Patent Yenilik 12 Ay İstisnası: Fuarda veya İnternette Açıklama

Buluşun fuarda sergilenmesi, bilimsel makalede yayımlanması veya internette açıklanması, patent alınmasını engelleyebilir. Çünkü 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.83 uyarınca başvuru tarihinden önce toplumun erişimine sunulan teknik bilgiler, kural olarak tekniğin bilinen durumuna girer. Ancak SMK m.84’te düzenlenen patent yenilik 12 ay istisnası, buluşu yapanın veya kanunda belirtilen kişiler ve mercilerin gerçekleştirdiği bazı açıklamaların patent ya da faydalı model verilmesine engel oluşturmasını önleyebilir. Bu istisnanın uygulanabilmesi için açıklamanın niteliği, kim tarafından yapıldığı, tarihi, başvuru veya rüçhan tarihi ve açıklamayla buluş arasındaki bağlantı somut delillerle ortaya konulmalıdır. On iki aylık süre, her açıklamayı kendiliğinden koruyan genel bir serbestlik değildir.

1. Buluşun Kamuya Açıklanması Patent Yeniliğini Nasıl Etkiler?

Patent hukukunda yenilik değerlendirmesinin başlangıç noktası, buluşun başvuru tarihinden önce tekniğin bilinen durumuna dâhil olup olmadığıdır. SMK m.83/1 uyarınca tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluş yeni kabul edilir.

SMK m.83/2 ise tekniğin bilinen durumunu geniş biçimde tanımlar. Buna göre başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım ya da başka herhangi bir biçimde toplumun erişimine sunulan bilgiler bu kapsama girebilir.

Dolayısıyla kamuya açıklama yalnızca patent belgesi veya bilimsel yayınla sınırlı değildir. Ürünün teknik yapısını gösteren bir fuar sunumu, internet videosu, satış kataloğu, tez, konferans bildirisi veya ticari kullanım da somut içeriğine göre yeniliği etkileyebilir.

Açıklama, buluşun hangi teknik özelliklerini ortaya koymalıdır?

Her tanıtımın patent yeniliğini ortadan kaldırdığı söylenemez. Belirleyici olan, kamuya sunulan bilginin, patentle korunması istenen teknik çözümü hangi ölçüde açıkladığıdır.

Örneğin bir makinenin yalnızca ticari adının ve genel kullanım amacının duyurulması, makinenin iç mekanizmasına ilişkin bütün teknik unsurların açıklandığı anlamına gelmez. Buna karşılık makinenin çalışma prensibini, bileşenlerini ve bunların ilişkisini gösteren ayrıntılı bir video, teknik çizim veya açık demonstrasyon yenilik bakımından belirleyici olabilir.

Bir ürünün satışa sunulması da yalnızca reklam metninden ibaret değildir. Ürünün inceleme, kullanım veya teknik çözümleme yoluyla erişilebilir hâle gelen özellikleri ayrıca değerlendirilir.

Yenilik ölçütünün önceki teknikle ilişkisi, patentte yenilik şartı ve tekniğin bilinen durumu konusunda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Buradaki özel sorun ise söz konusu açıklamanın SMK m.84 nedeniyle değerlendirme dışında bırakılıp bırakılamayacağıdır.

Her bilgi paylaşımı kamuya açıklama sayılır mı?

Hayır. Gizlilik yükümlülüğü altında gerçekleştirilen bir paylaşım ile herhangi bir gizlilik sınırlaması bulunmaksızın yapılan tanıtım aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Örneğin teknik bilgilerin bir yatırımcıya veya üreticiye geçerli bir gizlilik yükümlülüğü çerçevesinde verilmesi, sırf paylaşım gerçekleştiği için bilginin toplumun erişimine açıldığını göstermez. Ancak gizlilik yükümlülüğünün varlığı, kapsamı ve paylaşımın gerçekten bu sınırlar içinde kaldığı gerektiğinde ispatlanabilmelidir.

Gizli ve kamuya açık bilgi arasındaki bu ayrım, başvuru öncesindeki hak kaybı riskinin temel unsurlarındandır. Gizlilik sözleşmeleri, çalışanlarla bilgi paylaşımı ve başvuru öncesi tedbirlerin ayrıntıları patent başvurusu öncesi buluşun korunması başlığının konusudur.

