Müşteri emrinin gerçekleştirilmesi, aracı kurumun yatırımcıdan aldığı alım veya satım emrini emrin içeriğine uygun olarak, gecikmeden ve kayıt altına alarak borsaya ya da ilgili piyasaya iletmesi ve sonucunu müşteriye bildirmesi yükümlülüğüdür. Emrin hiç iletilmemesi, geç iletilmesi, yanlış hisse, miktar veya fiyatla iletilmesi ya da müşterinin istemediği bir işleme dönüştürülmesi aracı kurumun tazminat sorumluluğunu doğurur. Ancak her gerçekleşmeyen emir tazminat sebebi değildir. Taban veya tavan kilidi, fiyat limiti, işlem durdurma ya da piyasada karşı taraf bulunmaması nedeniyle gerçekleşmeyen emirde aracı kurumun kusuru yoktur. Uyuşmazlıklarda belirleyici olan, emrin varlığının ve içeriğinin ses kaydı, elektronik log ve emir formuyla ispatı ile emir zamanında iletilseydi gerçekleşip gerçekleşmeyeceği sorusudur.
Bu yazıda emir türlerini, emir alma ve kayıt yükümlülüğünü, sözlü ve elektronik emirlerin geçerliliğini, emrin gerçekleşmemesi ve geç iletilmesi hallerini, yanlış hisse veya miktarla yapılan işlemleri, piyasa koşulları nedeniyle gerçekleşmeyen emirleri, ispat yükünü, zararın hesaplanmasını ve dava yolunu kararlarla anlatıyoruz.
Müşteri Emrinin Gerçekleştirilmesi İçin Kanun ve Tebliğ Metni
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.37/1 ve m.45/1, 5
“(1) Bu Kanun kapsamına giren yatırım hizmetleri ve faaliyetleri şunlardır:
a) Sermaye piyasası araçlarıyla ilgili emirlerin alınması ve iletilmesi
b) Sermaye piyasası araçlarıyla ilgili emirlerin müşteri adına ve hesabına veya kendi adına ve müşteri hesabına gerçekleştirilmesi
(…)” (m.37/1)
“(1) Yatırım kuruluşlarının yükümlülükleri, yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetlerin sunumu sırasında uyacakları ilke ve esaslar Kurulca belirlenir. (…)
(5) Yatırım kuruluşları, faaliyetleri nedeniyle oluşabilecek riskleri de dikkate alacak şekilde sundukları yatırım hizmet ve faaliyetlerine uygun, yatırımcı hak ve yararlarını gözeten ve bu hizmet ve faaliyetlerden doğan yatırımcı şikâyetlerinin takibi ve sonuçlanmasını sağlamak üzere gerekli iç kontrol birim ve sistemlerini oluşturmakla yükümlüdürler.” (m.45)
Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Belge ve Kayıt Düzeni Hakkında Tebliğ (III-45.1) m.8
“(…) Yatırım kuruluşlarınca telefon ile alınan müşteri emirlerine ilişkin ses kayıtlarının, faks yoluyla alınan emirlere ilişkin talimatın ve gün içinde faks ile iletilen tüm emirlerin yatırım kuruluşuna ulaştığı tarih ve zaman bilgilerini içeren toplu dökümün, internet üzerinden alınan emirler de dahil her ne türlü olursa olsun elektronik ortamda diğer şekillerde alınan emirlerde tarih, zaman ve müşteri bazında olmak üzere emri ileten müşterilere ilişkin IP numaraları kayıtlarının, emri veren kaynağı gösterecek şekilde gerekli elektronik log kayıtlarının, emri alan yatırım kuruluşlarınca tutulması (…) zorunludur.” (m.8/2)
“Alım veya satım emri vermesine rağmen herhangi bir işlem gerçekleştirilmediğini iddia eden müşteri, emri verdiğini ispatla yükümlüdür.” (m.8/4)
Not: 6362 sayılı Kanun maddeleri güncel konsolide metinden alınmıştır. III-45.1 Tebliğinin m.8/2 metni İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/809, K. 2023/712; m.8/4 metni İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/941, K. 2023/954 kararlarında aktarıldığı şekliyle verilmiştir. Tebliğ Dejure mevzuat kaynağında bulunmadığından güncel metin SPK mevzuat sisteminden kontrol edilmelidir.
