Forex işlemlerinde aracı kurum sorumluluğu, yatırımcıya döviz ve kıymetli madenler üzerinde kaldıraçlı işlem yaptıran yetkili aracı kurumun; teminat, stop out, fiyatlama, emir iptali ve bilgilendirme kurallarına aykırı davranması nedeniyle müşterinin uğradığı zarardan sözleşme ve sermaye piyasası mevzuatı uyarınca sorumlu tutulmasıdır. Kaldıraçlı işlemler 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda türev araç sayılır ve Türkiye’de yerleşik kişilere ancak SPK’dan izin almış aracı kurumlar tarafından sunulabilir. Uyuşmazlıklar çoğunlukla üç noktada çıkar: aracı kurumun gerçekleşmiş bir işlemi “hatalı fiyat” gerekçesiyle iptal etmesi, sert piyasa hareketinde pozisyonların zararına kapatılması ve hesabın eksi bakiyeye düşmesi. Yargıtay, yatırılan teminatı aşan zararın müşteriden istenemeyeceği kuralını emredici kabul etmektedir. Buna karşılık müşteri kâr elde etse bile, hatalı fiyattan kaynaklanan işlemlerin iptali belirli şartlarla hukuka uygun bulunabilmektedir.
Bu yazıda kaldıraçlı işlemin hukuki niteliğini, yurt dışı forex sitelerinin durumunu, aracı kurumun karşı taraf olmasından doğan çıkar çatışmasını, kaldıraç ve teminat kurallarını, stop out uygulamasını, eksi bakiye korumasını, emir iptali ve hatalı fiyat davalarını, spread ve platform arızasını, danışmanlık yasağını, ispat araçlarını ve dava yolunu Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarıyla anlatıyoruz.
Forex İşlemlerinde Aracı Kurum Sorumluluğu İçin Kanun ve Tebliğ Metni
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.3/1-u-3, m.37/1, m.39/1 ve m.99/4
“u) Türev araçlar: Aşağıda sayılan veya Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer türev araçları: (…) 3) Döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak kaldıraçlı işlemleri,” (m.3/1-u)
“(1) Bu Kanun kapsamına giren yatırım hizmetleri ve faaliyetleri şunlardır:
a) Sermaye piyasası araçlarıyla ilgili emirlerin alınması ve iletilmesi
b) Sermaye piyasası araçlarıyla ilgili emirlerin müşteri adına ve hesabına veya kendi adına ve müşteri hesabına gerçekleştirilmesi
c) Sermaye piyasası araçlarının kendi hesabından alım ve satımı
(…)
d) Yatırım danışmanlığı (…)” (m.37/1)
“(1) Yatırım hizmetlerinin ve faaliyetlerinin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilebilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur. Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ancak yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebilir. (…)” (m.39/1)
“(4) (…) Kuruldan izin alınmaksızın kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan para toplandığına veya Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik olarak internet aracılığıyla yurt dışında kaldıraçlı işlem ve kaldıraçlı işlemlerle aynı hükümlere tabi olduğu belirlenen türev araç işlemleri yaptırıldığına ilişkin bilgi edinilmesi halinde, internet aracılığıyla yapılan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine Kurul tarafından karar verilir. (…)” (m.99/4)
Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (III-37.1)
“(1) Kaldıraçlı işlemlerde kaldıraç oranı, işlem yapmak için yatırılan teminat tutarı karşılığında alınabilecek pozisyon tutarını gösteren orandır. Kaldıraçlı işlemlerde pozisyonun ilk açıldığı sırada uygulanacak kaldıraç oranı 10:1’i geçemez. (…) (3) Kaldıraçlı işlem gerçekleştirebilmek için başlangıç teminat tutarı olarak asgari 50.000-TL veya muadili döviz tutarı hesaba yatırılır.” (m.27/1 ve 3, 10.02.2017 değişikliğiyle)
“(…) kaldıraçlı işlemlerle ilgili olarak yatırılan teminat tutarlarının üzerinde bir kayba uğratacak şekilde müşterilere işlem yaptırılamaz. Yatırımcının piyasa koşullarından dolayı teminatından daha fazla zarara uğraması halinde söz konusu zarar yatırımcıdan talep edilemez.” (m.19)
“Gerçekleşmiş müşteri emirleri aracı kurumlarca iptal edilemez (…)” (m.29/1, ilk cümle)
Not: 6362 sayılı Kanun maddeleri güncel konsolide metinden alınmıştır. III-37.1 Tebliğinin m.27 metni Danıştay 13. Daire, E. 2017/483, K. 2023/5169 kararında; m.19 metni İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/1054, K. 2020/461 kararında; m.29/1 metni İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/607, K. 2025/738 kararında aktarıldığı şekliyle verilmiştir. Tebliğin güncel metni SPK mevzuat sisteminden kontrol edilmelidir.