2. SMK m.84 Kapsamında Patent Yenilik 12 Ay İstisnası Nedir?

SMK m.84, normalde patent veya faydalı model verilmesini etkileyebilecek bazı açıklamaların, kanunda belirtilen şartlar altında yeniliğe zarar vermemesini düzenler.

SMK m.84/1 uyarınca, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde veya rüçhan hakkı talep edilmişse rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde yapılan ve maddede sayılan açıklamalar, patent veya faydalı model verilmesini etkilemez.

Bu hüküm, buluşun önceden açıklanmış olmasına rağmen belirli şartlarda patent korumasına konu olabilmesini sağlar. Bununla birlikte kanun, açıklamanın yalnızca zaman bakımından yakın olmasını yeterli görmez. Açıklamayı yapan kişinin veya açıklamanın kaynağının da m.84 kapsamına girmesi gerekir.

Hangi kişilerin açıklamaları istisna kapsamındadır?

SMK m.84/1 aşağıdaki durumları düzenler:

1. Buluşu yapanın açıklaması (m.84/1-a): Buluşu yapan kişinin buluşu kendisinin kamuya açıklaması.
2. Başvuru merciinin belirli açıklamaları (m.84/1-b): Buluşu yapanın başka bir başvurusunda bulunan ve açıklanmaması gerektiği hâlde merci tarafından açıklanan bilgiler veya buluşu yapandan bilgi edinmiş üçüncü kişinin, buluşu yapanın bilgisi ya da izni olmadan gerçekleştirdiği başvuruda yer alan bilgilerin ilgili merci tarafından açıklanması.
3. Buluşu yapandan bilgi edinen üçüncü kişinin açıklaması (m.84/1-c): Bilgiyi buluşu yapandan doğrudan veya dolaylı olarak elde eden üçüncü kişinin açıklaması.

Üçüncü kişinin açıklaması bakımından bilginin buluşu yapana kadar uzanan edinilme zinciri önemlidir. Üçüncü kişinin aynı teknik çözümü bağımsız biçimde geliştirmesi ve kamuya açıklaması, sırf başvuru sahibinin buluşuna benziyor diye bu istisna kapsamına alınamaz.

SMK m.84/2 ayrıca bu maddenin uygulanması bakımından, başvurunun yapıldığı tarihte patent veya faydalı model isteme hakkına sahip olan kişilerin buluşu yapan sayılacağını düzenler. Bu hüküm, istisnadan yararlanabilecek kişilerin belirlenmesinde önem taşır; buluşun fiilen kim tarafından gerçekleştirildiğine ve genel hak sahipliğine ilişkin bütün ayrımları ortadan kaldırmaz.

12 aylık süre hangi tarihten hesaplanır?

Hesaplamada esas alınacak tarih, durumuna göre patent veya faydalı model başvuru tarihi ya da geçerli biçimde talep edilmiş rüçhan tarihidir. Açıklamanın bu tarihten önceki on iki aylık dönem içinde kalması gerekir.

Örneğin bir buluş 10 Mart 2026 tarihinde halka açık bir etkinlikte buluş sahibi tarafından teknik ayrıntılarıyla tanıtılmışsa, 1 Mart 2027 tarihinde yapılan Türkiye patent başvurusu bakımından açıklama on iki aylık dönem içindedir. Diğer şartlar da gerçekleşmişse SMK m.84 ileri sürülebilir.

Aynı açıklamanın ardından, bu açıklama bakımından esas alınabilecek bir rüçhan hakkı bulunmaksızın 11 Mart 2027 tarihinde başvuru yapılması ise on iki aylık sürenin aşılması sorununu doğurur.

Bu örnekte tarihler yalnızca süre hesabını göstermektedir. İstisnanın uygulanması ayrıca buluşun içeriğine, açıklamanın kaynağına ve diğer önceki teknik belgelerine bağlıdır.

Önemli ayrım: SMK m.84/3’ün, istisnanın uygulanmasından doğan sonuçların süreyle sınırlı olmadığını ve her zaman ileri sürülebileceğini belirtmesi, on iki aylık açıklama dönemini uzatmaz. Bu fıkra, şartları gerçekleşmiş bir istisnanın sonradan ileri sürülmesine ilişkindir; daha eski bir açıklamayı kendiliğinden korumaz.

12 aylık istisna patent verilmesini garanti eder mi?

