Kredili menkul kıymet işlemleri, yatırımcının aracı kurumdan aldığı kredi ile pay ve diğer sermaye piyasası araçlarını satın aldığı, alınan araçların ve yatırılan özkaynağın krediye teminat oluşturduğu kaldıraçlı alım işlemleridir. Fiyatlar düşüp özkaynak oranı asgari sınırın altına inince aracı kurum teminat tamamlama çağrısı yapar. Yatırımcı en fazla iki iş günü içinde eksikliği gidermezse aracı kurum ayrıca ihbarname göndermeden hesaptaki payları satarak krediyi kapatabilir. Uyuşmazlıkların büyük kısmı bu satışın zamanından, bildirimin usulünden ve satıştan sonra kalan borç bakiyesinden doğar. Bildirim yapılmadan, süre tanınmadan veya müşterinin limit emrine aykırı yapılan satışlar tazminat sebebidir. Buna karşılık oranın düştüğünü bilen ve ödeme sözü verip oyalanan yatırımcı, zararın önemli kısmına kendisi katlanır.
Bu yazıda kredili işlemin işleyişini, özkaynak oranlarını, teminat tamamlama çağrısının usulünü, re’sen satışın şartlarını ve sırasını, aracı kurumun geç satış yapmasının sonuçlarını, taban serisinde satılamayan paylar ve borç bakiyesini, aracı kurumun icra takibine itirazı ve 2026 Eylül tedbirlerinin etkisini anlatıyoruz.
Güncellik notu (23.10.2026): SPK, 17 Eylül 2026’da kredili işlemlerde özkaynak koruma oranının, aracı kurumların risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde asgari %20 olarak uygulanabileceğini duyurmuş, bu esneklik 3 Ekim 2026 tarihli kararla 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar uzatılmıştır. Kurul yeni bir karar almazsa 31 Ekim 2026’dan itibaren Tebliğdeki %35 oranına dönülecektir. Ayrıntısı aşağıda ilgili bölümdedir.
Kredili Menkul Kıymet İşlemleri İçin Kanun ve Tebliğ Metni
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.39/7, m.46/2 ve m.47/4-b
“(7) Kurul, sermaye piyasası araçlarının ödünç alma ve verme işlemleri ile açığa satış işlemlerine ilişkin ilke ve esasları belirlemeye ve Hazine Müsteşarlığı ile TCMB’nin görüşü alınmak suretiyle kredili sermaye piyasası aracı işlemleri ile ilgili düzenlemeler yapmaya yetkilidir.” (m.39/7)
“(2) Yatırım kuruluşları, yatırımcılardan kredili sermaye piyasası aracı işlemleri, sermaye piyasası araçlarının ödünç işlemleri veya açığa satış işlemleri ile diğer yatırım hizmet ve faaliyetleri ve yan hizmetler nedeniyle teminat verilmesini isteyebilirler. (…)” (m.46/2, ilk cümle)
“(4) Temerrüt hâlinde ya da kanun veya sözleşme hükümlerinde öngörülen sebeplerle, teminattan alacağın karşılanması söz konusu olduğunda; herhangi bir ihbar veya ihtarda bulunma, süre verme, adli veya idari merciden izin ya da onay alma, teminatın açık artırma ya da başka bir yol ile nakde çevrilmesi gibi herhangi bir ön şartı yerine getirme yükümlülüğü olmaksızın; (…)
b) Mülkiyetin teminat verende kaldığı teminat sözleşmelerinde; teminat alan, teminat konusu sermaye piyasası araçlarını, bunlar borsa veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda kote ise bu piyasalardaki değerlerinden aşağı olmamak üzere, satarak satım bedelinden alacağını karşılama veya bu araçları mülkiyetine geçirerek değerini borçlunun yükümlülüklerinden mahsup etme hakkına sahiptir. (…)” (m.47/4)
Seri: V, No: 65 Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ m.18/2-3
“Sermaye piyasası araçlarının kredili alımı işlemi karşılığı yatırılan özkaynak tutarı, işleme konu kıymetlerin cari değerindeki değişmeler sonucunda gerekli özkaynak tutarının altına düştüğü takdirde, aracı kurumlar eksikliğin tespit edildiği gün itibarıyla, özkaynak oranını 17. maddede yer alan başlangıç özkaynak oranına tamamlayacak şekilde nakit ve/veya sermaye piyasası aracı yatırmak üzere müşteriye en seri iletişim aracı ile ulaşarak özkaynak tamamlama bildiriminde bulunur ve teyit alırlar. (…)”
“Özkaynağın, tamamlama bildiriminin müşteriye yapıldığı tarihten itibaren iki iş gününü geçmeyecek şekilde sermaye piyasası araçlarının kredili alımı işlemi çerçeve sözleşmesinde belirlenen süre içerisinde tamamlanmaması halinde, aracı kurum ayrıca bir ihbarname göndermesine gerek kalmaksızın kredili olarak alınan ve/ veya öz kaynak olarak verilen sermaye piyasası araçlarını satarak krediyi kapatma yetkisine sahiptir. Kendisine özkaynak tamamlama bildirimi gönderilmiş müşterinin hiçbir alım emri, bildirim gününden özkaynak tamamlanıncaya kadar geçecek süre boyunca yerine getirilmez.”