Bu hükümlerden çıkan sonuç şudur: Emir alma ve gerçekleştirme bir yatırım hizmetidir. Aracı kurum her emri kim, ne zaman ve hangi içerikle verdiğini gösterecek şekilde kayda almak zorundadır. Müşteri ise verdiği emrin varlığını ispat etmelidir. Aracı kurumun genel konumu için aracı kurum nedir yazımıza, mevzuatın bütünü için sermaye piyasası hukuku sayfamıza bakılabilir.
Emir Türleri ve Aracı Kurumun Görevi
Müşteri emri, belirli bir sermaye piyasası aracının belirli miktarda alınması veya satılması talimatıdır. Emirde işlemin yönü (alım veya satım), aracın adı veya kodu, miktarı, fiyatı veya fiyat koşulu, geçerlilik süresi ve hesap bilgisi yer alır. Uygulamada en sık kullanılan emir türleri şunlardır:
| Emir türü | Anlamı | Tipik uyuşmazlık |
|---|---|---|
| Limit emir | Alışta en yüksek, satışta en düşük fiyatı belirler | Limit dışında gerçekleştirme, kısmi gerçekleşme |
| Piyasa emri | Piyasadaki en iyi fiyattan derhal gerçekleşmesi istenir | Beklenenden farklı fiyat, gecikme |
| Zarar durdur (stop) emri | Fiyat belirli seviyeye gelince devreye girer | Tetiklenmeme, fiyat boşluğunda farklı fiyat |
| Günlük / iptale kadar geçerli emir | Emrin geçerlilik süresini belirler | Süresi dolmuş emrin gerçekleşmemesi |
Aracı kurumun görevi, emri içeriğine sadık kalarak ve gecikmeden piyasaya iletmektir. Aracı kurum emri kendi takdirine göre değiştiremez, bölemez, ertelemez veya başka bir araçla ikame edemez. Emrin sonucunu müşteriye bildirmek ve hesap ekstresine yansıtmak da bu görevin parçasıdır. Emir alma ve iletme kuralları, müşteriye imzalatılan aracı kurum çerçeve sözleşmesi ile ayrıntılı olarak düzenlenir.
İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/204, K. 2026/206, T. 05.02.2026 sayılı kararı emir türünün önemini göstermektedir. Müşteri, limit emirde belirtilen fiyatın satışlarda en düşük fiyat anlamına geldiğini ileri sürmüştür. Daire, müşterinin verdiği emrin limit emir değil sell stop emri olduğunu, müşteri temsilcisinin emri onay alarak gerçekleştirdiğini ve müşterinin yönlendirilmediğini tespit ederek davanın reddini onamıştır.
Emir Alma, Sözlü Emir ve Kayıt Yükümlülüğü
Emirler yazılı, telefonla, internet şubesi veya mobil uygulama üzerinden verilebilir. Telefonla ve imza alınmadan verilen emirler sözlü emir niteliğindedir. III-45.1 m.8/2, aracı kurumlara telefonla alınan emirlerin ses kayıtlarını, elektronik emirlerde ise tarih, saat, müşteri ve IP bilgilerini gösteren log kayıtlarını tutma yükümlülüğü getirir. Bu kayıtlar, emrin varlığının ve içeriğinin en önemli delilidir.
Yazılı teyit şartı
Çerçeve sözleşmede telefonla verilen emrin ayrıca yazılı olarak teyit edilmesi şartı konulmuşsa, aracı kurum bu şarta uymak zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/246, K. 2023/1600, T. 15.03.2023 sayılı kararına konu olayda banka, türev işlem çerçeve sözleşmesinde telefonla verilen emirlerin aynı gün ıslak veya elektronik imzalı olarak teyit edilmesi gerektiği öngörüldüğü halde, yalnızca telefon görüşmesine dayanarak opsiyon işlemi gerçekleştirmiştir. Bölge adliye mahkemesi, telefon görüşmesinde işlemin opsiyon olduğunun söylenmediğini, emirde bulunması gereken bilgilerin çoğunun eksik olduğunu, müşterinin teyit formunu imzalamadığını ve ihtarnameyle işleme bağlı olmayacağını bildirmesine rağmen bankanın işlemi gerçekleştirdiğini tespit etmiştir. Daire, bankanın 93.136,74 euro zarardan sorumlu tutulmasını, yalnızca talep edilmeyen faize ilişkin kısmı çıkararak düzelterek onamıştır.