Hayır. SMK m.84, belirli açıklamaların patent verilmesine engel oluşturmasını önlemeye yöneliktir. Buluşun diğer patentlenebilirlik koşullarını ortadan kaldırmaz.

Örneğin buluş sahibinin son on iki ay içindeki açıklaması istisna kapsamında bulunsa bile, aynı teknik çözümün daha önce bağımsız bir üçüncü kişi tarafından kamuya sunulduğu ispatlanırsa yenilik sorunu devam edebilir.

Ayrıca buluşun buluş basamağına sahip olması, sanayiye uygulanabilirliği ve patent koruması dışında kalan konulara ilişkin sınırlamalar ayrıca incelenir. Bunlar patentlenebilirlik şartları kapsamında bağımsız değerlendirme konularıdır.

3. Fuar, Bilimsel Makale ve İnternet Açıklamalarının Hukuki Sonuçları

Buluşu fuarda sergilemek patenti engeller mi?

Bir fuarda ürünün sergilenmesi, çalıştırılması veya teknik özelliklerinin ziyaretçilere gösterilmesi kamuya açıklama oluşturabilir. Bunun için fuarın mutlaka uluslararası nitelikte olması gerekmez; SMK m.83/2 bakımından toplumun teknik bilgiye erişebilmesi önemlidir.

Ancak fuar tanıtımı buluşu yapan tarafından gerçekleştirilmişse ve SMK m.84’teki şartlar karşılanıyorsa on iki aylık istisna gündeme gelebilir.

Fuar bakımından özellikle şu hususlar belirleyicidir:

• Ürünün fuarda ilk kez hangi tarihte teşhir edildiği.
• Standda gösterilen ürünün patent istemlerinde tanımlanacak buluşla teknik bağlantısı.
• Tanıtımın yalnızca ticari özellikleri mi, yoksa teknik çözümün kendisini mi ortaya koyduğu.
• Tanıtımı yapanın buluş sahibiyle hukuki ve fiilî ilişkisi.
• Fuar kataloğu, teknik broşür, sunum, video ve görsellerin hangi tarihlerde erişilebilir olduğu.

Fuar standında yalnızca kapalı bir cihazın dış görünüşünün gösterilmesiyle, cihazın iç yapısının açılarak çalışma prensibinin anlatılması yenilik bakımından aynı değildir. İncelemede açıklanmış teknik bilgi ile korunması istenen buluşun özellikleri karşılaştırılmalıdır.

Buluşu bilimsel makalede veya tezde yayımlamak patenti engeller mi?

Bilimsel makale, konferans bildirisi, doktora tezi veya akademik poster; bir buluşun teknik çözümünü toplumun erişimine açıyorsa önceki teknik niteliği kazanabilir.

Örneğin bir araştırmacı, geliştirdiği malzemenin bileşimini ve üretim yöntemini bilimsel dergide yayımlamışsa bu yayının içeriği patent yeniliği bakımından incelenir. Yayının buluş sahibi tarafından yapılmış olması ve SMK m.84 koşullarının gerçekleşmesi hâlinde Türkiye bakımından on iki aylık istisna uygulanabilir.

Buna karşılık makalenin hazırlanmış olması ile kamuya erişilebilir hâle gelmesi farklı olaylardır. Makalenin editöre gönderilme tarihi, kabul tarihi, çevrim içi ilk yayımlanma tarihi ve basılı dergideki tarihi her zaman aynı olmayabilir.

Bu nedenle bilimsel yayınlarda yalnızca derginin sayı tarihiyle yetinilmemeli, erken çevrim içi yayımın veya kamuya açık bir ön baskının bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Tezler bakımından da kurumsal arşivin erişim kayıtları, erişim kısıtlamaları, savunmanın açıklık durumu ve üçüncü kişilere yapılan sunumlar ayrı ayrı değerlendirilir.

Buluşu internette, sosyal medyada veya YouTube’da paylaşmak patenti engeller mi?

Evet, engelleyebilir. İnternet ortamında teknik bilgiye erişim sağlanması, SMK m.83/2 anlamında kamuya açıklama niteliği taşıyabilir.

Bununla birlikte bir internet paylaşımının yeniliği ortadan kaldırıp kaldırmadığı, yalnızca bağlantının veya gönderinin varlığına göre belirlenmez. İçerik, erişilebilirlik, yayım tarihi ve açıklanan teknik unsurlar birlikte incelenir.