Not: Kanun maddeleri 6362 sayılı Kanunun güncel konsolide metninden alınmıştır. Seri: V, No: 65 Tebliğinin m.18/2 ve 18/3 metinleri, İstanbul BAM 13. HD E. 2023/395 K. 2023/421 ve Ankara BAM 21. HD E. 2024/1363 K. 2024/1446 kararlarında aktarılan şekliyle verilmiştir; m.18/2, Seri: V, No: 74 Tebliğiyle değiştirilmiştir. Tebliğin güncel metni SPK mevzuat sisteminden kontrol edilmelidir.
Kredili işlemler, yatırımcının aracı kurum ile kurduğu sözleşme ilişkisinin bir parçasıdır. Teminata verilen sermaye piyasası araçlarının genel hukuki rejimi sermaye piyasası araçları üzerinde teminat yazımızda, kredili işlem sözleşmesinin imzalandığı genel çerçeve aracı kurum çerçeve sözleşmesi yazımızda anlatılmaktadır.
Kredili Menkul Kıymet İşlemleri Nasıl İşler?
Kredili alımda yatırımcı, almak istediği payların bedelinin bir kısmını kendi parasıyla öder, kalanını aracı kurum kredi olarak sağlar. Yatırımcının koyduğu kısım “özkaynak”, aracı kurumun sağladığı kısım “kredi”dir. Alınan paylar ve yatırımcının teminat olarak gösterdiği diğer kıymetler, kredinin teminatını oluşturur. Kredili işlem yapılabilmesi için aracı kurumla ayrıca kredili alım çerçeve sözleşmesi imzalanmış olması gerekir.
Kaldıraç her iki yönde çalışır. Fiyat yükseldiğinde getiri, yatırılan paraya göre daha yüksek olur. Fiyat düştüğünde ise kayıp aynı oranda büyür ve belirli bir noktadan sonra yatırımcının özkaynağı erir. Bu nedenle mevzuat, özkaynağın kredi tutarına oranını sürekli izlemeyi ve oran düştüğünde müşteriden ek teminat istenmesini öngörür.
Uygulamada kredili işlem bazen yatırımcının fark etmeden başlattığı bir işlem olarak da ortaya çıkar. Takas günü bedeli ödenmeyen alımlar, müşterinin yazılı onayı veya çerçeve sözleşmedeki hüküm varsa kredili alım sayılabilir. İstanbul BAM 14. HD, E. 2022/1521, K. 2026/191, T. 05.02.2026 kararında, takas günü ödenmeyen alımın kredili alım sayılabilmesi için çerçeve sözleşmede kredi kullanımına ilişkin hüküm bulunması ve müşterinin yazılı onayının alınması gerektiği vurgulanmıştır. Takas yükümlülüğünün işleyişi için merkezi takas kuruluşları yazımıza bakabilirsiniz.
