Süresi dolmuş markanın korunması ve yeniden tescili, eski tescilin kendiliğinden devam ettiği anlamına gelmez. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.23 ve m.28 uyarınca süresinde yenilenmeyen marka hakkı sona erer. Bununla birlikte önceki marka sahibi, yenilenmeme nedeniyle koruması biten olağan bir markayla aynı veya benzer işaretler için yapılan sonraki başvurulara, SMK m.6/8’deki iki yıllık dönem ve kullanım şartı gerçekleşmişse itiraz edebilir. Ayrıca önceki fiilî kullanımdan doğan bağımsız bir hak veya kötü niyetli başvuru söz konusuysa farklı itiraz nedenleri gündeme gelebilir. Eski işaret adına yeniden başvuru yapılması ise yeni bir başvuru tarihi doğurur; geçmişteki tescili canlandırmaz.
Marka Koruması Ne Zaman Sona Erer?
Tescilli marka koruması başvuru tarihinden itibaren on yıldır; gerekli yenileme yapılırsa onar yıllık dönemler hâlinde devam eder. SMK m.23/1, sürenin hesabında tescil kararının verildiği günü değil başvuru tarihini esas alır. Hak sahibinin sicildeki kaydının eski olması tek başına tescilin sona erdiği anlamına gelmez; yenileme dönemlerinin ve sicil bilgilerinin birlikte incelenmesi gerekir.
SMK m.23/2’ye göre olağan yenileme, koruma süresinin sona ermesinden önceki altı ayda talep edilmelidir. Bu pencere kaçırılmışsa koruma süresinin bitiminden sonraki altı ay içinde ek ücret ödenerek yenileme talebi yapılabilir. Usulüne uygun geç yenileme, önceki koruma süresinin sona ermesini izleyen günden itibaren hüküm ifade eder (SMK m.23/5). Bu ikinci imkân da kullanılmamışsa SMK m.28/1-a gereğince marka hakkı yenilenmeme sebebiyle sona erer; m.28/2 uyarınca sona erme, sebebinin gerçekleştiği andan itibaren sonuç doğurur.
Yenileme talep ve belge rejimi, Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.18–19’da da düzenlenmiştir. Yenileme işleminin biçimi, ücret ve kısmi yenileme ayrıntıları bu makalenin değil marka tescili yenileme süreci yazısının konusudur. Buradaki temel sorun, yenileme artık yapılamıyorsa eski sahibin hangi haklara dayanabileceğidir.
Süresi biten bir marka, SMK m.7’deki tescilden doğan münhasır marka korumasını sırf önceki tescil belgesine dayanarak sürdürmez. Buna karşılık geçmişte, tescilin geçerli olduğu dönemde gerçekleştiği ileri sürülen ihlallere ilişkin taleplerin değerlendirilmesi ayrı bir meseledir; hakkın hangi tarihte mevcut olduğu ve zamanaşımı ayrıca incelenir.
Süresi Dolmuş Marka İçin İki Yıllık İtiraz Hakkı (SMK m.6/8)
SMK m.6/8, yenilenmeme nedeniyle koruması sona eren olağan markanın önceki sahibini sınırlı bir süre için yeni başvurular karşısında korur. Hükmün uygulanabilmesi için şu koşulların birlikte bulunması gerekir:
- İtiraza dayanak marka daha önce tescilli olmalı ve koruması yenilenmemesi nedeniyle sona ermiş bulunmalıdır.
- Üçüncü kişinin marka başvurusu, önceki markanın koruma süresinin sona ermesinden itibaren iki yıl içinde yapılmış olmalıdır.
- Yeni işaret, önceki markayla aynı veya benzer olmalı; başvurudaki mal veya hizmetler de önceki tescilin mal veya hizmetleriyle aynı veya benzer olmalıdır.
- İtirazı, süresi içinde ilgili önceki marka sahibi yapmalı ve kanunun aradığı şekilde, bu iki yıllık dönemde markanın kullanılmış olduğu ortaya konulmalıdır.