Örneğin:

• Makinenin çalışma mekanizmasını gösteren halka açık bir YouTube videosu teknik açıklama içerebilir.
• Ürünün iç bileşenlerini ve ölçülerini gösteren internet kataloğu önceki teknik belgesi niteliği kazanabilir.
• Sadece ürünün adını, fiyatını ve genel kullanım alanını içeren paylaşım, patent istemlerindeki bütün teknik özellikleri göstermeyebilir.
• Erişimi sınırlı bir dosya paylaşımının kamuya açıklama olup olmadığı, kimlerin erişim yetkisine sahip olduğu ve gizlilik şartlarıyla birlikte değerlendirilir.

Bir sosyal medya gönderisinin sonradan silinmesi, daha önce gerçekleşmiş kamuya açıklamayı geriye dönük olarak ortadan kaldırmaz. Açıklamanın tarihsel olarak yapıldığı ve hangi teknik bilgileri içerdiği başka delillerle ortaya konulabilir.

Başvuru öncesi ürün satışı açıklama sayılır mı?

Ürünün başvuru öncesinde piyasaya sunulması, satılması veya üçüncü kişilere gizlilik yükümlülüğü olmaksızın teslim edilmesi de önemlidir.

Somut olayda satışın kendisiyle birlikte ürünün dışarıdan incelenebilen, kullanım sırasında ortaya çıkan veya uygun teknik incelemeyle anlaşılabilen özellikleri değerlendirilir. Ancak her satışın ürünün gizli bütün üretim ayrıntılarını otomatik olarak kamuya açıkladığı kabul edilemez.

Satışın buluş sahibi tarafından veya ondan bilgi alan kişilerce gerçekleştirilmesi durumunda SMK m.84 ayrıca incelenebilir. Satış tarihi, alıcının kimliği, teslim edilen ürünün teknik özellikleri ve taraflar arasındaki gizlilik ilişkisi önem taşır.

4. Fuarda Açıklama Nedeniyle 12 Aylık İstisna ile Sergi Rüçhanı Aynı Şey midir?

Hayır. SMK m.84’teki yeniliği etkilemeyen açıklamalar ile SMK m.93/6’da düzenlenen sergi rüçhanı farklı hukuki kurumlardır.

SMK m.84, belirtilen şartlarla gerçekleşen önceki açıklamanın patent veya faydalı model verilmesine olumsuz etki yapmamasını düzenler.

SMK m.93/6 ise Türkiye’de açılan ulusal veya uluslararası sergiler ile Paris Sözleşmesine taraf ülkelerde açılan resmî veya resmî olarak tanınan uluslararası sergilerde, patent ya da faydalı model konusunu kapsayan ürünlerini teşhir eden gerçek ve tüzel kişilere, sergideki teşhir tarihinden itibaren on iki ay içinde Türkiye’de başvuru yapabilmeleri için rüçhan hakkından yararlanma imkânı tanır.

Dolayısıyla herhangi bir ticari fuara katılmak, kendiliğinden sergi rüçhanı doğurduğu anlamına gelmez. Serginin kanunda belirtilen nitelikleri taşıması ve rüçhan hakkının ilgili başvuru kurallarına uygun talep edilmesi gerekir.

Rüçhan talebinin zamanı, belgeleri ve koruduğu teknik unsurlar konusunda patent başvurusunda rüçhan hakkı ve öncelik tarihi ayrı bir değerlendirme gerektirir.

5. Patent Yenilik 12 Ay İstisnasında İspat Yükü Kimdedir?

SMK m.84/4 açık bir ispat kuralı içerir. Buna göre birinci fıkradaki istisnanın uygulanması gerektiğini ileri süren taraf, şartların gerçekleştiğini veya gerçekleşmesinin beklendiğini ispatla yükümlüdür.

Bu nedenle başvuru sahibi yalnızca “Buluşu ben tanıttım” veya “Yayın on iki ay içinde yapıldı” demekle yetinemez. İstisnaya dayanak oluşturan olguların delillendirilmesi gerekir.

Hangi olgular ispatlanmalıdır?