Kredili Menkul Kıymet İşlemlerinde Özkaynak Oranları
Seri: V, No: 65 Tebliğin 17. maddesi iki oran öngörür. Yatırımcı kredili alımın başında asgari %50 oranında özkaynak yatırmak zorundadır. İşlem devam ettiği sürece özkaynak oranının asgari %35 olması gerekir; bu orana “özkaynak koruma oranı” denir. Oran, işleme konu kıymetlerin cari piyasa değerinden kredi tutarı düşülerek bulunan özkaynağın cari piyasa değerine bölünmesiyle hesaplanır. İstanbul BAM 12. HD, E. 2023/236, K. 2026/211, T. 05.02.2026 kararı bu oranları ve işleyişi aynı şekilde özetlemektedir.
| Kavram | Oran | Sonucu |
|---|---|---|
| Başlangıç özkaynak oranı | Asgari %50 | Kredili alım bu oranla açılır; tamamlama çağrısında hedeflenen oran da budur. |
| Özkaynak koruma oranı | Asgari %35 (17.09.2026 – 30.10.2026 arasında aracı kurumun risk politikasına göre asgari %20 uygulanabilir) | Oran bunun altına düşerse aynı gün teminat tamamlama bildirimi yapılır. |
| Müşterinin belirlediği daha yüksek eşik | Çerçeve sözleşmede kararlaştırılan oran | Müşteri, zararını durdurmak için koruma oranına ulaşılmadan re’sen satış yapılmasını isteyebilir. |
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Teminat tamamlama çağrısında istenen tutar, oranı yalnızca %35’e çıkaracak tutar değil, başlangıç oranı olan %50’ye tamamlayacak tutardır. Yatırımcılar bu farkı çoğu zaman bildirimi aldıklarında öğrenir. Ayrıca Tebliğin 17. maddesi müşteriye, zararını sınırlamak için koruma oranına ulaşılmadan daha yüksek bir oranda re’sen satış yapılmasını öngören bir hükmün çerçeve sözleşmeye konulmasını isteme hakkı tanır. Bu hak az bilinir ama yüksek kaldıraçla çalışan yatırımcı için önemli bir koruma aracıdır.
Özkaynak hesabının yanlış yapılması da aracı kurumun sorumluluğunu doğurur. Ankara BAM 21. HD, E. 2024/1363, K. 2024/1446, T. 17.12.2024 kararında aktarılan SPK incelemesinde, kredili işlemden doğan borç bakiyesinin bir kısmının cari hesapta izlenmesi nedeniyle özkaynak oranının doğru hesaplanmadığı ve temerrüdün zamanında borsaya bildirilmediği gerekçesiyle aracı kuruma idari para cezası verildiği görülmektedir.
Teminat Tamamlama Çağrısı ve Bildirim Usulü
Tebliğin 18. maddesi uyarınca aracı kurum, müşterinin kredi hesabındaki özkaynağı her iş günü hesaplar. Özkaynak gerekli tutarın altına düşerse aracı kurum eksikliği tespit ettiği gün müşteriye “en seri iletişim aracı ile” ulaşarak özkaynak tamamlama bildiriminde bulunur ve “teyit alır”. Bildirim yapılan müşterinin özkaynak tamamlanıncaya kadar hiçbir alım emri yerine getirilmez.
Bildirimin şekli Tebliğde belirlenmemiştir. Telefon, SMS, e-posta veya işlem platformu üzerinden bildirim yapılabilir; önemli olan bildirimin müşteriye ulaştığının ve teyit alındığının ispatıdır. Yargıtay bu konuda iki yönlü bir yaklaşım izlemektedir:
- Bildirim yapılmayan dönem aracı kurumun sorumluluğundadır: Ankara BAM 21. HD, E. 2022/1191, K. 2022/1020, T. 13.09.2022 kararında, özkaynağın koruma oranının altına düştüğü ilk tarihte bildirim yapılmadığı için, bu tarih ile bildirimin yapıldığı tarih arasında oluşan zararın tamamından aracı kurum sorumlu tutulmuştur.