Bu hükümler birlikte okunduğunda sonuç şudur: Forex, Kanun açısından bir türev araçtır. Yalnızca izinli aracı kurum aracılığıyla yapılabilir. Aracı kurum müşterisini teminatını aşan kayba sokamaz ve gerçekleşmiş emri kural olarak iptal edemez. Aracı kurumun genel yükümlülükleri için aracı kurum nedir başlıklı yazımızı, sermaye piyasası mevzuatının genel çerçevesi için sermaye piyasası hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kaldıraçlı İşlemin Hukuki Niteliği ve Yurt Dışı Forex Siteleri
Kaldıraçlı işlem, yatırımcının yatırdığı teminatın birkaç katı büyüklüğünde döviz veya kıymetli maden pozisyonu açmasıdır. Kâr ve zarar pozisyonun tamamı üzerinden hesaplanır. Bu nedenle küçük bir fiyat hareketi teminatın tamamını eritebilir. Kanun bu işlemleri m.3/1-u-3 ile türev araçlar arasında saymış, böylece forex SPK’nın gözetimine girmiştir. Kaldıraçlı alım satım işlemleri 31.08.2011’den beri Kurulun görev alanındadır.
Aracı kurumun burada sunduğu hizmet, m.37/1’deki emir iletimi, emir gerçekleştirme ve kendi hesabından alım satım hizmetlerinden biri ya da birkaçıdır. Aracı kurum ile müşteri arasında kaldıraçlı işlemler çerçeve sözleşmesi ve risk bildirim formu imzalanır. Bu belgelerin içeriği ve geçerliliği için aracı kurum çerçeve sözleşmesi yazımıza bakılabilir. Sözleşmedeki hükümler Tebliğe aykırı olamaz. Aykırı hüküm, Tebliğin emredici kuralının önüne geçmez.
Yurt dışı forex sitesi ile işlem yapmak
Türkiye’de yerleşik kişilere internet üzerinden yurt dışından kaldıraçlı işlem yaptırmak izinsiz sermaye piyasası faaliyetidir. SPK bu sitelere m.99/4 uyarınca erişim engeli getirir. Bu siteleri işletenler ve Türkiye’deki temsilcileri hakkında izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçu nedeniyle ceza soruşturması yürütülebilir. Yurt dışı sitede zarar eden yatırımcının Türk aracı kurumuna yönelteceği bir talep yoktur. Ancak yurt dışı şirketi Türkiye’de pazarlayan bir aracı kurum varsa durum değişir.
Danıştay 13. Daire, E. 2022/2647, K. 2025/159, T. 13.01.2025 sayılı kararda, bir aracı kurumun yurt dışında yerleşik şirketlerin tanıtımını yaptığı, müşterilerinin bu şirketlere para gönderdiği ve para yatırma ve çekme işlemlerinin aracı kurum personeli vasıtasıyla yapıldığı tespit edilmiştir. Daire, bu yolla mevzuattaki başlangıç teminatı şartının ve düşürülen kaldıraç oranının etkisizleştirildiğini kabul etmiş ve azami hadden verilen idari para cezasını hukuka uygun bulmuştur. Bu tür bir tespit, yatırımcının aracı kuruma karşı açacağı tazminat davasında güçlü bir delildir.