Bu karar, ses kaydının tek başına her zaman yeterli olmadığını gösterir. Emrin asgari unsurları kayıtta açıkça yer almalı ve sözleşmedeki şekil şartlarına uyulmalıdır. Müşterinin bilgisi dışında yapılan işlemler ayrıca aracı kurumun yetkisiz işlem sorumluluğu kapsamında incelenir.
Mesajlaşma uygulaması üzerinden verilen emir
Müşteri temsilcisine mesajlaşma uygulaması üzerinden gönderilen talimatlar uygulamada sıkça görülür. İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/941, K. 2023/954, T. 19.12.2023 sayılı kararında, müşterinin sunduğu mesaj yazışmalarının Tebliğde belirtilen emir verme şekillerine ve emir formunun taşıması gereken özelliklere uymadığı, bu nedenle emir niteliği taşımadığı kabul edilmiştir. Yatırımcının önemli emirlerini kayıtlı telefon hattı, internet şubesi veya yazılı talimat gibi resmi kanallardan vermesi bu nedenle önemlidir.
Müşteri Emrinin Gerçekleştirilmesinde Gecikme ve İhmal
Aracı kurumun en sık görülen kusuru, alınan emrin hiç iletilmemesi veya geç iletilmesidir. Özellikle hızlı fiyat hareketlerinin yaşandığı günlerde birkaç dakikalık gecikme ciddi zarara yol açabilir. Ancak tazminat için gecikme tek başına yeterli değildir. Emir zamanında iletilseydi müşterinin istediği fiyattan gerçekleşeceğinin ortaya konulması gerekir.
İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2017/1138, K. 2018/894, T. 02.10.2018 sayılı kararda benimsenen bilirkişi raporu bu ayrımı açıkça yapmıştır. Raporda, yurt dışı paylar için verilen bir satış emrinin aracı kurum tarafından sisteme 12 dakika geç girildiği doğrulanmış, ancak emir zamanında girilseydi de istenen fiyattan gerçekleşmesinin mümkün olmadığı, bu nedenle bu emirden zarar doğmadığı belirtilmiştir. Aynı raporda aracı kurumun kriz ortamında müşterisinin menfaatine öncelik vermek için azami çabayı göstermediği de tespit edilmiştir. Yani özen eksikliği, illiyet bağı kurulamadığı için tazminata dönüşmemiştir.
Emrin gerçekleşmemesinden doğan zarar genellikle kaçırılan fiyat farkıdır. Satış emri gerçekleşmeyen müşteri, sonra daha düşük fiyattan satmak zorunda kalmışsa iki fiyat arasındaki fark talep edilebilir. Alım emri gerçekleşmeyen müşteri ise sonradan daha yüksek fiyattan almışsa aradaki farkı isteyebilir. Müşteri sonradan hiç işlem yapmamışsa zararın hesabı daha tartışmalıdır ve mahkemeler müşterinin zararı azaltma yükümlülüğünü de dikkate alır.
Toplu satış talimatlarının gerçekleşmemesi
Gerçekleşmeyen emir sorunu 2026 Eylül’ünde fon payları için de gündeme gelmiştir. 14 ile 16 Eylül 2026 arasında verilen fon satış talimatlarının akıbeti ve yatırımcıların başvuru yolları PBLK fon tasfiyesi yazımızda ayrıca ele alınmıştır. Orada sorunun kaynağı, aracı kurumun ihmalinden çok fonların işleme kapatılması sürecidir. Bu fark, sorumluluğun kime yöneltileceğini belirler.
Yanlış Hisse, Miktar veya Fiyatla Yapılan İşlemler
Telefonla verilen emirlerde en sık hata, birbirine benzeyen hisse kodlarının karıştırılmasıdır. İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi, E. 2022/366, K. 2024/1128, T. 28.06.2024 sayılı kararına konu dosyada müşteri belirli bir paydan 60.000 lot alınmasını istemiş, müşteri temsilcisi ise emri tekrar ederken farklı bir şirketin kodunu söylemiş ve müşterinin istemediği paydan alım yapılmıştır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, aracı kurum emri mevzuata uygun şekilde alıp işleseydi hatanın tespit edilebileceği ve emir alımındaki hatadan doğan kusurun aracı kuruma ait olduğu belirtilmiştir.