- Müşteri durumdan haberdarsa bildirim eksikliği kusur sayılmayabilir: Yargıtay 11. HD, E. 2021/8316, K. 2023/4085, T. 04.07.2023 kararında, Tebliğin bildirimin yapılacağını düzenlediği ancak ihtarın ne şekilde yapılacağını belirlemediği belirtilmiştir. Ses kayıtlarından müşterinin hesabını takip ettiği, teminat açığını kapatmak için kredi talep ettiği ve durumdan haberdar olduğu anlaşıldığından, aracı kuruma bildirim yapmadığı gerekçesiyle kusur yüklenmesi yerinde görülmemiş ve ilk derece kararı bozulmuştur.
Bu iki kararın birlikte okunmasından çıkan sonuç şudur: Bildirim yapılmaması aracı kurum aleyhine güçlü bir argümandır; ancak yatırımcının durumu başka yollardan öğrendiği, müşteri temsilcisiyle konuştuğu ve ödeme sözü verdiği kayıtlarla ortaya konursa bu argüman zayıflar. Ses kayıtlarının ve müşteri temsilcisiyle yazışmaların ispattaki rolü için aracı kurum yönlendirme sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Re’sen Satış: Süre, Sıra ve Fiyat
Teminat tamamlama süresi, çerçeve sözleşmede belirlenir ve bildirimden itibaren iki iş gününü geçemez. Süre içinde özkaynak tamamlanmazsa aracı kurum ayrıca ihbarname göndermeden kredili alınan ve özkaynak olarak verilen kıymetleri satarak krediyi kapatabilir. Tebliğin 22. maddesi de bu durumda kredi borcunun muaccel olacağını düzenler.
Re’sen satışta en çok tartışılan konular şunlardır:
- Sürenin dolmadan satış yapılması: Bildirim aynı gün yapılıp iki iş günlük süre tanınmadan satış yapılması, çerçeve sözleşme daha kısa bir süre öngörmüyorsa Tebliğe aykırıdır. İstanbul BAM 13. HD, E. 2023/395, K. 2023/421, T. 09.03.2023 ve İstanbul BAM 44. HD, E. 2023/778, K. 2023/541, T. 18.05.2023 dosyalarında yatırımcılar, bildirim ve teyit olmadan ve iki günlük süre tanınmadan yapılan satışın hukuka aykırı olduğunu ve aracı kurumun posta log kayıtlarının bildirimin teyit alındığını göstermediğini ileri sürmüştür.
- Hangi payların satılacağı: Tebliğ satış sırasını ayrıntılı düzenlemez. Aracı kurum, özkaynak açığını kapatacak ölçüde satış yapmalı, müşterinin talimatı varsa satış sırasında ona uymalıdır. Yargıtay 11. HD, E. 2023/2445, K. 2024/4964, T. 12.06.2024 kararıyla onanan ilk derece kararında, teminat açığını kapatmak için yapılan satışın mevzuata uygun olduğu, ancak bankanın müşterinin limit fiyatlı emrine uymamasından doğan zararın tazmin edilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Karar düzeltme istemi Yargıtay 11. HD, E. 2024/5895, K. 2024/9273, T. 19.12.2024 kararıyla reddedilmiştir.
- Satış fiyatı: SPKn m.47/4-b uyarınca borsada işlem gören teminat, bu piyasadaki değerinden aşağı olmamak üzere satılır. Seans açılışında, derinliği olmayan bir hissede tek seferde büyük lot satılarak fiyatın bastırılması, aracı kurumun özen yükümlülüğüne aykırılık olarak tartışılabilir.
- Kısmi satış: Re’sen satış yetkisi, özkaynak açığını kapatmakla sınırlıdır. Açığı kapattıktan sonra hesaptaki diğer payların da satılması, sözleşmede açık yetki yoksa tazminat sebebidir.