İncelemenin odağında dört temel soru bulunur:

1. Açıklama ne zaman gerçekleşti? İlk kamuya erişim tarihi güvenilir delillerle belirlenmelidir.
2. Hangi teknik bilgiler açıklandı? Açıklanan içerikle başvurudaki teknik özelliklerin bağlantısı kurulmalıdır.
3. Açıklamayı kim gerçekleştirdi? Buluşu yapanın, hak sahibinin, başvuru merciinin veya üçüncü kişinin rolü tespit edilmelidir.
4. Üçüncü kişinin bilgiyi edinme kaynağı nedir? Açıklama üçüncü kişi tarafından yapılmışsa bilginin doğrudan veya dolaylı olarak buluşu yapandan elde edildiği gösterilmelidir.

Fuar, makale ve internet açıklamalarında hangi deliller kullanılabilir?

Delillerin tek başına varlığı, ileri sürülen tarihi veya teknik içeriği kesin olarak ispatlamayabilir. Örneğin bir dosyanın oluşturulma tarihi, dosyanın o tarihte kamuya açıklandığını mutlaka göstermez. Aynı şekilde arşivde görülen bir internet sayfasının tarihi, sayfada bugün bulunan her unsurun geçmişte de aynı içerikle yayımlandığını kanıtlamayabilir.

Deliller, gerekiyorsa dijital kayıtlar ve teknik bilirkişi incelemesiyle birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle farklı sürümlere sahip internet sayfalarında veya zaman içinde değişen ürünlerde, ilgili tarihte erişilebilir olan teknik içeriğin belirlenmesi önemlidir.

Yargıtay kararlarında kamuya açıklama ve delil değerlendirmesi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 12.09.2024 tarihli, E.2023/4240, K.2024/6314 sayılı kararına konu faydalı model uyuşmazlığında, başvurudan önce YouTube üzerinde erişilebilir olduğu değerlendirilen video ve önceki tarihli yabancı patent dokümanı yenilik incelemesinde önem taşımıştır. Bölge adliye mahkemesinin faydalı modelin hükümsüzlüğüne ilişkin kararı Yargıtay tarafından onanmıştır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23.05.2023 tarihli, E.2021/8971, K.2023/3171 sayılı kararında ise önceki teknik olduğu ileri sürülen çizimlerin tarihi, bunları doğrulayan kayıtlar ve faydalı modelin istemleriyle yapılan teknik karşılaştırma uyuşmazlığın merkezinde yer almıştır. Dosyada önceki teknik iddiasının yeterince kanıtlanmadığı sonucuna dayanan ret hükmü onanmıştır.

Bu kararlar, önceki açıklamanın içeriği ve tarihinin delillerle değerlendirilmesinin önemini göstermektedir. Bununla birlikte her iki uyuşmazlığın da 551 sayılı mülga KHK döneminde yapılan başvurularla ilgili olduğu gözetilmeli; kararlar doğrudan SMK m.84’ün bütün hükümlerini yorumlayan kararlar olarak sunulmamalıdır.

6. Patent Başvurusundan Önce Açıklama: Somut Örnekler

Aşağıdaki örnekler, SMK m.83 ve m.84 arasındaki ilişkinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Sonuçlar, belirtilen varsayımlara bağlıdır.

Örnek 1: Mühendisin buluşunu fuarda göstermesi

Bir mühendis, geliştirdiği teknik mekanizmayı 1 Nisan tarihinde halka açık fuarda çalıştırarak ziyaretçilere göstermiş ve sekiz ay sonra Türkiye’de patent başvurusu yapmıştır.

Fuar sunumu kamuya açıklama niteliğinde olabilir. Ancak açıklamanın buluşu yapan tarafından gerçekleştirildiği, on iki aylık dönem içinde kaldığı ve diğer şartların sağlandığı ispatlanırsa SMK m.84/1-a uygulanabilir.

Bununla birlikte aynı mekanizmanın daha eski tarihli bağımsız bir yayında açıklanmış olması ayrı bir yenilik engeli doğurabilir.

Örnek 2: Akademisyenin makale yayımlaması

Bir araştırmacı, geliştirdiği teknik yöntem hakkında bilimsel makale yayımlamış ve on ay sonra patent başvurusu gerçekleştirmiştir.

Makalenin açıklaması SMK m.84 kapsamında değerlendirilebilir. Ancak başvuru veya hak sahipliği, yayının tarihi ve teknik içeriği belirlenmeli; araştırmacının fiilî ve hukuki konumu ortaya konulmalıdır.