Aracı Kurumun Karşı Taraf Olması ve Çıkar Çatışması
Borsada işlem gören bir payın aksine forex işlemleri borsa dışında yapılır. Müşterinin karşısında çoğu zaman aracı kurumun kendisi bulunur. Aracı kurum fiyatı likidite sağlayıcılarından alır, müşteriye kotasyon verir ve pozisyonun riskini ya kendisi taşır ya da başka bir kuruluşta korunma (hedge) işlemiyle kapatır. Müşterinin zararının bir kısmı bu yapıda aracı kurumun kazancı olabilir. Bu nedenle fiyatın piyasaya uygunluğu, spread ve kapatma kararları uyuşmazlığın merkezinde yer alır.
Ankara BAM 21. Hukuk Dairesi, E. 2023/504, K. 2025/1287, T. 13.11.2025 sayılı kararında piyasa yapıcı konumundaki aracı kurumda çıkar çatışması bulunduğunu ve bu durumun müşteriye anlatılıp anlatılmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Öte yandan İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi, E. 2023/1489, K. 2024/1107 sayılı kararda, SPK yazısıyla aracı kurumun fiyatlarının likidite sağlayıcı fiyatlarıyla uyumlu olduğu tespit edildiği için müşterinin “fiyat manipülasyonu” iddiası kabul görmemiştir. Bu iki karar, forex işlemlerinde aracı kurum sorumluluğunun soyut iddiayla değil, fiyat verisiyle kurulduğunu göstermektedir.
Kaldıraç Oranı, Teminat ve Stop Out Uygulaması
10.02.2017’de yürürlüğe giren değişiklikle azami kaldıraç oranı 100:1’den 10:1’e indirilmiş ve işlemlere başlamak için asgari 50.000 TL veya muadili döviz tutarında başlangıç teminatı şartı getirilmiştir. Kaldıraç oranı çerçeve sözleşmede belirlenir ve sonradan değiştirilmesi müşterinin yazılı onayına bağlıdır. Aracı kurum ayrıca müşterinin bilgi ve tecrübesini ölçmek zorundadır. Bu ölçümün nasıl yapılacağını uygunluk ve yerindelik testi yazımızda anlattık. Tecrübesiz bir müşteriye uyarı yapılmadan yüksek kaldıraçla hesap açtırılması, kusur paylaşımında aracı kurum aleyhine değerlendirilir.
Teminat tamamlama çağrısı ve stop out
Pozisyonlar zarara geçtikçe hesaptaki teminatın açık pozisyonlara oranı düşer. Bu oran sözleşmede belirlenen ilk seviyeye inince aracı kurum teminat tamamlama çağrısı (margin call) yapar. Daha alt seviyeye inince pozisyonlar sistem tarafından otomatik olarak kapatılır. Buna stop out denir. Uygulamada kapatma, en fazla zararda olan pozisyondan başlar. İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/54, K. 2023/240, T. 28.03.2023 sayılı kararda benimsenen bilirkişi raporu, yeterli teminat yatırmayan müşterinin pozisyonlarının en fazla zararlı olandan başlanarak otomatik kapatılmasını sözleşmeye uygun bulmuştur.
Mahkemeler, oranı sözleşmeye uygun şekilde uygulanan stop out işlemlerinde aracı kurumu sorumlu tutmamaktadır:
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| İstanbul BAM 13. HD, E. 2020/1512, K. 2022/2010 | Teminat %50 seviyesinin altına inince pozisyonlar kapatıldı | Stop out sözleşmeye uygun bulundu |
| İstanbul BAM 14. HD, E. 2022/147, K. 2025/338, T. 06.03.2025 | Sert hareket sonrası otomatik kapatma | Mevzuata uygun bulundu |
| İstanbul BAM 12. HD, E. 2023/695, K. 2026/1278, T. 06.07.2026 | %20 pozisyon kapama oranı, spread genişlemesiyle tetiklenen kapatma | Stop out mevzuata uygun bulundu |
Buna karşılık stop out seviyesine gelinmeden pozisyon kapatılması, sözleşmede olmayan bir oranın uygulanması veya kapatmanın geç yapılarak zararın büyütülmesi aracı kurumun sorumluluğunu doğurur. Bu sorun, pay piyasasındaki re’sen satış uyuşmazlıklarına benzer. Pay piyasasındaki karşılığı için kredili menkul kıymet işlemleri yazımızdaki teminat çağrısı ve satış kuralları karşılaştırılabilir.
