İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunun Tanımı ve Unsurları (Fail, Fiil, Mağdur, Suçun Konusu ve Manevi Unsur)
TCK m. 153’te düzenlenen bu suç, mülga 765 sayılı TCK’dan farklı olarak mala zarar verme suçunun nitelikli bir hali değil, bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Bu suçla korunan hukuki değerler, hem mülkiyet hakkı hem de bireylerin din ve vicdan hürriyetidir. Yargıtay, TCK m. 153’ü, genel mala zarar verme suçundan ayıran özel bir suç tipi olarak tanımlamaktadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2012/1450 E., 2013/232 K. sayılı kararında suç şu şekilde tanımlanmıştır: “İbadethanelere, bunların eklentilerine, buralardaki eşyaya, mezarlara, bunların üzerindeki yapılara, mezarlıklardaki tesislere, mezarlıkların korunmasına yönelik olarak yapılan yapıları yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar veren kişi…”
- Fail: Suçun faili herhangi bir kişi olabilir. Ancak uygulamada faillerin sıklıkla “suça sürüklenen çocuklar” olduğu görülmektedir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2022/239, K. 2022/6785, T. 06.04.2022).
- Fiil: Suç, “yıkmak, bozmak veya kırmak” şeklinde seçimlik hareketlerle işlenir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2015/8549 E., 2016/530 K. sayılı kararında cami halısının altına dışkılamak suretiyle “kirletme” eylemi de bu kapsamda değerlendirilmiştir. Kararlardaki somut fiil örnekleri; cami kapı kilidini kırmak (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/8941, K. 2020/4926, T. 02.06.2020), cami penceresindeki sinekliği yırtmak (Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E. 2016/8321, K. 2016/6154, T. 11.05.2016) ve mezarlık mermerini kırmaktır (Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E. 2015/13722, K. 2015/2999, T. 29.06.2015).
- Mağdur: Suçun mağduru, mülkiyet hakkı ihlal edilen gerçek veya tüzel kişi olmakla birlikte, korunan hukuki değerin kamusal ve manevi niteliği nedeniyle toplumun kendisidir.
- Suçun Konusu: Suçun konusu, kanun metninde sayılan ibadethaneler, mezarlıklar, bunların eklentileri (şadırvan, tuvalet, imam odası gibi) ve buralardaki eşyalardır (sadaka kutusu, musluk, halı gibi).
- Manevi Unsur: Suçun manevi unsuru genel kasttır. Failin, eyleminin ibadethane veya mezarlığa zarar vereceğini bilmesi ve istemesi yeterlidir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2013/11534 E., 2013/13952 K. sayılı kararında “Suç taksirle işlenemez” denilerek bu unsur netleştirilmiştir.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunun Cezası
TCK m. 153’te suçun cezası fiilin niteliğine göre kademelendirilmiştir:
- Temel Hal (TCK m. 153/1): İbadethane ve mezarlıklara “yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle” zarar veren kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2012/1450 E., 2013/232 K.
- Daha Az Cezayı Gerektiren Hal (TCK m. 153/2): Bu yerleri ve yapıları “kirleten” kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Yargılama sırasında TCK m. 62 (takdiri indirim) veya TCK m. 31 (yaş küçüklüğü) gibi indirim nedenleri uygulanarak ceza alt sınırdan daha aza indirilebilmektedir.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Cezayı Artıran Nitelikli Haller
TCK m. 153/3’te ise suçun, ilgili dini inanışı tahkir amacıyla işlenmesi halinde cezanın üçte bir oranında artırılacağı düzenlenmiştir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2013/11534 E., 2013/13952 K. sayılı kararı bu nitelikli hale atıf yapmaktadır.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunun Başka Suçlarla Benzerliği ve Farkları
Bu suç en çok TCK m. 152’de düzenlenen “Mala Zarar Verme” suçuyla karıştırılmaktadır. Yargıtay, bu iki suç arasındaki farkı istikrarlı bir şekilde vurgulamaktadır.
- Benzerlik: Her iki suç da başkasının mülkiyetindeki bir mala zarar verme fiilini içerir.