Aynı Yargıtay dosyasındaki karşı oy, aracı kurumun özkaynak kendi kredi teminatını karşılamaz hâle gelinceye kadar müşterinin anaparasının erimesine göz yummasının TMK m.2 anlamında hakkın kötüye kullanılması olduğunu ve müşterinin müterafik kusuru araştırılmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir. Çoğunluk ise delillerin takdirinde isabetsizlik görmemiştir. Bu karşı oy, yönlendirme ve komisyon üretmeye dayalı kredili işlem dosyalarında ileri sürülebilecek bir argüman olarak önemlidir. Müşteri temsilcisinin talimatsız yaptığı alımlar ise aracı kurumun yetkisiz işlem sorumluluğu kapsamında ayrıca değerlendirilir. Emrin doğru fiyattan ve zamanında gerçekleştirilmesi yükümlülüğü için müşteri emrinin gerçekleştirilmesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Aracı Kurum Satmazsa veya Geç Satarsa
Re’sen satış aracı kurum için bir yetkidir, zorunluluk değildir. Ankara BAM 21. HD’nin 2022 tarihli kararında aktarılan bilirkişi görüşünde, aracı kurumun satış yapma hakkı bulunmakla birlikte satış yapmak zorunda olduğuna dair mevzuatta bir hüküm bulunmadığı belirtilmiştir. Bununla birlikte satışın geciktirilmesi, borç bakiyesini büyütüyorsa sorumluluk sorunu doğar.
Aynı kararda istinaf mahkemesi zararı dönemlere ayırmıştır. Bildirimin yapılması gereken tarih ile fiilen yapıldığı tarih arasındaki zarardan aracı kurum tam sorumlu tutulmuştur. Bildirimden sonraki dönemde ise müşterinin borcunu ödeyeceğini ve hisselerinin satılmasını kesinlikle istemediğini ısrarla beyan etmesi, aracı kurumun bu beyanlar üzerine süre tanıması ve müşterinin yeni alım yapmasına izin verilmemesi dikkate alınarak kusur paylaştırılmıştır. Yargıtay 11. HD’nin 2023 tarihli kararına konu ilk derece kararında da aracı kurumun re’sen satış yetkisini geç kullanması ve bildirim yapmaması nedeniyle tarafların eşit kusurlu olduğu kabul edilmiş, ancak bu karar yukarıda anlatılan gerekçeyle bozulmuştur.
Bu nedenle teminat tamamlama çağrısı alan yatırımcının “bekleyin, para getireceğim” demesi, sonraki zararın önemli kısmını kendisine yükler. Satış istemiyorsanız eksikliği süresinde tamamlamanız, tamamlayamayacaksanız satışın hangi paylardan ve hangi fiyat aralığında yapılacağı konusunda yazılı talimat vermeniz gerekir.
Taban Serisi, Satılamayan Paylar ve Borç Bakiyesi
Kredili işlemlerin en ağır sonucu, hesabın eksiye düşmesidir. Pay art arda taban fiyata kilitlendiğinde satış emirleri karşılık bulmaz ve aracı kurum yetkisini kullanmak istese bile teminatı nakde çeviremez. Taban serisi bittiğinde ulaşılan fiyat kredi tutarının altındaysa, yatırımcı yalnızca bütün özkaynağını kaybetmekle kalmaz, aracı kuruma borçlu da olur.
Bu durumda borç bakiyesinin kime ait olduğu sorusu sözleşmeye ve somut olaya göre değişir:
- Aracı kurum bildirimi zamanında yapmış ve tabana kilitlenme öncesinde satış imkânı bulunmamışsa, borç kural olarak müşteriye aittir.
- Özkaynak oranı tabana kilitlenmeden önce koruma oranının altına düşmüş, ama bildirim veya satış yapılmamışsa, bu gecikme döneminde büyüyen borçtan aracı kurumun sorumluluğu ileri sürülebilir.
- Pay hakkında SPK tedbiri veya işlem yasağı varsa, satışın mevzuattaki özel usule göre yapılması gerekir. İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin E. 2023/660 K. 2025/205 T. 19.03.2025 kararında, geçici işlem yasağı getirilen paylarda satışın mevzuat gereği en erken beşinci iş günü yapılabileceği, bu tarihte satış yapan aracı kurumun kusurlu olmadığı kabul edilmiştir.