Bu tür davalarda aracı kurum genellikle “emir tekrarı yapıldı ve müşteri onay verdi” savunmasında bulunur. Emir tekrarının amacı müşterinin talebinin doğru anlaşıldığını teyit etmektir. Temsilcinin yanlış kodu söylemesi ve müşterinin bunu fark etmeden “olur” demesi halinde mahkeme hem temsilcinin hatasını hem de müşterinin dikkatsizliğini değerlendirir. Kusur paylaşımında, emri alan ve kodlama yapan tarafın profesyonel olması aracı kurum aleyhine ağırlık taşır.
Miktar hatası da benzer sonuç doğurur. İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/485, K. 2022/904 sayılı dosyada aracı kurum, müşterinin 125.000 lot alım talimatının çalışan tarafından 194.000 lot olarak borsaya iletildiğini ve ses kayıtlarına göre müşterinin başka bir talimat vermediğini ileri sürerek çalışanına rücu etmiştir. Talimatı aşan işlemlerin zararı, müşteriye değil aracı kuruma aittir. Aracı kurum bu zararı daha sonra kusurlu çalışanından talep edebilir.
Piyasa Koşulları ve Olağanüstü Durumlar
Aracı kurum emri iletmekle yükümlüdür. Emrin gerçekleşmesini garanti etmez. Emrin piyasada karşı taraf bulamaması, fiyat limitlerinin dışında kalması, işlem sırasının durdurulması veya borsanın kapanması halinde aracı kurumun kusuru yoktur.
- İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/1054, K. 2020/461 sayılı kararda, Ağustos 2018 kur dalgalanmasında VİOP’ta fiyat üst limitinin üzerinde pozisyon almanın teknik olarak mümkün olmadığı, piyasa kurallarına göre verilmesi mümkün olmayan bir emrin verilmiş olsaydı kârlı sonuçlanacağı iddiasıyla aracı kurumdan tazminat istenemeyeceği belirtilmiştir.
- İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2020/612, K. 2022/223, T. 28.03.2022 sayılı kararda, 20 Nisan 2020’de petrol vadeli sözleşmesi için dört ayrı zamanda satış emri verildiği, log kayıtlarına göre emirlerin piyasa koşulları uygun olmadığı için işleme dönüşmediği ve aracı kuruma kusur atfedilemeyeceği tespit edilmiştir.
Buna karşılık olağanüstü durum, aracı kurumu her türlü özenden kurtarmaz. Piyasa açıkken emrin iletilmemesi, kuyruğa geç sokulması veya müşterinin daha erken iletilen emrinin önüne başka emirlerin geçirilmesi aracı kurumun sorumluluğunu doğurur. Piyasa dolandırıcılığı veya sahte emirlerle fiyatın etkilendiği dönemlerde emir gerçekleşmemesinden doğan zararın kime yöneltileceği için borsa manipülasyonu tazminat davası yazımıza bakılabilir.
Aracı kurumun emri reddedebileceği durumlar
Müşteri emrinin gerçekleştirilmesi yükümlülüğü mutlak değildir. Bazı durumlarda aracı kurum emri kabul etmemek veya işleme almamakla yükümlüdür. Bu durumlarda emrin gerçekleşmemesi tazminat sebebi oluşturmaz:
- Yetersiz bakiye veya teminat: Hesapta alım bedelini karşılayacak nakit veya satılacak pay bulunmuyorsa emir işleme alınmaz.
- Kredili hesapta teminat tamamlama çağrısı: Seri: V, No: 65 Tebliğinin m.18/2 hükmüne göre “Kendisine özkaynak tamamlama bildirimi gönderilmiş müşterinin hiçbir alım emri, bildirim gününden özkaynak tamamlanıncaya kadar geçecek süre boyunca yerine getirilmez.” Bu dönemde alım emrinin reddi hukuka uygundur. Ayrıntı için kredili menkul kıymet işlemleri yazımıza bakılabilir.
- SPK işlem yasağı ve tedbirler: Hakkında işlem yasağı veya kredili işlem ve açığa satış yasağı bulunan kişi ya da paylarda emir kabul edilemez. Bu yasakların kapsamı SPK işlem yasağı yazımızda anlatılmıştır.
- Uygunluk testi sonucu: Müşteriye uygun olmadığı yazılı olarak bildirilen ürünlerde, müşteri ısrar etse bile aracı kurum hizmet verip vermemekte serbesttir.
- Kimlik ve yetki şüphesi: Emri verenin hesap sahibi veya yetkili temsilcisi olduğundan emin olunamıyorsa emir işleme alınmamalıdır. Bu durumda emri gerçekleştiren aracı kurum, hesap sahibine karşı sorumlu olur.
Aracı kurum emri reddettiğinde bunu müşteriye gecikmeden ve gerekçesiyle bildirmelidir. Ret bildirilmezse müşteri emrinin gerçekleştiğine güvenerek başka bir işlem yapmayabilir. Bildirimin gecikmesinden doğan zarar, ret haklı olsa bile aracı kurumdan istenebilir.
İşlem sonucunun müşteriye bildirilmesi
Müşteri emrinin gerçekleştirilmesi, işlemin müşteriye bildirilmesiyle tamamlanır. Gerçekleşen işlem için işlem sonuç formu düzenlenir ve hesap ekstresi müşteriye gönderilir. Bu belgeler müşterinin emrinin doğru gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol etmesini sağlar. Müşteri hatayı ne kadar erken fark ederse zararı o kadar sınırlayabilir. Bu nedenle işlem sonuç formunu ve ekstreyi düzenli kontrol etmek, yatırımcının kendi çıkarınadır.
Kaldıraçlı İşlemlerde Bekleyen Emirler ve Likidite Sağlayıcı
Forex işlemlerinde bekleyen emirler (limit, stop loss, take profit) aracı kurumun işlem platformunda tutulur ve likidite sağlayıcı fiyatına göre tetiklenir. Bu emirlerin gerçekleşmemesi çoğu zaman teknik bir sorundan kaynaklanır. İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/992, K. 2021/746 sayılı dosyada bilirkişi, müşterinin sistemde bekleyen alım emirlerinin gerçekleşmediğini, emirlerin gerçekleşme zamanlarının emir numarasıyla ilişkili olmadığını ve müşterinin bu nedenle 16.658,90 TL kârdan mahrum kaldığını tespit etmiştir.
Aracı kurum, bekleyen emrin likidite sağlayıcıdaki sorun nedeniyle gerçekleşmediğini ileri sürüyorsa bunu belgelemelidir. İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/647, K. 2022/206, T. 16.03.2022 sayılı kararda, müşteri talimatlarının likidite sağlayıcıdan kaynaklanan teknik ve operasyonel sorunlar nedeniyle zamanında gerçekleştirilemediği, ancak bu zararın reddedilen ve gerçekleşen fiyat farkları üzerinden likidite sağlayıcı tarafından tazmin edildiği tespit edilmiştir. Kaldıraçlı işlemlerde emir iptali ve stop out kuralları için forex işlemlerinde aracı kurum sorumluluğu yazımıza bakılabilir.
Müşteri Emrinin Gerçekleştirilmesi Davalarında İspat Yükü
İspat yükü iki yönlüdür. III-45.1 m.8/4 uyarınca emir verdiği halde işlem yapılmadığını iddia eden müşteri, emri verdiğini ispat etmelidir. Buna karşılık aracı kurum, yaptığı işlemin müşterinin emrine dayandığını ispat etmelidir. Çünkü emir kayıtlarını tutma yükümlülüğü aracı kurumdadır. Aracı kurum ses kaydını veya log kaydını sunamıyorsa, bu durum aleyhine değerlendirilir.
Ses kayıtlarının saklanması teknik bir yükümlülüktür. İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/634, K. 2024/115, T. 08.02.2024 sayılı dosyada, Yargıtay bozma ilamı üzerine her işlem için müşterinin talimat verip vermediğinin ses kayıtlarından tespiti istenmiş, ancak bilirkişi, bankanın teslim ettiği veri kasetlerindeki ses kayıtlarına manyetik alan etkisi nedeniyle ulaşılamadığını bildirmiştir. Kayıtları saklayamayan kurum, emrin varlığını başka delillerle ispat etmek zorunda kalır.