- Fark: TCK m. 153, özel bir düzenleme olup sadece mülkiyeti değil, aynı zamanda ibadethane ve mezarlıkların taşıdığı dini, kültürel ve manevi değeri de korumaktadır. Bu nedenle, eylem bir ibadethane veya mezarlığa yönelikse, TCK m. 152 değil, TCK m. 153 uygulanmalıdır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 2016/4983 E., 2018/6043 K. sayılı kararında, “İbadethane olarak kullanılan cami içerisindeki imam odasının, kapısını kırarak zarar veren suça sürüklenen çocukların eyleminin, 5237 sayılı TCK’nın 153. maddesinde düzenlenen ‘ibadethanelere zarar verme’ suçunu oluşturduğu ancak mahkemenin bu eylemi TCK m. 152/1-a (kamu malına zarar verme) olarak nitelendirerek suç vasfında yanılgıya düştüğü belirtilerek hüküm bozulmuştur.” ifadesi bu farkı net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Ayrıca, suç genellikle hırsızlık (TCK m. 142) ile birlikte işlenmekte olup, bu durumda zarar verme fiili hırsızlık suçunun bir unsuru değil, ayrı ve bağımsız bir suç olarak kabul edilir ve gerçek içtima kuralları uygulanır (Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E. 2015/14306, K. 2015/4197, T. 17.09.2015).
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler
TCK’nın genel hükümlerinde yer alan hukuka uygunluk nedenleri (örn: meşru savunma, zorunluluk hali) ve kusurluluğu etkileyen haller (örn: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı) bu suç için de genel kurallar çerçevesinde uygulama alanı bulacaktır. Yargıtay kararlarına yansıyan örnekler şunlardır:
- Yaş Küçüklüğü (TCK m. 31): Kararlarda en sık rastlanan azaltıcı nedendir. Failin “suça sürüklenen çocuk” olması halinde cezasında yaş grubuna göre indirim yapılır (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2018/2484, K. 2018/15217, T. 06.11.2018).
- Akıl Hastalığı (TCK m. 32): Failin akıl hastası olması ve eylemin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması durumunda ceza verilmez, ancak güvenlik tedbirine hükmedilir (Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2013/18456, K. 2014/1248, T. 05.02.2014).
- Sosyal İnceleme Raporu Eksikliği: Suça sürüklenen çocuk hakkında sosyal inceleme raporu alınmaması veya alınmama nedeninin gerekçede belirtilmemesi, ceza sorumluluğunun tespiti açısından bir usul hatası olarak kabul edilip bozma nedeni sayılmaktadır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2020/4763, K. 2021/1760, T. 04.02.2021).
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme Hükümlerinin Uygulanması
- Teşebbüs: İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu, neticesi sebebinden ayrılabilir bir suç olduğu için; bu suça teşebbüs mümkündür. Suç, zarar verme fiilinin (kırma, bozma, yıkma) icrasıyla tamamlanır. Failin icra hareketlerine başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaması halinde suç teşebbüs aşamasında kalır. Failin, örneğin bir mezar taşını kırmak için balyozla vurmaya başlayıp, dış bir engel nedeniyle fiilini tamamlayamaması halinde teşebbüs söz konusu olur.
- Gönüllü Vazgeçme: Gönüllü vazgeçme ise failin icra hareketlerinden kendi iradesiyle vazgeçmesi durumunda söz konusu olur. TCK’nın genel hükümleri (m. 36) uyarınca, failin icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçmesi veya kendi çabasıyla neticenin gerçekleşmesini önlemesi halinde gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanabilir.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Suça İştirak Hükümlerinin Uygulanması
Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde, eyleme katkıda bulunan herkes TCK’nın iştirak hükümlerine (m. 37-41) göre sorumlu tutulur. (Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E. 2013/7693, K. 2013/11877, T. 26.06.2013). Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2012/8299 E., 2013/4334 K. sayılı kararında, menfaatleri çatışan birden fazla sanığın aynı müdafii tarafından temsil edilmesinin savunma hakkını ihlal edeceği ve bozma nedeni olduğu vurgulanmıştır.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Suçların İçtimaı Hükümlerinin Uygulanması
Bu suç, sıklıkla başka suçlarla birlikte işlenir. En yaygın içtima hali hırsızlık suçudur. Fail, hırsızlık yapmak amacıyla ibadethanenin kapısını veya penceresini kırdığında, hem TCK m. 153’ten (ibadethaneye zarar verme) hem de TCK m. 142’den (nitelikli hırsızlık) ayrı ayrı cezalandırılır. Yargıtay, bu durumda zarar verme eyleminin hırsızlık suçunun bir unsuru olmadığını, bağımsız bir suç teşkil ettiğini kabul etmektedir (Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E. 2015/14306, K. 2015/4197, T. 17.09.2015).