2026 fon soruşturması sürecinde bazı paylarda yaşanan taban serileri, kredili işlem yapan yatırımcılar için bu sorunu yeniden gündeme getirmiştir. Manipülasyon iddiası bulunan bir payda kredili işlemden doğan zarar ve borç, manipülatörlere karşı açılacak tazminat davasında da zarar kalemi olarak gösterilebilir. Bu konuda fon soruşturması hisse zararı ve borsa manipülasyonu tazminat davası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kredili Menkul Kıymet İşlemlerinde Aracı Kurumun Borç Talebine İtiraz
Hesabı eksiye düşen müşteriye aracı kurum önce ihtarname gönderir, ödeme yapılmazsa ilamsız icra takibi başlatır. Müşteri takibe itiraz ederse aracı kurum itirazın iptali davası açar. Bu davada borcun varlığı ve miktarı, satışın mevzuata uygunluğu ve aracı kurumun kusuru birlikte incelenir.
Yatırımcının bu aşamada kullanabileceği savunmalar şunlardır:
- Bildirim ve süre eksikliği: Bildirimin yapıldığı ve teyit alındığı, iki iş günlük sürenin tanındığı aracı kurum tarafından ispatlanmalıdır.
- Özkaynak hesabındaki hata: Borcun bir kısmının cari hesapta izlenmesi, faiz ve komisyonun yanlış işletilmesi veya oranın yanlış hesaplanması bilirkişi incelemesiyle ortaya konabilir.
- Geç satıştan doğan kısım: Aracı kurum satış yetkisini geç kullandıysa, bu gecikmeyle büyüyen borç kısmı aracı kurumun kusuru olarak takastan düşülebilir.
- Faiz oranı: Çerçeve sözleşmedeki temerrüt faizi hükmü incelenmeli; genel işlem koşulu niteliğindeki ağır faiz hükümleri tartışılmalıdır.
Mahkemeler, karşılıklı kusur bulunan dosyalarda icra inkâr tazminatına hükmetmemektedir. Yargıtay 11. HD’nin 2023 tarihli kararına konu ilk derece kararında, zararın ortak kusurla oluştuğu ve borçlunun takip aşamasında kendi kusur oranını değerlendirerek itiraz etme imkânı olmadığı gerekçesiyle icra inkâr tazminatı reddedilmiştir. Bu nedenle haklı gerekçelere dayanan itiraz, borcun bir kısmı ödense bile ek bir tazminat yükü doğurmaz. Aracı kurumun işlemlerini SPK’ya şikâyet etmek ve SPK incelemesinin sonucunu dosyaya getirtmek, bu davalarda en etkili delillerden biridir.
2026 Tedbirleri ve Kredili İşlem Yasakları
SPK, piyasada sert dalgalanma dönemlerinde kredili işlemlere ilişkin oranları geçici olarak esnetmektedir. Mart 2025’te Kurulun 23.03.2025 tarihli ve 18/574 sayılı kararıyla, 24 Mart – 25 Nisan 2025 arasında özkaynak koruma oranının aracı kurumların risk politikasına uygun olduğu ölçüde asgari %20 olarak uygulanabileceği kabul edilmiş ve aynı dönemde pay piyasasında açığa satış yasaklanmıştır.
Benzer bir tedbir 2026 fon soruşturması sürecinde de uygulanmıştır. Basına yansıyan SPK bülteni bilgilerine göre:
| Tarih | Tedbir |
|---|---|
| 9 Eylül 2026 | SPK, ANELE paylarında açığa satış ve kredili işlem yasağı tedbiri uyguladı. |
| 17 Eylül 2026 (Bülten 2026/60) | Özkaynak koruma oranının, aracı kurumların risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri talepleri gözetilerek asgari %20 uygulanabileceği, 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar geçerli olmak üzere duyuruldu. |
| 3 Ekim 2026 (Bülten 2026/68) | Esneklik 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar uzatıldı. |
Bu tedbirin yatırımcı için hukuki anlamı sınırlıdır. Esneklik aracı kuruma tanınmış bir imkândır; aracı kurum kendi risk politikası gereği %35 oranını uygulamaya devam edebilir. Yatırımcı, tedbire rağmen %35’te teminat tamamlama çağrısı aldığı veya re’sen satışa maruz kaldığı için kural olarak tazminat isteyemez. Ancak aracı kurumun aynı durumdaki müşterilere farklı oran uyguladığı, müşterinin esneklik talebini hiç değerlendirmediği veya duyurudaki “müşteri taleplerinin gözetilmesi” ilkesine açıkça aykırı davrandığı durumlarda özen yükümlülüğüne aykırılık tartışılabilir. Tedbir süresi sona erdiğinde oran yeniden %35’e döneceği için, esneklikten yararlanan hesaplarda 31 Ekim 2026’dan itibaren toplu teminat tamamlama çağrıları beklenebilir.