Forex İşlemlerinde Aracı Kurum Sorumluluğu ve Eksi Bakiye Koruması
Aracı kurumun sorumluluğunun en somut sonucu eksi bakiye korumasıdır. Tebliğ m.19’a göre müşteriye yatırdığı teminatı aşan kayba uğratacak şekilde işlem yaptırılamaz. Piyasa koşulları nedeniyle teminatı aşan bir zarar doğarsa bu zarar yatırımcıdan istenemez. Fiyat boşluğu nedeniyle stop out seviyesinde kapanamayan pozisyonlar hesabı eksiye düşürebilir. Bu eksi bakiye aracı kurumun riskidir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/2017, K. 2021/2864, T. 24.03.2021 sayılı kararında bu hükmü emredici kabul etmiştir. Olayda aracı kurum, müşterinin hesabında teminatı aşan 36.726,15 USD eksi bakiye doğduğunu ileri sürerek bu tutarı müşteriden istemiştir. Daire, Tebliğ hükmü karşısında teminatı aşan bakiyenin müşteriden talep edilemeyeceğine ilişkin İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi kararını onamıştır. Sözleşmeye konulan “eksi bakiyeden müşteri sorumludur” şeklindeki bir hüküm bu sonucu değiştirmez.
Eksi bakiye koruması VİOP işlemlerine uygulanır mı?
Uygulanmaz. Koruma, borsa dışı kaldıraçlı işlemler içindir. Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) yapılan döviz vadeli işlemleri Takasbank’ın teminat ve takas sistemine tabidir. İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/1054, K. 2020/461, T. 14.10.2020 sayılı kararında, m.19’daki hükmün mevzuatta ayrıca düzenlenmiş olan ve teminat yatırılarak yapılan türev işlemlerine uygulanmasının mümkün bulunmadığını belirtmiştir.
Bu ayrım 21 Aralık 2021’de dolar kurunun bir gecede sert düşmesinden sonra açılan davalarda belirleyici olmuştur. VİOP’ta pozisyonu bulunan birçok yatırımcının teminatı seans açılışında erimiş, aracı kurumlar Takasbank’a yatırdıkları eksi bakiye tutarlarını müşterilerden icra takibiyle istemiştir. İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi, E. 2026/21, K. 2026/21 sayılı dosyada ilk derece mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak aracı kurumun itirazın iptali talebini kabul etmiş ve icra inkâr tazminatına hükmetmiştir. Kısacası aynı kur hareketi, forex hesabında aracı kurumun, VİOP hesabında ise kural olarak müşterinin zararıdır. Teminat hukukunun genel kuralları için sermaye piyasası araçları üzerinde teminat yazımıza bakılabilir.
Emir İptali ve Hatalı Fiyatta Forex İşlemlerinde Aracı Kurum Sorumluluğu
Forex davalarının önemli bir bölümü, müşterinin kârla kapattığı işlemlerin aracı kurum tarafından sonradan iptal edilmesinden doğar. Tebliğ m.29/1’e göre gerçekleşmiş müşteri emirleri aracı kurumlarca iptal edilemez. Kuralın istisnaları dardır. Mülga Seri: V, No: 125 Tebliğinin m.10 hükmü, Yargıtay kararında aktarıldığı şekliyle üç istisna saymaktaydı: müşteri lehine iyileştirme, platformdaki teknik sorundan doğan mağduriyetin giderilmesi ve aracı kurumun başka bir kuruluşta aldığı korunma pozisyonunun karşı tarafça iptal edilmesi. Teknik sorun gerekçesiyle yapılan düzeltme etkilenen tüm müşterilere uygulanmalı, korunma işleminin iptali gerekçesiyle yapılan iptal ise müşteriye gerekçesiyle ve en seri iletişim aracıyla bildirilmelidir. III-37.1 Tebliğinin m.29 hükmü de kararlarda aynı yapıda uygulanmaktadır.
Hatalı fiyatla elde edilen kâr
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/5562, K. 2022/2600, T. 30.03.2022 sayılı kararı bu alanın temel kararıdır. Olayda likidite sağlayıcıdaki teknik aksaklık nedeniyle USD/CHF paritesinde hatalı fiyat yayınlanmış, müşteri bu fiyatlardan yaptığı işlemlerle yüksek kâr elde etmiş ve aracı kurum işlemleri iptal etmiştir. Bölge adliye mahkemesi, TBK m.30’daki esaslı hata ve dürüstlük kuralı gerekçesiyle iptali hukuka uygun bulmuştur. Daire bu gerekçeyi onamış, ancak iptallerin müşterinin diğer paritelerdeki işlemlerini de kapsadığını ve hesabı eksi 24.140,26 USD’ye düşürdüğünü tespit etmiştir. Daire şu sonuca varmıştır:
“(…) davacının, ekrandaki hatalı veri akışına güvenerek yaptığı işlemlerden lehine sonuç doğmayacağı gibi aleyhine durum oluşacak şekilde eksi bakiye ile kapatmanın da hakkaniyete uygun düşmeyeceği gözetilerek hatalı işlemlere başlanmadan önceki (+) 8.925,72 USD bakiyeyi koruyacak şekilde hüküm kurulması gerekirken davanın tümden reddedilmesi doğru olmamış (…)”
Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda, iptalin Tebliğde sayılan istisnalara girmediği, aracı kurumun bildirim yapmadan iptal ettiği ve bu nedenle SPK tarafından idari para cezasıyla cezalandırıldığı belirtilerek davanın kabulü gerektiği savunulmuştur. Bu karardan çıkan ilke şudur: Hatalı fiyattan doğan kâr müşteride kalmayabilir, ancak iptal müşteriyi işlemlerden önceki durumundan daha kötü bir duruma düşüremez.
Korunma işleminin iptali
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1248, K. 2025/6996, T. 24.11.2025 sayılı kararında, likidite sağlayıcının “geçersiz fiyat” gerekçesiyle aracı kurumun korunma işlemini iptal etmesi üzerine yapılan müşteri emri iptalini m.29/1-c’ye uygun bulmuş ve davanın reddini oyçokluğuyla onamıştır. Karşı oyda gerçekleşmiş emrin iptal edilemeyeceği ve izinle yürütülen uzmanlık gerektiren hizmetlerde hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşmasının TBK m.115/3 uyarınca kesin hükümsüz olduğu hatırlatılmıştır.
İptalin şartlarını ispat yükü aracı kurumdadır. İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/607, K. 2025/738, T. 20.11.2025 sayılı kararında, aracı kurumun korunma işleminin karşı tarafça iptal edildiğini belgelemesi gerektiği vurgulanmıştır. Belge sunulamazsa iptal haksızdır ve müşterinin iptal edilen kârı talep hakkı doğar. İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/727, K. 2024/890 sayılı dosyada da müşterinin kazançlarına bloke koyan aracı kuruma SPK’nın idari para cezası verdiği görülmektedir. Bunun karşısında, İstanbul BAM 16. Hukuk Dairesi, E. 2023/776, K. 2024/1768 sayılı kararda, robot yazılımla güncellenmeyen (durağan) fiyatlardan yararlanılarak yapılan işlemlerin iptali yerinde görülmüştür. Emrin hiç ya da talimata aykırı gerçekleştirilmesi sorunları için müşteri emrinin gerçekleştirilmesi, müşterinin bilgisi dışında yapılan işlemler için aracı kurumun yetkisiz işlem sorumluluğu yazılarımıza bakılabilir.
Spread, Fiyat Kayması ve Platform Arızası
Spread, alış ve satış fiyatı arasındaki farktır. Piyasa kapanış ve açılışlarında, tatil dönemlerinde ve önemli veri açıklamalarında likidite azalır ve spread genişler. Genişleyen spread, teminat oranını bir anda düşürerek stop out’a yol açabilir. Mahkemeler, spread’in likidite sağlayıcı fiyatlarıyla uyumlu olup olmadığını bilirkişi aracılığıyla incelemektedir. Uyumlu bir genişlemeden doğan zarar müşteride kalır. Piyasa koşullarıyla açıklanamayan bir spread ise aracı kurumun sorumluluğunu doğurur.
SPK da olağanüstü dönemlerde müdahale etmektedir. İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2015/989, K. 2020/302 sayılı kararda aktarılan SPK duyurusunda, 2018 Kurban Bayramı tatili sonrasında foreks piyasasında sağlıklı fiyat oluşmayabileceği gerekçesiyle, bir tarafı TL olan paritelerde yeni açılacak pozisyonlar için kaldıraç oranlarının geçici olarak sınırlandığı görülmektedir. Bu tür bir tedbire aykırı işlem yaptıran aracı kurum, müşterinin zararından sorumlu tutulabilir.
Fiyat kayması ve platform arızası
Fiyat kayması (slippage), emrin talep edilen fiyattan farklı bir fiyattan gerçekleşmesidir. Sözleşmede ve risk bildiriminde açıklanan olağan bir kayma kural olarak müşterinin riskidir. Ancak kaymanın yalnızca müşteri aleyhine işlemesi, yani lehe fiyat değişimlerinin müşteriye yansıtılmaması, aracı kurumun dürüst davranma yükümlülüğüne aykırı sayılmalıdır. Platformun donması, emirlerin iletilmemesi veya oturumun kapanması gibi arızalarda aracı kurum, teknik sorundan olumsuz etkilenen tüm müşteriler için düzeltme yapmakla yükümlüdür. Arızanın varlığı sunucu kayıtlarıyla ispat edilir.
Kaldıraçlı İşlemlerde Danışmanlık Yasağı ve Müşteri Temsilcisi
Forex zararlarının bir kısmı, müşteri temsilcisinin telefonla veya mesajla “şu pariteyi al, bu pozisyonu kapatma” şeklindeki yönlendirmesinden doğar. İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, E. 2022/1659, K. 2026/1008, T. 14.05.2026 sayılı kararında III-37.1 Tebliğinin m.27/B hükmüne göre kaldıraçlı işlemlerde yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği hizmeti verilemeyeceğini kabul etmiştir. Bu yasak karşısında müşteri temsilcisinin işlem önerisi, kendiliğinden mevzuata aykırı bir davranıştır.
Yönlendirmenin ispatı halinde mahkemeler zararı aracı kurum ile müşteri arasında paylaştırmaktadır. Müşterinin tecrübesi, işlem sıklığı ve uyarıları dikkate alıp almadığı kusur oranını belirler. Hisse ve diğer araçlardaki yönlendirme davalarının ayrıntıları aracı kurum yönlendirme sorumluluğu yazımızda, lisanslı danışmanların sorumluluğu ise yatırım danışmanının hukuki sorumluluğu yazımızda anlatılmıştır.
Forex İşlemlerinde Aracı Kurum Sorumluluğunun İspatı
Forex davaları teknik verilerle kazanılır veya kaybedilir. Müşterinin dava açmadan önce aşağıdaki belgeleri yazılı olarak istemesi gerekir:
- Hesap ekstresi ve işlem dökümü (emir, gerçekleşme ve kapanış saatleri saniye düzeyinde),
- Platformun sunucu ve emir kayıtları (log kayıtları),
- İlgili anlara ait likidite sağlayıcı fiyat verileri ve korunma işlemi kayıtları,
- Teminat tamamlama çağrısı ve stop out bildirimleri,
- Müşteri temsilcisiyle yapılan telefon görüşmelerinin ses kayıtları ve yazışmalar,
- Çerçeve sözleşme, risk bildirim formu ve uygunluk testi sonuçları.
Aracı kurum bu kayıtları saklamakla yükümlüdür. Kayıtları sunmayan aracı kurum aleyhine sonuç çıkarılabilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/1856, K. 2021/1422, T. 18.02.2021 sayılı kararında telefon kayıtlarının delil değeri kabul edilmiş ve denetime elverişli olmayan bilirkişi raporuna dayanılarak verilen hüküm bozulmuştur. Bilirkişi heyetinde sermaye piyasası ve türev araçlar konusunda uzman bulunması önemlidir.
Dava ile birlikte veya öncesinde SPK’ya başvurmak da yararlıdır. Kurul aracı kurumdan açıklama ister, fiyat verilerini inceler ve aykırılık tespit ederse idari para cezası verir. Bu tespit tazminat davasında delil olarak kullanılır. Başvurunun nasıl yapılacağını SPK’ya şikâyet yazımızda anlattık. Aracı kurum hakkında verilen idari para cezasının iptali için açılan davalar ayrıca SPK idari para cezası iptal davası yazımızda ele alınmıştır.
Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Dava Süresi
Forex uyuşmazlıklarında görevli mahkeme, sözleşmenin niteliğine göre değişir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2348, K. 2019/82, T. 07.02.2019 sayılı kararında, kaldıraçlı işlem çerçeve sözleşmesinde işlemlerin ticari amaçlı olduğunun belirtildiği bir olayda tüketici mahkemesinin görevli olmadığını, asliye ticaret mahkemesinin görevli olduğunu kabul etmiştir. Buna karşılık Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/12871, K. 2017/735 sayılı kararında, yatırımcının tüketici sıfatıyla hareket ettiği bir yönlendirme davasında tüketici mahkemesini görevli görmüştür. Sözleşmedeki ibare ve yatırımcının işlem hacmi bu nedenle davanın hangi mahkemede açılacağını belirler.
| Durum | Görevli mahkeme | Dava öncesi şart |
|---|---|---|
| Sözleşmede ticari amaç belirtilmiş, yüksek hacimli işlem | Asliye ticaret mahkemesi | Ticari davalarda arabuluculuk (TTK m.5/A) |
| Bireysel yatırımcı, tüketici sıfatı | Tüketici mahkemesi | Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk |
| Aracı kurumun eksi bakiye için icra takibi | İtirazın iptali davası, aynı ayrıma göre | Arabuluculuk |
Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat talepleri TBK m.146 uyarınca genel on yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak delillerin korunması ve fiyat verilerinin elde edilebilmesi için beklemeden hareket edilmelidir. Aracı kurumun faaliyeti durdurulmuşsa müşterinin hakları değişir. Bu ihtimal için faaliyeti durdurulan aracı kurum ve yatırımcı tazmin merkezi yazılarımıza bakılabilir. Borsa işlemlerinden doğan diğer uyuşmazlıkların çözüm yolları ise borsa uyuşmazlıklarının çözümü yazımızda toplu olarak anlatılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Forex işlemlerinde aracı kurum hangi durumlarda sorumludur?
Gerçekleşmiş emri istisna şartları olmadan iptal ettiğinde, sözleşmeye aykırı stop out yaptığında, teminatı aşan zararı müşteriden istediğinde, piyasaya aykırı fiyat veya spread uyguladığında ve müşteri temsilcisi aracılığıyla işlem önerdiğinde sorumludur.
Hesabım eksi bakiyeye düştü. Aracı kuruma borcu ödemek zorunda mıyım?
Borsa dışı forex hesabında hayır. Yargıtay, teminatı aşan zararın müşteriden istenemeyeceği kuralını emredici kabul etmektedir. VİOP hesabında ise bu koruma uygulanmaz.
Aracı kurum kârlı işlemimi “hatalı fiyat” diyerek iptal etti. Ne yapabilirim?