Müşterinin davadan önce aracı kurumdan şu kayıtları yazılı olarak istemesi gerekir:
- Emrin verildiği tarih ve saatteki ses kaydı veya internet şubesi log kaydı (IP adresi dahil),
- Emrin borsaya iletildiği zamanı gösteren emir iletim kaydı,
- Emir defteri veya emir takip formu,
- İlgili seansın fiyat ve işlem verileri,
- Hesap ekstresi ve işlem sonuç formları.
Hesap ekstrelerine süresinde itiraz edilmemesi aracı kurumlarca sıklıkla savunma olarak ileri sürülür. Ekstreye itiraz etmemek emrin varlığı konusunda karine oluşturabilir, ancak ses kaydı veya log gibi doğrudan delillerin önüne geçmez. Müşteri temsilcisinin emir almanın ötesine geçip işlem önermesi halinde konu aracı kurum yönlendirme sorumluluğu kapsamına girer. Emri veren kişinin aslında lisanssız bir danışmanın tavsiyesiyle hareket ettiği durumlarda ise yatırım danışmanının hukuki sorumluluğu ayrıca gündeme gelir.
Zarar Hesabı ve Kusur Paylaşımı
Emrin gerçekleştirilmemesi veya yanlış gerçekleştirilmesinden doğan zarar, müşterinin emri doğru ve zamanında yerine getirilseydi bulunacağı durum ile fiili durum arasındaki farktır. Hesapta şu sorular sorulur:
- Emir zamanında iletilseydi hangi fiyattan ve hangi miktarda gerçekleşirdi?
- Müşteri hatayı ne zaman öğrendi ve zararı azaltmak için ne yaptı?
- Yanlış alınan pay sonradan satıldıysa satış fiyatı nedir?
- Komisyon ve vergi gibi masraflar nedir?
Müşterinin hatayı öğrendikten sonra uzun süre hareketsiz kalması, zararın artmasına katkısı nedeniyle TBK m.52 uyarınca tazminattan indirim sebebidir. Emir tekrarında yanlış kodu fark etmeyen müşterinin de kusur payı olabilir. Buna karşılık emri hiç iletmeyen veya kayıt tutmayan aracı kurumun kusuru ağırdır. Bilirkişi incelemesinde seans verileriyle fiyat karşılaştırması yapılması gerekir. Zarar hesabı yöntemleri için manipülasyon zararı hesaplama yazımızdaki illiyet bağı açıklamaları da yol göstericidir.
Başvuru ve Dava Yolu
Emrin gerçekleştirilmemesi veya yanlış gerçekleştirilmesi halinde ilk adım, aracı kuruma yazılı şikâyette bulunarak kayıtları istemektir. Aracı kurumlar SPKn m.45/5 uyarınca yatırımcı şikâyetlerinin takibi için iç kontrol sistemi kurmakla yükümlüdür. Şikâyet sonuçsuz kalırsa SPK’ya başvurulabilir. Başvurunun usulünü SPK’ya şikâyet yazımızda anlattık.
Tazminat davası, sözleşmede ticari amaç belirtilmemiş bireysel yatırımcı için tüketici mahkemesinde, ticari amaçla işlem yapan veya profesyonel müşteri sayılan kişi için asliye ticaret mahkemesinde açılır. Görev ayrımının ayrıntıları ve uygunluk testi sonuçlarının bu ayrımdaki rolü uygunluk ve yerindelik testi yazımızda açıklanmıştır. Dava öncesinde arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda diğer yollar için borsa uyuşmazlıklarının çözümü yazımıza, emri yerine getirmeden faaliyeti durdurulan aracı kurumlar için faaliyeti durdurulan aracı kurum yazımıza bakılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Aracı kurum satış emrimi gerçekleştirmedi. Zararımı isteyebilir miyim?
Emri verdiğinizi ispat edebilir ve emir zamanında iletilseydi gerçekleşeceğini gösterebilirseniz isteyebilirsiniz. Taban kilidi veya karşı taraf bulunmaması nedeniyle gerçekleşmeyen emirde aracı kurum sorumlu değildir.
Emri verdiğimi nasıl ispat ederim?
Telefonla verilen emirlerde ses kaydını, internet şubesinde verilen emirlerde log ve IP kayıtlarını aracı kurumdan yazılı olarak isteyin. Aracı kurum bu kayıtları tutmakla yükümlüdür.
Müşteri temsilcisi yanlış hisseyi aldı. Kim sorumlu?
Emir alımında ve kodlamada hata yapan aracı kurum sorumludur. Emir tekrarında yanlış kodu fark etmeden onay vermişseniz kusur paylaşımı yapılabilir.
Mesajlaşma uygulamasıyla verdiğim emir geçerli mi?
Sözleşmede bu kanal kabul edilmemişse geçerli bir emir sayılmayabilir. Önemli emirleri kayıtlı telefon hattı veya internet şubesi üzerinden verin.
Emrim birkaç dakika geç iletildi. Bu tek başına tazminat sebebi mi?
Hayır. Gecikme olmasaydı emrin istediğiniz fiyattan gerçekleşeceğinin ortaya konulması gerekir. Bilirkişi seans verileriyle bunu inceler.
Limit emrimin dışında bir fiyattan işlem yapıldı. Ne yapabilirim?
Limit emir, alışta en yüksek ve satışta en düşük fiyatı belirler. Bunun dışında yapılan işlem emre aykırıdır ve zararı aracı kurumdan istenebilir. Önce emrin gerçekten limit emir olup olmadığı kayıtlardan kontrol edilmelidir.
Stop emrim tetiklenmedi. Aracı kurum sorumlu mu?
Fiyat stop seviyesine geldiği halde sistem arızası nedeniyle tetiklenmediyse sorumludur. Fiyat boşlukla bu seviyeyi atladıysa emir sonraki ilk fiyattan gerçekleşebilir ve bu kural olarak müşterinin riskidir.
Hesap ekstreme itiraz etmedim. Dava hakkımı kaybettim mi?
Hayır, ancak itiraz etmemeniz aleyhinize karine olarak kullanılabilir. Ses kaydı ve log gibi doğrudan deliller bu karinenin önüne geçer.
Aracı kurum ses kaydını bulamadığını söylüyor. Ne olur?
Kayıt tutma yükümlülüğü aracı kurumdadır. Kaydı sunamaması, emrin içeriği konusunda aleyhine değerlendirilebilir ve mevzuata aykırılık olarak SPK’ya şikâyet konusu yapılabilir.
Telefonla verdiğim emri yazılı teyit etmedim. İşlem geçerli mi?
Sözleşmede yazılı teyit şartı varsa ve aracı kurum bu şarta uymadan işlem yaptıysa, Yargıtay’ın onadığı bir kararda olduğu gibi işlemden doğan zarar aracı kuruma yüklenebilir.
Emir şikâyeti için önce nereye başvurmalıyım?
Önce aracı kuruma yazılı şikâyette bulunup kayıtları isteyin. Sonuç alamazsanız SPK’ya başvurun ve dava öncesinde arabulucuya gidin.
Emir uyuşmazlığında zarar nasıl hesaplanır?
Emir zamanında ve doğru gerçekleştirilseydi oluşacak durum ile fiili durum arasındaki fark esas alınır. Hatayı öğrendikten sonra zararı azaltmak için hareket etmemek tazminattan indirim sebebidir.
Sonuç
Müşteri emrinin gerçekleştirilmesi, aracı kurumun temel yükümlülüğüdür. Emri hiç iletmeyen, geç ileten, yanlış hisse veya miktarla işleyen ya da sözleşmedeki teyit şartına uymadan işlem yapan aracı kurum, doğan zarardan sorumludur. Buna karşılık piyasa koşulları nedeniyle gerçekleşmeyen emirde ve gecikmenin sonucu değiştirmediği durumlarda tazminat istenemez. Bu davaların sonucu, emir anına ait ses kayıtları, log kayıtları ve seans verilerine dayanan bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Emrinizin gerçekleştirilmemesi veya yanlış gerçekleştirilmesi nedeniyle aracı kurumunuzla uyuşmazlık yaşıyorsanız sermaye piyasası avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Avukat Fatih SEFER