Belirli bir payda kredili işlem yasağı getirilmesi, kural olarak o payda yeni kredili alım yapılmasını engeller; mevcut pozisyonların durumu tedbir kararının içeriğine ve çerçeve sözleşmeye göre belirlenir. Tebliğin 22. maddesi, kredili alınan kıymetin ilgili listeden çıkarılmasını kredi borcunun muaccel olma sebepleri arasında saydığından, bu tür kararlardan sonra aracı kurumdan gelen bildirimler yakından takip edilmelidir. SPK’nın pay bazında tedbir yetkileri için SPK koruma tedbirleri, kişiye yönelik işlem yasakları için SPK işlem yasağı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tazminat Davası: Görev, Süre ve Deliller
Kredili işlemden doğan uyuşmazlıklar aracı kurum ile müşteri arasındaki sözleşmeden kaynaklanır. Görevli mahkeme konusunda, yatırımcının tüketici sayılıp sayılmayacağına ilişkin içtihat farklılığı burada da geçerlidir. Kredili işlem çerçeve sözleşmesinde işlemlerin “ticari amaçlı” olduğu yazılıysa asliye ticaret mahkemesi, bireysel yatırımcı ve böyle bir ibarenin bulunmadığı hâllerde tüketici mahkemesi görüşü ağır basabilir. Her iki yolda da dava açılmadan önce arabuluculuk dava şartıdır. Görev tartışmasının ayrıntısı için borsa uyuşmazlıklarının çözümü yazımıza bakabilirsiniz.
Talep sözleşmeye dayandığı için kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak delil kaybı riski nedeniyle beklememek gerekir. Davada toplanması gereken belgeler şunlardır:
- Kredili alım çerçeve sözleşmesi, risk bildirim formu ve varsa müşterinin belirlediği re’sen satış eşiğine ilişkin hüküm,
- Günlük özkaynak raporları ve hesap ekstreleri,
- Teminat tamamlama bildiriminin içeriği, gönderim saati ve teyit kayıtları (SMS, e-posta, platform bildirimi, telefon ses kaydı),
- Re’sen satış emirlerinin saatleri, fiyatları ve satış sırası,
- Müşteri temsilcisiyle yapılan görüşmelerin ses kayıtları ve yazışmalar,
- Varsa SPK şikâyet başvurusu ve inceleme sonucu.
Aracı kurumun faaliyeti durdurulmuşsa kredili işlem borcu ve alacağı tasfiye sürecinde ayrıca değerlendirilir; bu konuda faaliyeti durdurulan aracı kurum yazımız yol gösterir. Kaldıraçlı döviz işlemlerinde teminat ve stop-out sorunları ise forex işlemlerinde aracı kurum sorumluluğu yazımızın konusudur. Kredili işleme başlamadan önce yatırımcının risk profilinin değerlendirilmesi için uygunluk ve yerindelik testi yazımızı inceleyebilirsiniz. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için sermaye piyasası hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Teminat tamamlama çağrısı aldım. Ne kadar sürem var?
Çerçeve sözleşmede belirlenen süre içinde ve her hâlde bildirimden itibaren en fazla iki iş günü içinde eksikliği tamamlamanız gerekir.
Ne kadar para yatırmam gerekiyor?
Özkaynak oranını koruma oranına değil, başlangıç oranı olan %50’ye tamamlayacak tutar istenir. Bildirimde bu tutar belirtilir.
Aracı kurum bana haber vermeden hisselerimi satabilir mi?
Önce bildirim yapılması ve teyit alınması gerekir. Bildirim yapılıp süre dolduktan sonra ayrıca ihbarname gönderilmeden satış yapılabilir.
Bildirim yapılmadan yapılan satış için tazminat alabilir miyim?
Alabilirsiniz. Ancak durumdan başka yollarla haberdar olduğunuz kayıtlarla anlaşılırsa, Yargıtay aracı kuruma kusur yüklenmemesi gerektiğine karar verebilmektedir.
Aracı kurum hangi hisseleri satacağına kendisi mi karar verir?
Tebliğ ayrıntılı bir sıra öngörmez. Talimatınız varsa ona uyulmalıdır. Açığı kapatacak tutarı aşan satışlar ve limit emre aykırı satışlar tazminat sebebidir.
Aracı kurum satış yapmadı, zararım büyüdü. Sorumlu mu?
Satış bir yetkidir, zorunluluk değildir. Ancak bildirimin geç yapılması veya hiç yapılmaması nedeniyle büyüyen zarardan aracı kurumun sorumlu tutulduğu kararlar vardır. Satış istemediğinizi beyan ettiyseniz sonraki zararda kusur payınız olur.
Hisse tabana kilitlendi, hesabım eksiye düştü. Borcu ödemek zorunda mıyım?
Bildirim ve satış süreci mevzuata uygun işletildiyse borç kural olarak size aittir. Gecikme veya hesap hatası varsa borcun bu kısmına itiraz edilebilir.
Aracı kurum icra takibi başlattı. İtiraz edersem tazminat öder miyim?
İtirazınız haksız bulunursa icra inkâr tazminatı riski vardır. Karşılıklı kusur bulunan dosyalarda bu tazminata hükmedilmediği görülmektedir.
SPK’nın %20 esnekliği bana otomatik olarak uygulanır mı?
Hayır. Esneklik aracı kurumun risk politikasına bırakılmıştır. Aracı kurumunuzdan yazılı olarak uygulanmasını talep edebilirsiniz.
Esneklik bittiğinde ne olacak?
Kurul yeni bir karar almazsa 30 Ekim 2026 seans sonundan sonra koruma oranı yeniden %35 olur. Oranınız bu seviyenin altındaysa teminat tamamlama çağrısı alırsınız.
Re’sen satışın daha erken yapılmasını isteyebilir miyim?
Evet. Tebliğ, zararınızı sınırlamak için koruma oranından daha yüksek bir eşikte satış yapılmasını öngören hükmün çerçeve sözleşmeye konulmasını isteme hakkı tanır.
Kredili işlem zararı için dava açmadan önce ne yapmalıyım?
Özkaynak raporlarını, bildirim kayıtlarını ve ses kayıtlarını aracı kurumdan yazılı olarak isteyin, SPK’ya şikâyette bulunun ve arabuluculuğa başvurun.
Sonuç
Kredili menkul kıymet işlemleri, yatırımcıya kaldıraç imkânı verirken kaybı da aynı oranda büyütür. Özkaynak oranı koruma eşiğinin altına düştüğünde aracı kurumun aynı gün bildirim yapması, teyit alması ve en fazla iki iş günü süre tanıması gerekir. Bu adımlar atılmadan yapılan satışlar, müşterinin talimatına aykırı satışlar ve bildirim gecikmesiyle büyüyen zarar tazminat sebebidir. Buna karşılık durumdan haberdar olan, ödeme sözü verip oyalanan veya satışa karşı çıkan yatırımcı, sonraki zararın önemli kısmına katlanır.
2026 Eylül tedbirleriyle tanınan %20 esnekliği aracı kurumun takdirine bırakılmıştır ve süresi 30 Ekim 2026’da sona ermektedir. Teminat tamamlama çağrısı, re’sen satış veya borç bakiyesi nedeniyle aracı kurumunuzla uyuşmazlık yaşıyorsanız sermaye piyasası avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Avukat Fatih SEFER