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Soruşturma Süreci ve Ceza Davasının Açılması
Soruşturma, Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür. Delillerin toplanması (olay yeri inceleme, tanık beyanları, varsa kamera kayıtları vb.) sonucunda suçun işlendiğine dair yeterli şüphe oluşursa, savcı bir iddianame düzenleyerek görevli mahkemede kamu davası açar.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yargılama Usulü
- Görevli Mahkeme: Bu suç için görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir. Failin 18 yaşından küçük olması durumunda ise görevli mahkeme Çocuk Mahkemesi‘dir (Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E. 2016/8321, K. 2016/6154, T. 11.05.2016).
- Yetkili Mahkeme: Yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir.
- Yargılama Usulü: Yargılama, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) öngörülen genel usullere göre yürütülür.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunun İspatı ve Cezanın Belirlenmesi
Suçun ispatı her türlü delille mümkündür. Yargıtay kararlarında ispat için tanık beyanları, sanık ikrarı, olay yeri inceleme tutanakları ve bilirkişi raporları gibi delillere dayanıldığı görülmektedir. Yargıtay, kararlarında sıkça “Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre…” şeklinde ifadelere yer vererek delillerin takdirinin mahkemeye ait olduğunu belirtir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2016/7707, K. 2017/13151, T. 21.11.2017). Ceza belirlenirken TCK m. 61’deki ölçütler (suçun işleniş biçimi, failin kastının yoğunluğu, meydana gelen zararın ağırlığı vb.) dikkate alınır.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Sıkça Sorulan Sorular
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçu Şikayete Tabi Mi?
Hayır, bu suç şikayete tabi değildir. Suçun takibi re’sen (kendiliğinden) yapılır. Cumhuriyet savcısı suçu öğrendiği anda soruşturma başlatmakla yükümlüdür.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Şahsi Cezasızlık Sebebi veya Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebep (TCK m. 167) Uygulanabilir mi?
Hayır, uygulanamaz. TCK m. 167’de düzenlenen şahsi cezasızlık veya cezada indirim sebebi, malvarlığına karşı işlenen bazı suçlar için öngörülmüştür ve bu suçlar maddede tahdidi olarak sayılmıştır. TCK m. 153’te düzenlenen suç, bu listede yer almamaktadır. TCK m. 167, malvarlığına karşı işlenen bazı suçlarda, fail ile mağdur arasındaki akrabalık ilişkisine dayalı olarak şahsi cezasızlık veya cezada indirim nedenleri öngörür. Ancak ibadethaneler ve mezarlıklar genellikle kamuya veya vakıf gibi tüzel kişilere ait olduğundan, mağdur belirli bir akraba değildir.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Etkin Pişmanlık Uygulanabilir mi?
Hayır, uygulanamaz. Etkin pişmanlık hükümlerini düzenleyen TCK m. 168, uygulanacağı suçları açıkça saymıştır. Mala Zarar Verme Suçu listede yer alsa da Kanunun 153. maddesindeki ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu bu listede yer almamaktadır. İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu Mala zarar verme suçunun nitelikli hali olmayıp, müstakil ve bağımsız bir suç olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu yönünden fail zararı tazmin etse de; etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanamayacaktır. Ancak zararı giderme HAGB veya indirim için olumlu etki yapar.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda HAGB Kararı Verilmesi Mümkün mü?
Evet, mümkündür. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise, CMK m. 231’deki diğer şartların da varlığı halinde HAGB kararı verilebilir. Bu suçun TCK m. 153/2 kapsamındaki hali (3 aydan 1 yıla kadar hapis) ve TCK m. 153/1 kapsamındaki halinde verilecek cezanın 2 yıl veya altında kalması durumunda HAGB mümkündür.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Hapis Cezasının Ertelenmesi (TCK m. 51) Kararı Verilmesi Mümkün mü?
Evet, mümkündür. Hapis Cezasının Ertelenmesi: İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası, TCK m. 51’deki şartları taşıması halinde ertelenebilir. Bu suçtan verilecek cezanın bu sınırlar içinde kalması durumunda erteleme kararı da verilebilir. Özellikle suça sürüklenen çocuklar için hükmedilen kısa süreli hapis cezalarının TCK m. 50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilmesi zorunluluğu bulunmaktadır (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2016/7707, K. 2017/13151, T. 21.11.2017).
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Önödeme, Uzlaşma, Seri Muhakeme ve Basit Yargılama Hükümleri Uygulanır Mı?
- Uzlaşma: Bu suç, CMK m. 253’te sayılan uzlaşmaya tabi suçlardan değildir. Bu nedenle uzlaşma hükümleri uygulanmaz.
- Önödeme: Suçun cezasının üst sınırı önödeme için öngörülen sınırı aştığından, önödeme kapsamında değildir.
- Seri Muhakeme Usulü: Bu suç, CMK m. 250’de sayılan katalog suçlardan olmadığı için seri muhakeme usulü uygulanmaz.
- Basit Yargılama Usulü: Asliye Ceza Mahkemesi’nin görev alanına giren ve üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulü uygulanabilir. Bu nedenle, suçun TCK m. 153/2’de düzenlenen “kirletme” halinin (üst sınır 1 yıl) yargılamasında basit yargılama usulü uygulanması mümkündür. Ancak temel hal olan TCK m. 153/1 (üst sınır 4 yıl) için bu usul uygulanamaz.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Ceza’nın İnfazı Nasıl Olur, Ne Kadar Yatılır?
Cezanın infazı, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılır. Hükmedilen hapis cezasının ne kadarının cezaevinde geçirileceği (yatılacak süre), koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümlerine göre belirlenir. İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda cezalarının yarısını (1/2) infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Suça sürüklenen çocuklar için verilen adli para cezasının ödenmemesi halinde bu ceza hapse çevrilemez (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2021/2125, K. 2021/8371, T. 15.04.2021).
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Dava ve Ceza Zaman Aşımı Süreleri Ne Kadardır?
- Dava Zamanaşımı (TCK m. 66): Suçun temel hali için dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Ancak failin 12-15 yaş grubunda olması halinde bu süre 4 yıla, 15-18 yaş grubunda olması halinde ise 5 yıl 4 aya düşer. (Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2020/11729, K. 2020/6802, T. 30.06.2020).
- Ceza Zamanaşımı (TCK m. 68): Mahkumiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra cezanın infazı için öngörülen süredir. Bu süre, hükmedilen cezanın miktarına göre değişir. Örneğin, 5 yıla kadar olan hapis cezaları için ceza zamanaşımı süresi 10 yıldır.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Ceza Avukatı ile Çalışmanın Önemi Nedir?
İncelenen Yargıtay kararları, ceza avukatının bu suç tipindeki önemini açıkça ortaya koymaktadır. Bir ceza avukatı;
- Suç vasfının doğru tayin edilmesini sağlayarak, müvekkilinin daha ağır bir ceza öngören TCK m. 152’den değil, lehe olabilecek TCK m. 153’ten yargılanmasını temin edebilir.
- Suça sürüklenen çocuklar için sosyal inceleme raporu gibi usuli zorunlulukların yerine getirilip getirilmediğini denetler.
- Etkin pişmanlık gibi lehe hükümlerin uygulanması için gerekli adımları atar.
- Savunma hakkının kısıtlanması gibi (örneğin, sanığın duruşmada hazır edilmemesi) usule aykırılıkları tespit ederek temyiz aşamasında kararın bozulmasını sağlayabilir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/8941, K. 2020/4926, T. 02.06.2020).
- Zamanaşımı sürelerini takip ederek davanın düşürülmesini talep edebilir.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Ceza Avukatı Ücreti Ne Kadar?
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçu Asliye ceza mahkemesinde görülen suçlardan olduğu için Avukatlık Asgari Ücret Tarifesindeki alt sınır 45.000 TL’dir. Asliye ceza mahkemesinde görülen suçlar için İstanbul Barosunun tavsiye ettiği ücret 120.000 TL’dir. Bu yüzden SARIOĞLU&SEFER HUKUK BÜROSU tarafından olayın özellikleri ve dosya durumuna göre değerlendirme yapılıp 45.000 TL ile 120.000 TL arasında bir ücret belirlenir.
📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: (0539 676 32 75 )
📧 E-posta: (av.mehmetsarioglu1@gmail.com)
🌐 Web: www.sarioglusefer.com