatırımcılara dağıtmakla yükümlüdür. Alternatif olarak mülkiyet ihraççıda kalır ve teminat yöneticisi lehine rehin veya ipotek gibi sınırlı ayni hak kurulur.
Sicil kaydı ve ilan
Teminata konu varlığın teminaten devredildiği ilgili sicilin beyanlar hanesine kaydedilir (m.31/B/1). Örneğin teminat bir taşınmazsa tapu kütüğünde bu durum gösterilir. m.31/B/4 uyarınca SPK’nın onayladığı teminat yöneticisinin unvanı, hangi ihraçla ilgili atandığı ve yetkileri ihraççının merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunur. Bu aleniyet, üçüncü kişilerin teminat varlıklarının durumunu bilmesini sağlar.
Saklama kuruluşuyla farkı
Teminat yöneticisi bir saklama kuruluşundan farklıdır. Saklama kuruluşu müşterinin varlıklarını onun adına muhafaza eder, teminat yöneticisi ise varlıkların maliki veya teminat alanı olarak yatırımcılar lehine aktif bir yönetim ve icra görevi üstlenir. Saklama hizmetinin genel kuralları için portföy saklama hizmeti yazımıza bakılabilir.
Teminata Konu Olabilecek Varlıklar
Teminat yöneticisinin elinde tutabileceği varlıklar SPK’nın uygun gördüğü varlıklarla sınırlıdır (m.31/B/1). İkincil kaynaklarda aktarılan Tebliğ’in 5. maddesine göre teminat olabilecek varlıklar arasında şunlar bulunur:
- Nakit,
- Hazine’nin döviz cinsi tahvilleri, devlet iç borçlanma senetleri ve kira sertifikaları,
- Borsa İstanbul Yıldız Pazar’da işlem gören paylar,
- Özkaynak hesaplamasına dahil olanlar hariç banka borçlanma araçları,
- İlk talepte ödemeli banka teminat mektupları,
- Yatırım fonu katılma payları,
- Borsada işlem gören standart kıymetli madenler,
- İpotek ve varlık teminatlı menkul kıymetler,
- Sigortalanmış olması şartıyla belirli taşınır ve taşınmazlar ile bunlar üzerindeki sınırlı ayni haklar,
- SPK’nın uygun göreceği diğer varlıklar.
Teminata konu varlıkların devir anında Türkiye sınırları içinde bulunması, alacak niteliğindeki varlıklarda borçlunun yerleşik olması ve devri kısıtlayan bir yükümlülüğün bulunmaması gerekir. İpotek ve varlık teminatlı menkul kıymetlerin dayandığı fon yapıları için konut ve varlık finansmanı fonları yazımıza bakılabilir.
Değerleme kuralları
Tebliğ’e göre taşınmazlar için iki ayrı değerleme kuruluşundan rapor alınır ve düşük olan değer esas alınır. Üzerinde sınırlı ayni hak bulunan taşınmazlar, değeri düşüren yük düşüldükten sonra kalan değer kadar dikkate alınır. SPK teminat varlıklarının çeşitlendirilmesini, değiştirilmesini, belirli kabul oranları uygulanmasını ve yeniden değerleme yapılmasını isteyebilir. Değerlemenin gerçeği yansıtmaması, yatırımcının teminattan alacağı tutarı doğrudan azaltır. Değerleme kuruluşunun sorumluluğu için bağımsız değerleme kuruluşunun sorumluluğu yazımıza bakılabilir.
Kaybedilen teminatın tamamlanması
Teminat varlığı haciz, mahkeme kararı, tedbir veya yok olma gibi nedenlerle kaybedilirse ihraççının aynı değerde yeni bir varlığı kısa süre içinde (Tebliğ’e göre üç iş günü) devretmesi gerekir. Teminat varlıklarından elde edilen dönemsel gelirler, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça teminat değerine eklenir.
Teminatlı İhraç Süreci
Teminatlı ihraç kural olarak ihraççının tercihine bağlıdır. Ancak SPK, ihraççının veya aracın özelliklerini değerlendirerek teminat şartı koyabilir. Bu, özellikle mali durumu zayıf ihraççılarda yatırımcıyı korumaya yönelik bir araçtır. Borçlanma araçlarının ihraç sürecinin genel çerçevesi için borçlanma araçlarının ihracı yazımıza bakılabilir.
İkincil kaynaklara göre teminatlı ihraç sürecinin temel adımları şunlardır:
- İhraççı ile teminat yöneticisi arasında yazılı teminat yönetim sözleşmesi imzalanır.