Makalede bulunmayan ve başvuru sırasında sonradan eklenen başka teknik unsurların durumu ayrıca incelenir. İstisna, tüm başvurunun içeriğini ayrım yapılmaksızın yeni hâle getirmez.

Örnek 3: Firmanın ürünü internet sitesinde tanıtması

Bir işletme, patent hakkını istemeye yetkili olduğu buluşla ilgili ayrıntılı tanıtım videosunu internet sitesinde yayımlamış ve dokuz ay sonra başvuru yapmıştır.

Tanıtımın buluşla bağlantısı, işletmenin hak sahipliği ve açıklamanın kapsamı kanıtlanabiliyorsa SMK m.84’ün uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak internet paylaşımının başvurudan iki yıl önce yapılmış olduğu tespit edilirse yalnız sonradan yeniden paylaşılmış olması, ilk açıklamayı on iki aylık döneme taşımaz.

Örnek 4: Teknik bilgilerin üçüncü kişi tarafından paylaşılması

Buluş sahibi bir üreticiye teknik çizimleri göndermiş, üretici de bu çizimleri üçüncü kişilere açıklamıştır. Patent başvurusu, söz konusu açıklamadan yedi ay sonra yapılmıştır.

Bu durumda SMK m.84/1-c bakımından üreticinin bilgiyi buluşu yapandan doğrudan veya dolaylı edinip edinmediği incelenir. İlgili edinilme bağlantısı ve diğer şartlar ispatlanırsa üçüncü kişinin açıklamasının yeniliği etkilememesi mümkün olabilir.

Buna karşılık üreticinin aynı teknik çözümü buluş sahibinden bağımsız olarak daha önce geliştirmiş ve açıklamış olduğu ortaya çıkarsa bu açıklamaya aynı istisna uygulanamaz.

Açıklama risklerinin karşılaştırılması

7. Türkiye’deki 12 Aylık İstisna Yurt Dışında da Geçerli midir?

Hayır. Türkiye’de SMK m.84 kapsamında korunan bir açıklamanın diğer ülkelerde de aynı sonucu doğuracağı kabul edilemez. Patent koruması ülkeseldir ve başvuru öncesi açıklamaların hukuki etkisi ilgili ülkenin veya bölgesel patent sisteminin kurallarına bağlıdır.

Örneğin Avrupa Patent Sözleşmesi’nin (EPC) 55. maddesinde, önceki açıklamanın dikkate alınmaması çok daha sınırlı koşullara bağlanmıştır. Başvuru sahibine veya hukuki selefine yönelik açık kötüye kullanım ve belirli resmî veya resmî olarak tanınmış uluslararası sergilerde teşhir hâlleri bu düzenleme kapsamındadır. Bu hâller için altı aylık dönem ve ilgili koşullar öngörülür.

Dolayısıyla buluş sahibinin kendi isteğiyle bilimsel dergide yayımladığı teknik makalenin Türkiye bakımından SMK m.84 şartlarını karşılaması, Avrupa patenti yönünden aynı açıklamanın etkisiz kalacağı anlamına gelmez. EPC m.55, Türkiye’deki genel on iki aylık açıklama istisnasıyla özdeş değildir.

Bu konuda Avrupa Patent Ofisinin EPC m.55 metni ve 2026 inceleme kılavuzundaki açıklama istisnaları dikkate alınabilir.

Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütü (WIPO) de patentlere ilişkin açıklamalarında, başvuru öncesi kamuya sunumun farklı ülkelerde farklı sonuçlara yol açabildiğini ve tanınan istisnaların ülkeden ülkeye değiştiğini belirtmektedir.

Birden fazla ülkede patent koruması hedefleniyorsa Türkiye’deki istisnadan yararlanabilme ihtimali, diğer ülkeler bakımından başvuru öncesi açıklama riskini ortadan kaldırmaz. Bu risk, yurt dışında patent koruması ve başvuru stratejisi çerçevesinde ülke bazında incelenmelidir.

8. Önceden Açıklanan Buluş Nedeniyle Patent Başvurusu Reddedilebilir veya Patent Hükümsüz Kılınabilir mi?

Evet. Başvuru öncesi açıklamanın tekniğin bilinen durumuna dâhil olduğu ve buluşun yenilik şartını karşılamadığı tespit edilirse patent verilmesi engellenebilir. Patent verilmiş olması da yenilik konusundaki uyuşmazlığın her durumda sona erdiği anlamına gelmez.