Bu şartlar, SMK m.6/1’deki hâlen geçerli önceki tescile dayalı karıştırılma ihtimali itirazıyla aynı değildir. Süresi bitmiş bir marka, sırf sicilde eski kayıt olarak görüldüğü için m.6/1 veya m.5/1-ç kapsamında otomatik tescil engeli oluşturmaz. Ankara 5. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin 15.05.2024 tarihli, E.2023/569, K.2024/213 sayılı kararında da süresi dolan markaya dayalı m.6/1 ve m.5/1-ç itirazlarının bu nedenle farklı değerlendirildiği, m.6/8’in ise ancak önceki tescilin sona ermesinden sonra yapılan başvurulara yönelik olduğu belirtilmiştir.
İki yıl, sonraki marka başvurusunun tarihi açısından önemlidir. Markanın koruma bitiş tarihi, altı aylık ek yenileme olanağı ve sonraki başvurunun tarihi ayrı ayrı belirlenmelidir. İtirazın iki yıllık süre içinde yapılması tek başına yeterli değildir: itiraz edilen başvurunun da kanuni dönem içinde kalması gerekir. Bu dönemin başlangıcı yönünden somut dosyanın koruma bitişi ve sicil kayıtları esas alınmalı; ek yenileme süresi, kendiliğinden iki yıllık korumaya eklenen genel bir uzatma olarak kabul edilmemelidir.
İki yıllık özel itiraz olanağı, eski markaya ilişkin yasaklama yetkisinin aynı süre boyunca bütün piyasa kullanımlarına karşı devam ettiği anlamına gelmez. Hükmün muhatabı, üçüncü kişinin tescil başvurusudur. Somut fiilî kullanımın ayrıca durdurulması isteniyorsa, başvurucunun dayanabileceği geçerli başka bir hak veya hukuki sebep araştırılmalıdır.
İki Yıllık Dönemde Kullanım Şartı Nasıl İspatlanır?
Olağan markalarda m.6/8 itirazının ayırt edici şartı, sona ermeden sonraki iki yıllık dönem içinde markanın kullanılmış olmasıdır. Eski tescil belgesi, markanın geçmişte sicilde bulunduğunu gösterir; kanunun aradığı sonraki fiilî kullanımı kendi başına ispat etmez. Kullanımın, ilgili işareti mal veya hizmetlerin ticari kaynağını gösteren marka olarak ortaya koyması ve kanuni dönemle ilişkilendirilebilmesi gerekir.
Kullanım iddiasını destekleyebilecek belgeler; tarihli ürün ve ambalaj görselleri, işareti ve ilgili malı ilişkilendiren satış faturaları, sevk ve teslim kayıtları, ticari kataloglar, e-ticaret satış verileri, kampanya kayıtları ve bunlarla örtüşen bağımsız piyasa delilleridir. Delillerin yalnızca hazırlanmış olması değil, hangi tarihte, hangi mal veya hizmet için ve hangi işaretle gerçek ticari kullanımın gerçekleştiğini göstermesi önemlidir. Bu ispatın pratik yönü marka kullanım ispatı delilleri yazısında ele alınmaktadır.
SMK m.6/8’deki iki yıllık kullanım şartı ile SMK m.19/2’nin, en az beş yıldır tescilli önceki markaya dayanan m.6/1 itirazlarındaki beş yıllık kullanım ispatı mekanizması aynı hukuki kurum değildir. Bu nedenle m.19/2’deki şart ve dönemler, m.6/8’e olduğu gibi taşınmamalıdır. Ayrıca kanundaki iki yıllık kullanım kaydı, yalnızca tescil devam ederken eski tarihlerde yapılmış satışların her durumda yeterli olduğu şeklinde yorumlanamaz.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin 12.03.2026 tarihli, E.2024/1573, K.2026/440 sayılı kararında, süresi dolmuş bir markanın sona erme sonrasındaki kullanımına ilişkin delil bulunmaması ve ileri sürülen işaretin bağımsız markasal kullanımının kanıtlanamaması değerlendirmede belirleyici olmuştur. Karar, eski tescilin varlığından tek başına kullanım veya öncelik sonucu çıkarılmaması gerektiğini somutlaştırmaktadır.