- Sözleşme, ihraç tavanı başvurusuyla birlikte SPK’ya sunulur.
- SPK, teminat varlıklarının değerinin yükümlülük tutarına eşit veya daha yüksek olmasını isteyebilir.
- Teminat varlıklarının devri veya sınırlı ayni hakkın kurulması, satıştan en geç bir iş günü önce tamamlanır ve KAP’ta ilan edilir.
- Teminat yöneticisi ticaret siciline tescil edilir ve ilan olunur.
- Borçlanma araçları satılır.
Teminatın getiriye etkisi
Teminatlı borçlanma araçları, aynı ihraççının teminatsız araçlarına göre genellikle daha düşük faizle satılır. Yatırımcı daha az getiri karşılığında daha yüksek güvence elde eder. Bu nedenle yatırımcı, ek güvencenin gerçekten bu getiri farkına değip değmediğini değerlendirmelidir. Teminatın likit olmayan bir taşınmazdan veya değeri dalgalı paylardan oluşması, güvencenin kâğıt üzerinde göründüğü kadar güçlü olmadığı anlamına gelebilir.
Teminata ilişkin bilgiler halka arzda izahnamede, halka arz edilmeksizin satışta ihraç belgesinde yer alır. Bu bilgilerin yanlış veya eksik olması ihraççının ve izahnameyi imzalayanların sorumluluğunu doğurur. Bu sorumluluk için izahname sorumluluğu yazımıza bakılabilir.
Teminat Yönetim Sözleşmesi
Teminat yöneticisinin yetkileri, ihraçtan önce ihraççı ile yazılı olarak yapılan teminat yönetim sözleşmesine dayanır (m.31/B/2). Tebliğ’in 7. maddesi bu sözleşmenin asgari unsurlarını sayar. İkincil kaynaklara göre sözleşmede en az şunlar bulunmalıdır:
- Sözleşmenin hangi ihraca ilişkin olduğu,
- İhraççının ödeme yükümlülüğü, zamanı ve şekli,
- Temerrüt dışında alacağın teminattan karşılanabileceği hâller,
- Teminat varlıklarının zilyetliği ve işletilmesi,
- Zilyetlik başka bir kişideyse bilgi ve belge verme taahhüdü,
- Bakım, koruma, vergi ve değerleme giderlerinin kim tarafından karşılanacağı,
- Taraflar arasındaki hak ve yükümlülükler ile teminat yöneticisinin ücreti,
- Operasyonel görevlerin devredilip devredilemeyeceği,
- Teminatın niteliklere uygunluğunun ne sıklıkla ve kim tarafından tespit edileceği,
- Vade içinde değerleme yapılıp yapılmayacağı.
Sözleşmenin değiştirilmesi
Tebliğ’e göre ihraçtan sonra yatırımcıların alacaklarını etkileyecek sözleşme değişiklikleri için borçlanma aracı sahipleri kurulunun kararı gerekir. Bu, ihraççı ile teminat yöneticisinin aralarında anlaşarak teminatı yatırımcı aleyhine zayıflatmasını önler. Kurulun işleyişi ve nisaplar için borçlanma aracı sahipleri kurulu yazımıza bakılabilir.
Sorumluluğu sınırlayan hükümler
m.31/B/8 uyarınca teminat yöneticisinin sorumluluğunu hafifleten veya kaldıran anlaşmalar, hükümler ve ifadeler geçersizdir. Bu emredici kural, sözleşmeye konabilecek “teminat yöneticisi yalnızca ağır kusurundan sorumludur” gibi hükümlerin yatırımcıya karşı ileri sürülemeyeceği anlamına gelir. Teminat yöneticisi her türlü kusurundan sorumludur.
Teminat Varlıklarının Ayrılığı
m.31/B/6, teminat varlıklarının teminat yöneticisinin mal varlığından ayrı olduğunu ve ayrı izleneceğini öngörür. Bu varlıklar teminat yöneticisinin borçları nedeniyle, kamu alacakları için bile olsa, haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir veya haciz konulamaz. Bu koruma, teminat yöneticisinin kendisinin mali sıkıntıya düşmesi riskine karşı yatırımcıyı güvence altına alır.
İkincil kaynaklara göre Tebliğ, teminat için açılan banka ve MKK hesaplarının ayrı tutulmasını, teminat olarak gösterilmemesini ve amacı dışında kullanılmamasını da öngörür. Teminat yöneticisi bir aracı kurumsa ve faaliyetleri durdurulursa teminat varlıklarının durumu bu ayrılık kuralına göre belirlenir. Faaliyeti durdurulan aracı kurumlardaki müşteri varlıklarının akıbeti için faaliyeti durdurulan aracı kurum yazımıza bakılabilir.
İhraççının alacaklılarına karşı durum
Mülkiyetin teminat yöneticisine devredildiği yapıda teminat varlıkları artık ihraççının mal varlığında değildir. Bu nedenle ihraççının diğer alacaklıları, bu varlıklara yatırımcıların alacağı karşılanıncaya kadar ulaşamaz. Ancak teminat devrinin ihraççının mali durumu bozulduktan sonra ve diğer alacaklılara zarar verme amacıyla yapılması, İcra ve İflas Kanunu’ndaki iptal davaları açısından ayrıca değerlendirilebilir.
Temerrüt Hâlinde Paraya Çevirme
Teminat yöneticisinin en önemli görevi temerrüt hâlinde ortaya çıkar. İkincil kaynaklara göre Tebliğ, anapara veya faizin zamanında ödenmemesini temerrüt olarak kabul eder. m.31/B/5 uyarınca teminat yöneticisi bu durumda ihbar, ihtar, süre verme, mahkeme veya idari merci izni ya da açık artırma gibi hiçbir ön şartı yerine getirmeden teminatı satıp bedelini yatırımcılara dağıtabilir.
Paraya çevirme süreleri
İkincil kaynaklarda aktarılan Tebliğ’in 9. maddesine göre paraya çevirme süreleri varlık türüne göre farklıdır:
- Döviz bir iş günü içinde Türk lirasına çevrilir.
- Tahsili gereken alacaklar vadelerinde tahsil edilir.
- Menkul kıymetler ve benzeri likit varlıklar beş iş günü içinde satılır.
- Taşınır ve taşınmazlar gibi varlıklarda satış işlemlerine otuz beş gün içinde başlanır.
Paylaştırma ve iade
Satış yalnızca ihraççının yükümlülüğünü karşılayacak kadar yapılır. Satış bedeli bütün alacakları karşılamaya yetmezse ödeme orantılı olarak yapılır: her yatırımcı, satış tutarının toplam yükümlülüğe oranı kadar alacağını alır. Ödemeler MKK aracılığıyla yapılabilir. Yatırımcıların alacağı tamamen karşılandıktan sonra arta kalan değer varsa teminat verene iade edilir (m.31/B/2). Teminattan karşılanamayan kısım için yatırımcı ihraççının adi alacaklısı olarak kalır ve genel hükümlere göre takip yapabilir.
Sermaye piyasası teminatlarındaki genel kuralla ilişkisi
Ön şart aranmaksızın paraya çevirme kuralı, sermaye piyasası araçları üzerindeki teminat sözleşmelerine ilişkin m.47/4’teki kurala paraleldir. Danıştay da bir kararında m.47/4’ü, temerrüt hâlinde ihbar, ihtar, süre verme veya merci izni gibi ön şartlar aranmaksızın teminatın paraya çevrilebileceğini öngören bir hüküm olarak aktarmıştır (Danıştay 13. D, E. 2020/672, K. 2023/5306, T. 06.12.2023). Bu genel rejim sermaye piyasası araçları üzerinde teminat yazımızda anlatılmıştır.
Teminat Yöneticisinin Sorumluluğu
Teminat yöneticisinin yükümlülükleri m.31/B/2’de sayılmıştır: teminat varlıklarının sevk ve idaresi, korunması, muhafazası, hukuki yollara başvurulması, temerrütte paraya çevrilmesi, bedelin paylaştırılması, artan değerin ve borç sona erdiğinde varlıkların iade edilmesi ve yatırımcıların menfaatlerinin korunması.
Hukuki sorumluluk
Teminat yöneticisi bu yükümlülükleri ihlal ederse yatırımcılara karşı tazminat sorumluluğu doğar. Örneğin sigortanın yenilenmemesi nedeniyle teminat taşınmazının hasar görmesi, değer kaybını gösteren yeniden değerleme sonuçlarının ihraççıdan ek teminat istemek için kullanılmaması veya temerrütte satışın gereksiz yere geciktirilmesi sorumluluk doğurabilir. m.31/B/8 uyarınca bu sorumluluğu sınırlayan hükümler geçersiz olduğundan teminat yöneticisi hafif kusurundan da sorumludur.
İdari yaptırımlar
m.31/B/9 uyarınca teminat yöneticisi m.31/B/2’deki yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmezse SPK, m.96/1 kapsamında aykırılığın giderilmesini isteyebilir, faaliyetlerini sınırlandırabilir veya durdurabilir ve yetkilerini iptal edebilir. Teminat varlıklarının ayrılığına ilişkin m.31/B/6’ya aykırılık hâlinde ise m.92/1 ve 3 uygulanır. m.92, SPK’ya hukuka aykırı işlemlerin iptali için dava açma ve sorumluların imza yetkilerini kaldırma gibi yetkiler verir. Bu tedbirlerin ayrıntıları için SPK koruma tedbirleri yazımıza bakılabilir.
Cezai sorumluluk
m.31/B/10 uyarınca teminat yöneticisinin teminaten mülkiyeti kendisine devredilen varlıkları tasarruf amacı dışında kullanması, TCK m.155/2’deki hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu kapsamında cezalandırılır ve bu durumda verilecek ceza beş yıldan az olamaz. Bu, kanun koyucunun teminat varlıklarının korunmasına verdiği önemi gösteren ağırlaştırılmış bir yaptırımdır. Sermaye piyasası kurumlarındaki benzer suçlar için kripto varlık zimmeti suçu yazımızdaki karşılaştırmalara da bakılabilir.
Yatırımcının Hakları ve Başvuru Yolları
Bilgi alma
Yatırımcı, teminat varlıklarının ne olduğunu, değerini ve teminat yöneticisinin kim olduğunu izahname veya ihraç belgesi, KAP açıklamaları ve ticaret sicili ilanlarından öğrenebilir. Teminat değerinde önemli düşüş, teminat varlığının kaybı veya teminat yöneticisinin değişmesi gibi gelişmeler kamuya açıklanmalıdır. Kamuya açıklanan bilgilerin yanlış olmasından doğan sorumluluk için kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat yazımıza bakılabilir.
Teminat yöneticisinden talepte bulunma
Temerrüt gerçekleştiği hâlde teminat yöneticisi paraya çevirme işlemine başlamıyorsa yatırımcı yazılı olarak bu işlemin yapılmasını talep etmelidir. Teminat yöneticisinin hareketsiz kalması, hem SPK’ya şikâyet hem de tazminat davası için dayanak oluşturur. Şikâyetin usulü SPK’ya şikâyet yazımızda anlatılıyor.
Tazminat davası
Teminat yöneticisine karşı açılacak tazminat davası ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Para alacağına ilişkin ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Usul konuları için borsa uyuşmazlıklarının çözümü yazımıza bakılabilir.
Satış sırasındaki bilgilendirme
“Teminatlı” ifadesi yatırımcıya güven verir. Ancak teminatın türü, değeri ve paraya çevrilme süresi yatırımcıya doğru anlatılmalıdır. Satış sırasında teminatın gerçek kapsamı abartılmışsa aracı kurumun sorumluluğu gündeme gelebilir. Sermaye piyasası araçlarının satış yöntemleri ve satışa ilişkin kurallar için sermaye piyasası araçlarının satışı yazımıza bakılabilir.
Yatırımcı İçin Kontrol Listesi
- Teminat yöneticisinin kimliği: SPK tarafından onaylanmış, genel saklama yetkisine sahip ve ihraççıdan bağımsız bir kuruluş olup olmadığı kontrol edilmelidir.
- Teminat varlıkları: Teminatın ne olduğu, likiditesi ve paraya çevrilme süresi incelenmelidir.
- Teminat oranı: Teminat değerinin borç tutarına oranı ve uygulanan kabul oranları öğrenilmelidir.
- Değerleme: Taşınmaz teminatlarda iki ayrı rapor alınıp alınmadığı ve düşük değerin esas alınıp alınmadığı kontrol edilmelidir.
- Sigorta: Taşınır ve taşınmaz teminatların sigortalı olup olmadığına bakılmalıdır.
- Sözleşme içeriği: Teminat yönetim sözleşmesinin vade içinde yeniden değerleme ve ek teminat öngörüp öngörmediği öğrenilmelidir.
- Temerrüt hâlinde: Teminat yöneticisinin paraya çevirme sürelerine uyup uymadığı izlenmeli, gecikmede yazılı talepte bulunulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Teminat yöneticisi nedir?
Teminat yöneticisi, teminatlı ihraç edilen sermaye piyasası araçlarında teminat varlıklarını yatırımcılar hesabına elinde tutan, koruyan ve temerrüt hâlinde paraya çevirip bedelini yatırımcılara dağıtan, genel saklama yetkisine sahip bir yatırım kuruluşudur.
Kimler teminat yöneticisi olabilir?
Yalnızca genel saklama yetkisine sahip ve SPK tarafından onaylanan yatırım kuruluşları teminat yöneticisi olabilir. İkincil kaynaklara göre teminat yöneticisi ihraççının ilişkili tarafı olamaz.
Teminat yöneticisinin hukuki dayanağı nedir?
Teminat yöneticisi, 7222 sayılı Kanun’la 2020’de eklenen 6362 sayılı Kanun m.31/B ile düzenlenmiştir. Uygulama esasları 26.01.2022 tarihli II-31/B.1 sayılı Tebliğ’de yer alır.
Hangi varlıklar teminat olabilir?
Nakit, devlet borçlanma senetleri, Yıldız Pazar payları, banka teminat mektupları, yatırım fonu payları, kıymetli madenler, ipotek ve varlık teminatlı menkul kıymetler, sigortalı taşınır ve taşınmazlar ile SPK’nın uygun gördüğü diğer varlıklar teminat olabilir.
Teminat yöneticisi batarsa teminat varlıkları ne olur?
Teminat varlıkları teminat yöneticisinin mal varlığından ayrıdır. Onun borçları nedeniyle haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına girmez.
Temerrütte teminatın satılması için mahkeme kararı gerekir mi?
Hayır. Teminat yöneticisi ihbar, ihtar, süre verme, mahkeme veya idari merci izni ya da açık artırma gibi hiçbir ön şart aramadan teminatı satıp bedelini yatırımcılara dağıtabilir.
Teminat ne kadar sürede paraya çevrilir?
İkincil kaynaklara göre döviz bir iş günü, likit menkul kıymetler beş iş günü içinde paraya çevrilir. Taşınır ve taşınmazlarda satış işlemlerine otuz beş gün içinde başlanır.
Teminat borcu karşılamazsa ne olur?
Satış bedeli yatırımcılar arasında alacakları oranında paylaştırılır. Karşılanamayan kısım için yatırımcı ihraççının adi alacaklısı olarak kalır.
Teminattan artan para ne olur?
Yatırımcıların alacağı tamamen karşılandıktan sonra arta kalan değer teminat verene iade edilir.
Teminat yöneticisinin sorumluluğu sözleşmeyle sınırlanabilir mi?
Hayır. Teminat yöneticisinin sorumluluğunu hafifleten veya kaldıran anlaşmalar ve hükümler geçersizdir.
Teminat yöneticisi varlıkları kötüye kullanırsa ne olur?
Teminaten mülkiyeti devredilen varlıkları amaç dışı kullanan teminat yöneticisi hakkında TCK m.155/2 uygulanır ve verilecek ceza beş yıldan az olamaz. Ayrıca SPK idari tedbirler uygulayabilir ve yatırımcılar tazminat isteyebilir.
Teminat yönetim sözleşmesi ihraçtan sonra değiştirilebilir mi?
Yatırımcıların alacaklarını etkileyecek değişiklikler için borçlanma aracı sahipleri kurulunun kararı gerekir.
Sonuç
Teminat yöneticisi, borçlanma aracı yatırımcısını ihraççının adi alacaklısı olmaktan çıkarıp belirli varlıklar üzerinde öncelikli hakka sahip bir alacaklıya dönüştüren önemli bir kurumdur. Teminat varlıklarının hem ihraççının hem de teminat yöneticisinin alacaklılarına karşı korunması, temerrütte mahkeme süreci beklenmeden satış yapılabilmesi ve teminat yöneticisinin sorumluluğunun sınırlanamaması, bu yapıyı yatırımcı için güçlü bir güvenceye dönüştürür. 2026’da artan finansman bonosu temerrütleri, teminatsız araçlarla teminatlı araçlar arasındaki farkın önemini somut olarak göstermiştir.
Ancak teminatın gerçek değeri, likiditesi ve teminat yöneticisinin görevini ne kadar özenle yerine getirdiği, yatırımcının alacağını ne ölçüde alabileceğini belirler. Teminatlı bir borçlanma aracında temerrüt yaşayan yatırımcı, teminat yöneticisinin süreleri uygulayıp uygulamadığını yakından izlemeli ve gecikme hâlinde hızla harekete geçmelidir. Bu süreçte bir sermaye piyasası avukatı ile çalışmak, hakların zamanında ve etkili biçimde kullanılması bakımından önemlidir.
Yazar Avukat Fatih SEFER