Patent verilmesinden sonra yenilik eksikliği ileri sürüldüğünde hükümsüzlük sorunu gündeme gelebilir. SMK m.138 kapsamında patentin verilebilirlik şartlarına uygunluğu yargısal incelemeye konu olabilir.

Buna karşılık patent sahibi, önceki açıklamanın SMK m.84 kapsamında kaldığını ileri sürüyorsa açıklamanın tarihini, kaynağını ve ilgili istisna şartlarını ispatlamalıdır.

Önceki açıklama ile patent istemleri nasıl karşılaştırılır?

Bir fuar kataloğunun, bilimsel makalenin veya internet videosunun bulunması tek başına her durumda yenilik eksikliğini kanıtlamaz. Önceki açıklamanın teknik içeriğinin, patentin korunmasını istediği teknik unsurlarla karşılaştırılması gerekir.

Bu değerlendirmede özellikle:

• Patent istemlerinde tanımlanan teknik özellikler,
• Önceki açıklamada gerçekten erişilebilir olan bilgiler,
• Bu bilgilerin kamuya sunulma tarihi,
• İstisnadan yararlanılması istenen açıklamanın kaynağı,
• Önceki teknik belgesiyle açıklanan unsurların teknik olarak karşılaştırılması

birlikte ele alınmalıdır.

Önceki açıklama SMK m.84 kapsamında dışarıda bırakılabiliyorsa bu açıklama, sırf kamuya yapılmış olması nedeniyle buluşun yeniliğini ortadan kaldıran belge olarak kullanılamaz. Ancak istisna kapsamına girmeyen başka önceki teknik belgeleri mevcutsa bunların etkisi devam eder.

Patent verildikten sonraki geçerlilik uyuşmazlığının tarafları, talepleri ve usulü, patent hükümsüzlüğü davası kapsamında değerlendirilir.

Buluş zaten açıklanmışsa hangi incelemeler yapılmalıdır?

Buluş daha önce kamuya sunulmuşsa açıklamanın artık geri alınamadığı varsayımıyla yalnızca yeni bir başvuru yapılıp yapılmayacağına odaklanmak yeterli değildir. Önce açıklamanın hukuki niteliği ve etkisi ortaya konulmalıdır.

1. İlk açıklamanın ve sonraki açıklamaların tarihleri ayrı ayrı belirlenmelidir.
2. Hangi teknik unsurların kamuya erişilebilir olduğu tespit edilmelidir.
3. Açıklamayı gerçekleştiren kişi ile buluş sahibi arasındaki ilişki incelenmelidir.
4. SMK m.84’teki on iki aylık dönem ve kaynak şartları değerlendirilmelidir.
5. İstisnaya giren açıklamalar dışında bağımsız önceki teknik bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
6. Varsa rüçhan hakkının geçerliliği ve kapsadığı teknik unsurlar tespit edilmelidir.
7. Başvuru kapsamındaki teknik unsurların uygun biçimde açıklanıp açıklanamayacağı değerlendirilmelidir.

Önceki teknik belgelerinin tespiti için patent araştırması ve önceki teknik taraması, başvuru işlemlerinin belge ve usul koşulları için ise patent başvuru süreci ayrıca dikkate alınmalıdır.

Başvuruda yeterli teknik açıklama bulunması da bağımsız bir şarttır. Önceden yapılmış bir tanıtımın varlığı, başvuru tarifnamesinin teknik içeriğindeki eksiklikleri otomatik olarak gidermeyeceğinden patent tarifnamesinde yeterli açıklama şartı da gerektiğinde incelenir.

9. Sık Sorulan Sorular

Instagram veya YouTube’da paylaşılan buluş için sonradan patent alınabilir mi?

Evet, belirli şartlarda alınabilir. Paylaşım teknik çözümü kamuya açıklamışsa yenilik bakımından önem taşır. Bununla birlikte paylaşımın SMK m.84 kapsamında on iki aylık dönemde ve maddede belirtilen kişilerce yapılmış olması hâlinde istisna uygulanabilir. Başka bir önceki teknik engelinin bulunmaması ve diğer patentlenebilirlik şartlarının karşılanması da gerekir.

Fuara katılmak buluş için otomatik patent koruması sağlar mı?