Aracı kurumdan iptalin dayanağını, likidite sağlayıcı fiyatlarını ve korunma işleminin iptal belgesini isteyin. İptal istisnalara uymuyorsa kârın ödenmesi için dava açılabilir. İptal haklı olsa bile hesabınız işlem öncesi bakiyenin altına düşürülemez.
Stop out seviyesi nedir?
Teminatın açık pozisyonlara oranının, pozisyonların otomatik kapatıldığı seviyesidir. Oran çerçeve sözleşmede yazar. Kararlarda %50 ve %20 gibi farklı oranlarla karşılaşılmaktadır.
Stop out seviyesine gelmeden pozisyonum kapatıldı. Tazminat isteyebilir miyim?
Evet. Kapatmanın sözleşmedeki orana göre yapılıp yapılmadığı işlem kayıtlarıyla incelenir. Erken kapatma nedeniyle kaçırılan fiyat hareketinin zararı istenebilir.
Yurt dışı forex sitesinde kaybettiğim parayı geri alabilir miyim?
Yurt dışı şirkete karşı dava çoğu zaman sonuçsuz kalır. Ancak bu şirketi Türkiye’de tanıtan kişiler veya aracı kurum varsa hem ceza şikâyeti hem de tazminat davası mümkündür.
Kaldıraç oranı en fazla kaçtır?
10.02.2017 değişikliğiyle pozisyonun ilk açıldığı andaki azami kaldıraç oranı 10:1’dir. Kurul bu oranı değiştirebilir ve varlık bazında ayrı oran belirleyebilir.
Müşteri temsilcisi forex işlemi önerebilir mi?
Hayır. Kaldıraçlı işlemlerde yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği yasaktır. Temsilcinin önerisiyle doğan zararda aracı kurumun sorumluluğu gündeme gelir.
Spread genişlemesinden doğan zarar kime aittir?
Spread likidite sağlayıcı fiyatlarıyla uyumluysa zarar müşteriye aittir. Piyasa koşullarıyla açıklanamayan genişlemede aracı kurum sorumludur.
Forex davasında hangi mahkemeye başvurulur?
Sözleşmede ticari amaç belirtilmişse asliye ticaret mahkemesine, yatırımcı tüketici sıfatıyla hareket ediyorsa tüketici mahkemesine başvurulur. Her iki durumda da önce arabulucuya gidilir.
SPK’ya şikâyet etmek davayı etkiler mi?
Etkiler. Kurulun yapacağı inceleme ve vereceği idari para cezası, tazminat davasında aracı kurumun mevzuata aykırı davrandığının güçlü delilidir.
Forex tazminat davası ne kadar sürede açılmalı?
Sözleşmesel talepler on yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak fiyat ve sunucu kayıtlarının elde edilebilmesi için zararın hemen ardından belge talebinde bulunulmalıdır.
Sonuç
Forex işlemlerinde aracı kurum sorumluluğu, Tebliğin emredici kurallarıyla çizilmiştir. Aracı kurum müşteriyi teminatını aşan kayba sokamaz, gerçekleşmiş emri dar istisnalar dışında iptal edemez, müşteriye işlem öneremez ve fiyatlarını piyasaya uygun tutmak zorundadır. Hatalı fiyattan doğan kâr iptal edilebilse bile müşteri işlem öncesindeki durumundan daha kötü bir duruma düşürülemez. Buna karşılık sözleşmeye uygun yapılan stop out ve piyasa koşullarıyla açıklanabilen spread genişlemesinden doğan zarar müşteride kalır.
Bu davaları kazanmanın yolu, işlem anına ait fiyat ve sunucu kayıtlarının vakit kaybedilmeden istenmesi ve uzman bilirkişi incelemesinin doğru yönlendirilmesidir. Emir iptali, stop out, eksi bakiye veya müşteri temsilcisinin yönlendirmesi nedeniyle aracı kurumunuzla uyuşmazlık yaşıyorsanız sermaye piyasası avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Avukat Fatih SEFER