Ortak ve Garanti Markalarında Üç Yıllık Özel Kural
SMK m.6/7, yenilenmeyen ortak marka ve garanti markaları için iki değil üç yıllık özel itiraz dönemi öngörür. Önceki ortak veya garanti markasıyla aynı ya da benzer işaret için, aynı veya benzer mal veya hizmetlerde bu üç yıl içinde başvuru yapılması hâlinde önceki hak sahibi itiraz edebilir. Hüküm, m.6/8’in aksine ayrıca “bu dönem içinde markanın kullanılmış olması” şartını açıkça öngörmez. Bu iki özel düzenlemenin koşulları birbirine karıştırılmamalıdır.
| Konu | Olağan marka (SMK m.6/8) | Ortak / garanti markası (SMK m.6/7) |
|---|---|---|
| Sonraki başvurunun yapılması gereken dönem | Koruma bitiminden itibaren 2 yıl | Koruma bitiminden itibaren 3 yıl |
| İtiraz edecek kişi | Önceki marka sahibi | Önceki hak sahibi |
| Kanunda ayrıca dönem içi kullanım şartı | Evet | Bu fıkrada açıkça öngörülmemiştir |
| Korumanın niteliği | Yeni başvuruya karşı nispi ret nedeni | Yeni başvuruya karşı nispi ret nedeni |
Bu ayrımın uygulanabilmesi için önceki sicil kaydındaki marka türü esas alınır. İşletmenin markasını günlük dilde “ortak marka” diye adlandırması, onu hukuken bu özel kategoriye sokmaz. Teknik şartname, tescil türü ve hak sahipliği yapısı bakımından ayrıntı için garanti markası ve ortak marka konusuna bakılabilir.
Tescil Sona Erse de Önceki Kullanımdan Hak Doğabilir mi?
Evet; ancak sona ermiş tescilin kendisi değil, ondan bağımsız olarak ispatlanabilen önceki hak korunabilir. SMK m.6/3 uyarınca bir kişi, sonraki başvurunun başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önce, tescilsiz bir marka ya da ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret üzerinde hak elde etmişse itiraz edebilir. Daha önce tescilli olup süresi dolmuş bir ibarenin piyasada ayırt edici işaret olarak kullanılmaya devam edilmesi, somut şartlara göre bu çerçevede değerlendirilebilir.
Burada iki ayrı olgu ispatlanmalıdır: Birincisi, işaretin sonraki başvurudan önce gerçek bir ticari kaynak göstergesi olarak kullanılması; ikincisi ise bu kullanımın itiraz eden kişiye, ileri sürülen mal veya hizmetler bakımından korunabilir bir öncelik sağlamasıdır. Eski tescil belgesi, kuruluş tarihini veya kullanım geçmişini destekleyebilir; fakat tek başına sınırsız bir tescilsiz marka hakkı doğurmaz. Ayrıntılı değerlendirme tescilsiz markanın korunması ve önceki kullanım konusuna aittir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 25.02.2025 tarihli, E.2024/2457, K.2025/1216 sayılı kararında, SMK m.6/3 yönünden işaretin ticaret sırasında markasal biçimde belirli ölçüde ayırt edici hâle gelecek şekilde kullanılması ve olası hükümsüzlük sonucunun fiilen kullanılan mal veya hizmetlerle sınırlanması gerektiği belirtilmiştir. Karara göre önceki tescilsiz kullanımın ve sonraki tescilin varlığı, ayrıca kötü niyeti kendiliğinden ispatlamaz.
Başvuru sahibinin başka bir işletmeye ait işareti bilerek ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde sahiplenmesi söz konusuysa SMK m.6/9 kapsamındaki kötü niyetli marka başvurusu da ayrı bir hukuki yol olabilir. Ancak sırf eski marka sahibinin yenilemeyi unutmuş olması veya sonraki işaretlerin benzerliği, yeni başvuranın kötü niyetli olduğunu kanıtlamaz. Başvuru öncesi iş ilişkisi, önceki kullanımı bilme olanağı, kopyalama biçimi, engelleme amacı ve objektif davranışlar birlikte değerlendirilir.
Dolayısıyla m.6/8’deki iki yılın geçmesi, üçüncü kişinin her koşulda işareti serbestçe tescil ettireceği anlamına gelmez; öte yandan eski markanın sırf geçmişte tescilli olması da iki yıl sonrasında tek başına bir engel değildir. Müktesep hak kavramı da süresi sona ermiş tescili otomatik biçimde canlandıran bir araç olarak kullanılamaz.
Eski Marka Yeniden Nasıl Tescil Ettirilir?
Ek yenileme süresi de geçmişse önceki marka sahibi, aynı işaret için yeni ve bağımsız bir marka başvurusu yapabilir. Fakat bu işlem “yenileme” değil “yeniden başvuru”dur. Bu yüzden yeni başvuru, önceki tescilin tarihi veya eski koruma sırası üzerinden değil, kendi başvuru veya geçerli rüçhan tarihi üzerinden incelenir; önceki tescilden doğan münhasır haklar kesintisiz şekilde geriye dönük kurulmaz.
Yeniden başvuru öncesinde özellikle şu hususlar değerlendirilmelidir:
- Sicil ve süre: Eski başvuru tarihi, on yıllık koruma bitişi, geç yenileme imkânının kullanılıp kullanılmadığı ve sicildeki sona erme kaydı tespit edilmelidir.
- Araya giren haklar: Eski tescilin sona ermesinden sonra üçüncü kişilerce yapılan veya tescil ettirilen aynı ya da benzer işaretler araştırılmalıdır. Eski tescil, bunların hepsine karşı kendiliğinden üstünlük sağlamaz.
- Mal ve hizmetler: Yeniden başvurulacak kalemler açıkça belirlenmeli, eskiden tescilli tüm sınıfların otomatik biçimde korunacağı varsayılmamalıdır. Sınıflandırma ile benzerlik farklı konulardır; bkz. Nice sınıflandırması.
- Ayırt edicilik: İşaret, yeni başvurunun yapıldığı dönemde SMK m.4–6’daki tescil koşulları çerçevesinde yeniden incelenir. Önceki tescil, mevcut mutlak ve nispi ret engellerini otomatik ortadan kaldırmaz.
- Fiilî kullanım: İşaretin kullanımı devam ediyorsa buna ilişkin kayıtlar, hem olası m.6/3 savunması hem de ticari geçmişin açıklanması bakımından ayrı dosyalanmalıdır.
Örneğin bir işletme on yıl önce tescil ettirdiği kelime markasını yenilememiş ve geç yenileme süresini de kaçırmış olsun. İşletme aynı kelime için yeni başvuru yapabilir; ancak aradaki dönemde başka bir kişinin geçerli bir marka başvurusu veya tescili varsa yeni başvuru bu haklarla çatışabilir. Başvuru aşamalarının ayrıntıları marka başvuru süreci yazısında açıklanmıştır.
Önceki markanın sahibine tanınan m.6/8 itiraz imkânı ile aynı sahibin yeni başvuru yapabilmesi farklı sonuçlar doğurur: Birincisi başkasının başvurusunu engellemeyi, ikincisi yeni bir tescil elde etmeyi hedefler. Birinin mevcut olması diğerini kendiliğinden sağlamaz.
Sonraki Başvuruya İtiraz ve Yargısal Yollar
TÜRKPATENT nezdinde yayıma itiraz
SMK m.18’e göre yayımlanmış sonraki marka başvurusuna itiraz, Bülten yayımından itibaren iki ay içinde, yazılı ve gerekçeli olarak yapılır; gerekli ücret ve ödeme bilgisi aynı süre içinde Kuruma sunulur. Eski marka sahibi m.6/8’e dayanıyorsa sona ermiş markanın sicil kaydını, tarih karşılaştırmasını, işaret ve mal/hizmet benzerliğini ve kanuni kullanım dönemine ilişkin delillerini belirgin şekilde göstermelidir. Ortak veya garanti markasında uygulanacak özel sebep m.6/7’dir.
Yeni başvurunun Bülten’de takip edilmesi bu nedenle önem taşır. SMK m.6/8’in iki yıllık maddi hukuk dönemi, SMK m.18’deki iki aylık yayıma itiraz süresinin yerine geçmez. İtirazın stratejisi, deliller ve kurumsal süre hesabı için marka başvurusuna itiraz ve marka izleme başlıkları tamamlayıcıdır.
İdari karara itiraz ve tescil sonrası hükümsüzlük
İtiraz hakkında verilen Kurum kararından zarar gören taraf, SMK m.20 uyarınca bildirimden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli karara itiraz yoluna başvurabilir. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararı üzerine yargısal denetim söz konusu olursa YİDK kararının iptali davası çerçevesindeki özel süre, görev ve yetki kuralları uygulanır.
Sonraki işaret tescil edilmişse SMK m.25/1, m.6’da sayılan nedenlerin varlığı hâlinde marka hükümsüzlüğü davası açılmasına hukuki dayanak sağlayabilir. Bu, önceki markanın sona ermiş tescilinin kendiliğinden geri geldiği anlamına gelmez; mahkeme sonraki tescilin kanuni hükümsüzlük şartlarını inceler. Hükümsüzlük davası, sicilde sonraki marka sahibi olarak kayıtlı kişi veya hukuki halefine karşı açılır; sırf hükümsüzlük talebi nedeniyle TÜRKPATENT davalı gösterilmez (SMK m.25/3). Kurum kararının iptali davası ile hükümsüzlük davasının taraf ve inceleme kapsamları bu nedenle ayrıdır.
SMK m.25’teki hüküm, önceki hak sahibinin bütün itiraz nedenlerini ispat yükünden muaf kılmaz. Özellikle m.6/8’in dönemi ve kullanımı, m.6/3’teki önceki fiilî hak veya m.6/9’daki kötü niyetin somut vakıaları ayrı ayrı ileri sürülmelidir. Süresi bitmiş markaya dayanarak, koruma bittikten sonraki her ticari faaliyeti doğrudan marka hakkına tecavüz davasına konu etmek doğru değildir.
Somut Örnekler ve Hukuki Sonuçları
| Durum | İlk hukuki değerlendirme |
|---|---|
| Süre dolmuş; ek ücretli altı aylık yenileme imkânı henüz bitmemiş. | Öncelikle mevcut tescilin geç yenileme koşulları incelenir; yeni başvuru zorunlu tek yol değildir. |
| Olağan marka yenilenmemiş; aynı alandaki üçüncü kişi başvurusu koruma bitimini izleyen iki yıl içinde yapılmış. | SMK m.6/8, önceki marka sahibinin itirazı ve iki yıllık dönem içi kullanım delilleriyle değerlendirilebilir. |
| Üçüncü kişi başvurusu iki yıldan daha sonra yapılmış; eski marka kullanılmamış. | Salt eski tescile dayalı m.6/8 engeli artık bulunmaz; başka bir bağımsız hakkın varlığı ayrıca araştırılır. |
| Eski tescil düşmüş fakat işaret, sonraki başvurudan önce ayırt edici kaynak göstergesi olarak fiilen kullanılmış. | Şartları varsa SMK m.6/3 kapsamında önceki tescilsiz hak ileri sürülebilir; belge ve mal/hizmet sınırı belirleyicidir. |
| Önceki iş ilişkisindeki kişi, sona eren işareti hak sahibini engellemek amacıyla tescile yönelmiş. | Somut deliller destekliyorsa SMK m.6/9’daki kötü niyet iddiası değerlendirilebilir; amaç kendiliğinden varsayılmaz. |
Bu örnekler bir sonuç garantisi değil, farklı hukuki sebepleri birbirinden ayırma yöntemidir. Somut başvuru tarihi ve varsa rüçhan tarihi, eski koruma bitişi, gerçek kullanım ve karşı tarafın kazanmış olabileceği haklar birlikte değerlendirilmeksizin kesin sonuç çıkarılamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Marka süresi dolduktan sonra beş yıl korunur mu?
Hayır. Yenilenmeyen olağan marka için SMK m.6/8’de beş değil iki yıllık, ayrıca kullanıma bağlı özel bir başvuru itirazı düzenlenmiştir. Bu dönem, tescilli marka hakkının iki yıl boyunca devamı anlamına gelmez. Beş yıllık kullanım veya sessiz kalma kuralları farklı hukuki meselelerdir.
2. İki yıl içinde başkası markayı kullanırsa otomatik tecavüz oluşur mu?
Hayır. SMK m.6/8 doğrudan fiilî kullanıma karşı genel bir tecavüz yasağı değil, sonraki marka tescil başvurularına yönelik itiraz nedenidir. Fiilî kullanıma karşı talep için o anda geçerli marka hakkı, tescilsiz önceki hak veya başka uygun hukuki dayanak ayrıca değerlendirilmelidir.
3. Aynı markayı yeniden tescil ettirince eski tarih korunur mu?
Hayır. Yenileme imkânı sona erdikten sonra yapılan işlem yeni başvurudur. Önceki başvuru tarihi yeniden kazanılmaz; yeni başvuru, yeni tarihteki tescil engelleri ve araya giren üçüncü kişi hakları gözetilerek incelenir.
4. Süresi bitmiş markaya dayanarak herkes itiraz edebilir mi?
SMK m.6/8, itiraz yetkisini önceki marka sahibine tanır; m.6/7’de ise önceki hak sahibi belirtilir. Başka bir kişinin kendi bağımsız önceki hakkı veya meşru menfaati bulunuyorsa bunun ayrı bir hukuki dayanağı olması gerekir.
5. Markanın geçmişte çok tanınmış olması iki yıllık kullanım şartını kaldırır mı?
Hayır. Tanınmışlık iddiası, m.6/8’de açıkça öngörülen dönemde kullanım şartını tek başına ortadan kaldırmaz. Tanınmış markalar için kanundaki başka itiraz hükümleri ayrı koşullarla gündeme gelebilir; bu ihtimaller aynı hukuki yol gibi değerlendirilmemelidir.
6. İki aylık yayıma itiraz süresi geçirilirse hiçbir hukuki yol kalmaz mı?
Mutlaka değil. Sonraki marka tescil edilmişse somut şartlarla SMK m.25 kapsamında hükümsüzlük ihtimali değerlendirilebilir; ancak bu yol kaçırılan her idari süreyi kendiliğinden telafi etmez. İleri sürülen önceki hak, başvuru tarihleri ve kanuni hükümsüzlük sebebi ayrıca ispatlanmalıdır.
7. Marka yenilenmemişse koruma dönemindeki eski ihlaller için talepte bulunulabilir mi?
Hakkın sonradan sona ermesi, tescilin geçerli olduğu dönemde gerçekleşmiş olabilecek bütün ihlalleri geçmişe etkili olarak hukuka uygun hâle getirmez. Ancak talebin türü, ihlalin tarihi, o dönemdeki hak sahipliği, ispat ve marka tecavüzünde zamanaşımı ayrı ayrı incelenmelidir.
Sonuç
Süresi dolmuş markanın korunması ve yeniden tescili bakımından belirleyici olan, eski tescilin tarihi kadar sona ermenin nedeni, sonraki başvurunun tarihi ve işaretin fiilen kullanılıp kullanılmadığıdır. SMK m.23 ve m.28 yenilenmemenin hakka etkisini; m.6/8 olağan marka için iki yıllık ve kullanıma bağlı itirazı; m.6/7 ortak ve garanti markaları için üç yıllık özel itirazı düzenler. Bunlar sona eren tescili canlandırmaz. Eski sahibin bağımsız tescilsiz hak veya kötü niyet iddiası varsa bunun dayanak ve ispatı ayrıca değerlendirilir. Yeni tescil başvurusu da eski koruma tarihini geri getirmez.
Sicil kayıtları, dönem içi kullanım ve olası üçüncü kişi başvuruları arasında hukuki bağlantı kurulması gereken uyuşmazlıklarda marka hukuku alanındaki hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık hizmetleri çerçevesinde somut durum değerlendirilebilir.
Yazar Avukat Fatih Sefer