Hayır. Fuar katılımı veya ürün teşhiri kendiliğinden patent hakkı doğurmaz. SMK m.84 kapsamında açıklamanın yeniliğe etkisi ve şartları mevcutsa SMK m.93/6 kapsamında sergi rüçhanı ayrı değerlendirilir. Patent verilmesi için ilgili başvuru ve inceleme koşullarının yerine getirilmesi gerekir.

Doktora tezi veya akademik makale yayımlandıktan sonra patent başvurusu yapılabilir mi?

Evet. Ancak tezin veya makalenin hangi tarihte kamuya erişilebilir hâle geldiği, hangi teknik özellikleri açıkladığı ve SMK m.84 koşullarının oluşup oluşmadığı belirlenmelidir. Üniversite arşivine yükleme, açık tez savunması, konferans sunumu ve dergi yayımı farklı açıklama tarihleri doğurabilir.

Buluşun yatırımcıya anlatılması yeniliği ortadan kaldırır mı?

Her zaman değil. Gizlilik yükümlülüğü altında gerçekleştirilen bir paylaşım, bilginin toplumun erişimine sunulmasıyla aynı değildir. Ancak gizlilik ilişkisinin ve açıklamanın kapsamının ispatlanması gerekir. Herhangi bir gizlilik sınırlaması olmaksızın teknik bilginin üçüncü kişiye verilmesi farklı sonuç doğurabilir.

Buluşu benim yerime başka biri açıklarsa 12 aylık istisnadan yararlanabilir miyim?

SMK m.84/1-c uyarınca buluşu yapandan doğrudan veya dolaylı olarak bilgi edinen üçüncü kişinin açıklaması, diğer koşullar da gerçekleşmişse istisna kapsamına girebilir. Ancak üçüncü kişinin bilgiyi buluşu yapandan edinmiş olduğu ispatlanmalıdır. Bağımsız olarak geliştirilip açıklanan teknik bilgi bu gerekçeyle istisna kapsamına alınamaz.

12 aylık açıklama istisnası faydalı model için de geçerli midir?

Evet. SMK m.84 açıkça patent ve faydalı modeli birlikte düzenler. Bununla birlikte faydalı modelin diğer koruma şartları patentle tamamen aynı değildir. Açıklama istisnasının uygulanması, faydalı modelin diğer şartlardan bağımsız olarak verileceğini göstermez. Bu ayrım faydalı modelin yenilik şartı ve koruma süresi bakımından ayrıca ele alınır.

12 ay içinde başvuru yaparsam patent kesin olarak verilir mi?

Hayır. On iki aylık istisna yalnız kanunda belirlenen açıklamaların olumsuz etkisine ilişkindir. Başvuru ve varsa rüçhan tarihinin doğru belirlenmesi, açıklamanın kaynağının ispatlanması, başka önceki teknik belgelerinin bulunmaması ve buluşun patentlenebilirlik koşullarını sağlaması gerekir. Türkiye’deki istisnanın yurt dışındaki bütün başvurulara uygulanacağı da varsayılamaz.

10. Sonuç

Buluşun fuarda, bilimsel makalede, tezde veya internette açıklanması patent alınmasını her durumda kesin olarak engellemez. Ancak kamuya açıklanan teknik bilgiler SMK m.83 gereğince kural olarak yenilik değerlendirmesine girer. SMK m.84’teki patent yenilik 12 ay istisnası, yalnızca kanunda belirtilen açıklamaların, öngörülen on iki aylık dönem ve ilgili kaynak şartları çerçevesinde patent veya faydalı model verilmesini etkilememesini sağlar.

Bu nedenle hukuki değerlendirmede açıklamanın ilk tarihi, kamuya sunulan teknik içeriğin kapsamı, açıklamayı yapanın buluşla ilişkisi, başvuru veya rüçhan tarihi ve somut deliller birlikte incelenmelidir. İstisnanın uygulanması, başka önceki teknik açıklamalarını bertaraf etmez ve patent verilmesini garanti etmez. Özellikle yabancı ülkelerde koruma düşünülüyorsa açıklamanın uluslararası sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.

Önceden kamuya açıklanmış bir buluşun Türkiye’de korunabilirliği, SMK m.84 istisnasının uygulanması ve olası hak kaybı risklerinin hukuki değerlendirmesi bakımından patent hukuku alanında hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık desteği kapsamında somut olayın teknik ve hukuki koşulları birlikte incelenebilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer