Türkiye’de Patentlenebilirlik Şartları: Üç Temel Ölçüt

Patentlenebilirlik şartları, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 82 ve 83. maddelerine göre bir buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir nitelik taşımasıdır. Bu üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir. Ayrıca patent başvurusunun kanunen korunabilecek bir buluşu konu edinmesi, patent verilemeyecek alanların dışında kalması ve buluşun kanunun öngördüğü yeterlilikte açıklanması zorunludur. Bir ürünün piyasada bulunmaması, ticari bakımdan değerli olması veya üretilebilir olması tek başına patent verilmesini sağlamaz.

Patentlenebilirlik incelemesinde belirleyici olan, buluşun teknik özellikleri ile başvuru veya geçerli rüçhan tarihi bakımından dikkate alınacak önceki teknik arasındaki ilişkidir. Başvuruya konu teknik çözümün hangi özelliklerle ayrıştığı, bu ayrımın ilgili teknik alandaki uzman için aşikâr olup olmadığı ve çözümün sanayide uygulanabilirliği ayrı ayrı değerlendirilir.

Patentlenebilirliğin Hukuki Çerçevesi

6769 sayılı SMK m.82/1, teknolojinin her alanındaki buluşlara yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarıyla patent verilebileceğini düzenler. SMK m.83 ise bu üç ölçütün hangi hukuki esaslara göre değerlendirileceğini belirler.

Patent, yalnızca bir fikir veya ticari önerinin ödüllendirilmesi için değil, kanuni şartları karşılayan teknik buluşun belirli bir koruma kapsamıyla güvence altına alınması için öngörülmüş bir sınai mülkiyet hakkıdır. Hakkın niteliği ve doğumu hakkında ayrıca patent hakkının temel özellikleri incelenebilir.

Patentlenebilirlik bakımından başlangıç sorusu, başvurunun gerçekten teknik bir buluşu konu edinip edinmediğidir. Ardından bu buluşun yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını karşılayıp karşılamadığı değerlendirilir. Bunlardan biri eksikse, diğer şartların gerçekleşmiş olması tek başına yeterli olmaz.

Patent Verilmesi İçin Aranan Üç Temel Şart

Patentlenebilirliğin üç temel ölçütü birbirine bağlı olmakla birlikte hukuken farklı incelemeler gerektirir.

Örneğin bir makinenin yeni bir çalışma düzenine sahip olması yenilik şartı yönünden önemlidir. Ancak bu düzenin, teknik alandaki uzmanın bilinen çözümlerden kolaylıkla çıkarabileceği aşikâr bir değişiklik olup olmadığı ayrıca araştırılır. Makinenin üretilebilir veya kullanılabilir olması ise üçüncü şart bakımından değerlendirilir.

Bu nedenle patentlenebilirlik, yalnızca “Daha önce böyle bir ürün var mı?” sorusuna indirgenemez.

1. Yenilik Şartı: Buluş Daha Önce Açıklanmış mı?

SMK m.83/1 uyarınca tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluş yeni kabul edilir. Yenilik, bir buluşun önceden kamuya erişilebilir hâle getirilmiş teknik bilgiler karşısındaki durumunu ifade eder.

SMK m.83/2’ye göre tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım ya da başka herhangi bir yolla toplumca erişilebilir hâle getirilmiş bilgileri kapsar.

Buna göre önceki teknik yalnızca Türkiye’de tescilli patentlerden oluşmaz. Yabancı patent belgeleri, bilimsel yayınlar, teknik kataloglar, kullanım kılavuzları, internet açıklamaları, kamuya açık tanıtımlar ve fiilî kullanımlar da şartları varsa değerlendirmede dikkate alınabilir.

Yenilik değerlendirmesinde hangi sorular sorulur?

• Buluşun teknik özellikleri nelerdir?
• Bu özellikler daha önce kamuya erişilebilir bir teknik açıklamada yer almış mıdır?
• Önceki açıklama ile patent isteminde tanımlanan teknik çözüm arasında hangi farklar bulunmaktadır?
• Önceki açıklama, ilgili tarih bakımından kullanılabilir bir delille ortaya konulabiliyor mu?
• Başvurunun geçerli bir rüçhan hakkı bulunuyor mu ve bu hak hangi teknik içeriği kapsıyor?

Önemli olan yalnızca benzer isimli veya aynı amaçla kullanılan bir ürünün bulunması değildir. Önceki teknik açıklamanın kapsamı ile korunması istenen teknik özellikler karşılaştırılmalıdır.

SMK m.83/3 ayrıca başvuru tarihinde veya sonrasında yayımlanan, ancak daha önceki tarihli olan belirli patent ve faydalı model başvurularının ilk içeriklerinin de tekniğin bilinen durumu kapsamında dikkate alınmasını öngörür. Aynı maddenin beşinci fıkrası, bu özel kapsamdaki belge içeriklerinin buluş basamağı değerlendirmesinde dikkate alınmayacağını açıkça belirtir.

Yeniliğin ayrıntılı inceleme yöntemi, tekniğin bilinen durumunun kapsamı ve ilgili önceki açıklamaların değerlendirilmesi patentte yenilik şartı ve tekniğin bilinen durumu başlıklı ayrı incelemenin konusudur.

Buluşun önceden açıklanması her zaman patent alınmasını engeller mi?

Her açıklama bakımından otomatik ve istisnasız bir sonuç söz konusu değildir. SMK m.84, kanunda belirtilen kişiler veya olaylarla bağlantılı belirli açıklamaların, başvuru tarihinden ya da geçerli rüçhan tarihinden önceki on iki aylık süre içinde gerçekleşmesi hâlinde patent verilmesini etkilemeyeceğini düzenler.

Bununla birlikte bu düzenleme, herhangi bir açıklamanın her koşulda zararsız olduğu anlamına gelmez. İstisnanın kapsamı ve şartlarının gerçekleştiği ayrıca belirlenmelidir. SMK m.84/4 gereğince bu istisnaya dayanan taraf, gerekli koşulların gerçekleştiğini veya gerçekleşmesinin beklendiğini ispatlamakla yükümlüdür.

Fuar tanıtımı, bilimsel yayın, internet paylaşımı ve diğer kamuya açıklamaların özel sonuçları buluşun açıklanması ve on iki aylık yenilik istisnası kapsamında ayrıntılı değerlendirilmelidir. Açıklamadan önce alınabilecek gizlilik önlemleri ise patent başvurusu öncesinde buluşun korunması açısından önem taşır.

2. Buluş Basamağı: Teknik Çözüm Aşikâr mı?

SMK m.83/4 uyarınca tekniğin bilinen durumu dikkate alındığında ilgili teknik alandaki uzmana göre aşikâr olmayan buluş, buluş basamağı içerir.

Bu şart, buluşun yalnızca önceki teknikten farklı olmasını değil, söz konusu farklılığın ilgili teknik alandaki uzman açısından aşikâr bir çözüm niteliğinde olmamasını gerektirir.

Bir ürünün yeni olması ile buluş basamağı taşıması aynı hukuki sonuç değildir. Daha önce aynen açıklanmamış bir teknik düzenleme, mevcut teknik bilgilerin uzman kişi açısından aşikâr biçimde uygulanmasından ibaretse buluş basamağı şartını karşılamayabilir.

Teknik problem neden önemlidir?

Buluş basamağı değerlendirmesinde buluşun hangi teknik ihtiyaca cevap verdiğinin ortaya konulması yararlıdır. Bunun için önce bilinen teknik çözüm, ardından yeni buluşun ayırt edici teknik özellikleri ve sağladığı teknik etki belirlenir.

Örneğin mevcut bir soğutma sisteminin enerji tüketimini azaltan yeni bir mekanizma geliştirildiğinde, yalnızca enerji tasarrufu iddiası yeterli değildir. Tasarrufu sağlayan teknik özelliklerin ne olduğu ve bu çözümün önceki teknik karşısında uzman kişi için aşikâr sayılıp sayılmayacağı değerlendirilmelidir.

Buluş basamağını değerlendiren ilgili teknik alandaki uzman, incelemede kullanılan hukuki-teknik bir ölçüttür. Buluş sahibinin kişisel yeteneği, yaptığı harcama veya geliştirme sürecinde karşılaştığı güçlükler tek başına buluş basamağının varlığını belirlemez.

Teknik problemin belirlenmesi, uzman kişi ölçütü ve önceki teknikten hareketle yapılan ayrıntılı değerlendirme patentte buluş basamağı incelemesi kapsamında ele alınmaktadır.

Ticari başarı buluş basamağını ispatlar mı?

Bir buluşun yüksek satış hacmine ulaşması, üretim maliyetlerini düşürmesi veya önemli bir müşteri ihtiyacını karşılaması, tek başına buluş basamağının varlığını kanıtlamaz.

Patentlenebilirliğin değerlendirilmesinde esas olan teknik çözümün özellikleridir. Ticari veriler, olayın koşullarına göre yardımcı bilgiler sağlayabilse de SMK m.83/4’teki aşikâr olmama ölçütünün yerine geçmez.

3. Sanayiye Uygulanabilirlik: Buluş Üretilebilir veya Kullanılabilir mi?

SMK m.83/6 uyarınca bir buluş, tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikteyse sanayiye uygulanabilir kabul edilir.

Kanundaki sanayi kavramı yalnızca fabrika üretimini ifade etmez. Tarımsal üretim, teknik cihazlar, imalat süreçleri ve farklı sektörlerde kullanılabilen teknik uygulamalar da bu değerlendirme kapsamında olabilir.

Sanayiye uygulanabilirlik bakımından temel soru, buluşun gerçek bir teknik uygulamaya elverişli olup olmadığıdır.

Patent başvurusu için prototip veya seri üretim zorunlu mudur?

SMK m.83/6, sanayiye uygulanabilirliğin gerçekleşmesi için buluşun başvuru tarihinde seri üretime geçirilmiş olmasını veya mutlaka ticari bir prototipinin bulunmasını aramaz.

Bununla birlikte buluşun üretilebilir ya da kullanılabilir niteliği teknik olarak ortaya konulabilmelidir. Ayrıca SMK m.92/1 uyarınca buluşun, ilgili teknik alandaki uzman kişinin uygulayabileceği şekilde yeterince açık ve tam olarak açıklanması gerekir.

Dolayısıyla sanayiye uygulanabilirlik ile yeterli açıklama birbirinden farklı koşullardır. Bir buluşun teorik olarak üretilebilir olduğu ileri sürülse dahi, teknik açıklamanın buluşun uygulanmasını sağlayıp sağlamadığı ayrıca incelenebilir.

Sanayiye uygulanabilirlik bakımından örnekler

• Makine teknolojisi: Belirli bir üretim işlemini gerçekleştirebilen yeni bir mekanik düzenek.
• Elektronik: Teknik bir işlevi yerine getiren sensör veya kontrol sistemi.
• Tarım: Sulama, hasat veya tarımsal işleme faaliyetinde uygulanabilen teknik bir çözüm.
• Malzeme teknolojisi: Belirli fiziksel özelliklere sahip, teknik yöntemlerle üretilebilen yeni bir malzeme.

Bu örneklerin sanayide kullanılabilir olmaları, kendiliğinden patentlenebilir oldukları anlamına gelmez. Her biri bakımından yenilik, buluş basamağı ve diğer patent verilme koşulları ayrıca araştırılır.

Üç Şart Sağlansa Bile Patent Verilemeyen Konular Var mı?

Evet. Patentlenebilirlik yalnızca SMK m.83’teki üç ölçütten ibaret değildir. SMK m.82, buluş niteliğinde sayılmayan konu ve faaliyetler ile patent verilemeyecek buluşları ayrıca düzenler.

SMK m.82/2 kapsamında buluş niteliğinde sayılmayan konu ve faaliyetler arasında şunlar bulunmaktadır:

• Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler.
• Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler.
• Bilgisayar programları.
• Estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri.
• Bilginin sunumu.

Kanun, patent başvurusunun bu konu veya faaliyetlerle ilgili olması hâlinde yalnızca söz konusu konu veya faaliyetlerin kendisinin patentlenebilirliğin dışında kalacağını da belirtir. Bu nedenle örneğin bir bilgisayar programının teknik bir buluşun parçası olması ile yalnızca bilgisayar programının kendisinin korunmasının istenmesi aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Bilgisayar aracılığıyla gerçekleştirilen teknik çözümlerin patentlenebilirlik sınırları, yazılımın patentlenebilirliği ve teknik karakter başlığında ayrıca incelenir.

SMK m.82/3 ise kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar, belirli biyolojik buluşlar, insan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis ve tedavi yöntemleri ile maddede belirtilen diğer bazı konular bakımından patent verilmesini yasaklamaktadır. Bu hükümlerin kendi istisnaları da bulunmaktadır. Örneğin m.82/6, teşhis ve tedavi yöntemlerine ilişkin yasağın bu yöntemlerde kullanılan ürünlere, özellikle madde ve terkiplerine uygulanmayacağını düzenler.

Bu istisnaların tamamı ve ilgili teknik alanlara özgü ayrımlar patent verilemeyen buluşlar ve istisnalar başlıklı incelemede ele alınmaktadır.

Tarifname ve Patent İstemleri Patentlenebilirliği Nasıl Etkiler?

Yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik, soyut bir buluş fikrinin anlatımına göre değil, başvuruda ortaya konulan teknik içeriğe göre değerlendirilir. Bu nedenle tarifname, istemler ve varsa teknik resimler önem taşır.

SMK m.92/1, buluşun ilgili teknik alandaki uzman kişinin uygulayabileceği şekilde yeterince açık ve tam olarak açıklanmasını gerektirir. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre istemler tarifnameye dayanmalı, korunması talep edilen konuyu tanımlamalı, açık ve öz olmalı ve tarifnamede açıklanan buluşun kapsamını aşmamalıdır.

Örneğin başvuru sahibi, yeni bir filtre sistemini geliştirdiğini ileri sürüyorsa, bu sistemin ayırt edici teknik bileşenlerini ve bunların işlevsel ilişkisini anlaşılabilir şekilde ortaya koymalıdır. Yalnızca “daha etkili filtreleme yapar” şeklindeki sonuç bildirimi, gerekli teknik açıklamanın yerine geçmeyebilir.

Tarifnamenin uzman kişi açısından yeterli olup olmadığı patentte yeterli açıklama şartı yönünden ayrıca incelenir.

SMK m.89/1 uyarınca patent başvurusunun veya patentin sağladığı korumanın kapsamı istemlerle belirlenir; yorumda tarifname ve resimler kullanılır. Bu sebeple buluşun teknik olarak hangi özelliklerinin koruma konusu edildiği önemlidir. Koruma sınırlarının yorumlanması ise patent istemlerinin yorumu kapsamında ayrı bir hukuki inceleme gerektirir.

Patentlenebilirlik ile üçüncü kişilerin patent haklarının ihlal edilip edilmediği de birbirine karıştırılmamalıdır. Bir buluşun patent verilebilir nitelikte olması, bu buluşun ticari kullanımının başka bir patent hakkını ihlal etmeyeceği anlamına gelmez. Bu ikinci sorun bakımından patent kullanım serbestliği araştırması ayrıca önem taşır.

Patentlenebilirlik Nasıl Araştırılır ve Hangi Deliller Önemlidir?

Patentlenebilirlik değerlendirmesi, teknik bilgilerle hukuki ölçütlerin birlikte incelenmesini gerektirir. Buluş sahibinin kendi bilgisine dayanarak benzer bir ürün bulunmadığını düşünmesi, kapsamlı önceki teknik incelemesinin yerine geçmez.

Başvuru öncesinde yapılabilecek değerlendirmeler

1. Buluşun teknik özelliklerini belirleme: Çözülmek istenen teknik problem, buluşun bileşenleri ve işleyişi açıklanır.
2. Önceki teknik belgelerini araştırma: İlgili patent ve faydalı model belgeleri ile kamuya erişilebilir diğer teknik bilgiler incelenir.
3. Ayırt edici özellikleri tespit etme: Buluşun önceki teknikten hangi teknik yönlerle ayrıldığı belirlenir.
4. Buluş basamağını ön değerlendirmeye tabi tutma: Farklılığın uzman kişi bakımından aşikâr bir çözüm olup olmadığı araştırılır.
5. Sanayiye uygulanabilirliği değerlendirme: Buluşun üretilebilir veya kullanılabilir olması teknik gerekçelerle açıklanır.
6. Başvuru açıklamasının yeterliliğini kontrol etme: Tarifname ve istemlerin buluşun teknik içeriğini doğru yansıtıp yansıtmadığı incelenir.

Bu çalışma, başvuru öncesi patent araştırması ve önceki teknik taraması ile ilişkilidir. Ön araştırma faydalı olmakla birlikte, Türk Patent ve Marka Kurumunun (TÜRKPATENT) yapacağı incelemenin yerine geçmez.

Hangi teknik deliller kullanılabilir?

Patentlenebilirliğe ilişkin uyuşmazlıklarda delilin içeriği kadar tarihi, kaynağı ve kamuya erişilebilirliği de önemlidir. Somut olaya göre şu materyaller değerlendirmeye konu olabilir:

• Önceki tarihli patent ve faydalı model başvuruları ile yayımlanmış belgeler.
• Teknik makaleler, bilimsel yayınlar ve araştırma belgeleri.
• Ürün katalogları, kullanım kılavuzları ve teknik çizimler.
• İnternet açıklamaları ve bunların erişilebilirlik tarihini gösterebilen kayıtlar.
• Fuar, tanıtım ve ürün kullanımına ilişkin tarihli kayıtlar.
• Laboratuvar testleri, teknik ölçümler ve deney raporları.
• İlgili teknik alan uzmanlarının görüşleri ve teknik bilirkişi incelemeleri.

Örneğin tarihli bir katalogda yer alan teknik özellikler, buluşun yeniliği bakımından önemli olabilir. Ancak kataloğun varlığı tek başına, her durumda buluşun patentlenebilir olmadığını göstermez. Açıklanan teknik içeriğin istemlerle ilişkisi, kamuya erişilebilirliği ve uygulanacak hukuki ölçüt birlikte değerlendirilir.

TÜRKPATENT incelemesinde üç şart nasıl ele alınır?

Patent başvurusunda araştırma ve inceleme aşamaları farklı işlevler görür. Araştırma raporu, buluşla ilişkili önceki teknik belgelerinin ortaya konulması bakımından önem taşır. İnceleme aşamasında ise başvuru ve buluşun kanun hükümlerine uygunluğu değerlendirilir.

SMK m.98/2 uyarınca Kurum, inceleme talebi üzerine başvurunun ve buna ilişkin buluşun Kanun hükümlerine uygunluğunu inceler. Uygunsuzluk tespit edildiğinde başvuru sahibine görüş bildirme ve ilk başvuru kapsamını aşmamak şartıyla değişiklik yapma imkânı tanınabilir. İnceleme sonucunda ilgili şartların sağlanması hâlinde patentin verilmesine karar verilir.

Başvurunun belgeleri ve işlem akışı patent başvuru süreci, önceki teknik belgelerinin Kurum raporundaki değerlendirilmesi patent araştırma raporu, inceleme aşamasındaki teknik ve hukuki cevaplar ise patent inceleme raporuna cevap başlıklarında ele alınır.

Somut Örneklerle Patentlenebilirlik Değerlendirmesi

Aşağıdaki örnekler, üç temel şartın birbirinden nasıl ayrıldığını göstermek amacıyla oluşturulmuştur. Belirli bir gerçek ürünün patentlenebilir olduğuna ilişkin kesin değerlendirme niteliği taşımazlar.

Örnek 1: Mevcut makineye yeni bir mekanik parça eklenmesi

Bir üretici, mevcut makinenin çalışma hızını artırmak amacıyla farklı bir dişli düzeni geliştiriyor olsun.

Bu durumda dişli düzeninin daha önce açıklanıp açıklanmadığı yenilik bakımından; mevcut mekanik bilgilerden aşikâr biçimde çıkarılıp çıkarılamayacağı buluş basamağı bakımından; makinede fiilen uygulanabilir bir teknik çözüm sunup sunmadığı ise sanayiye uygulanabilirlik bakımından değerlendirilir.

Düzenin üretim hızını artırması, diğer iki ölçütün ayrıca araştırılması gereğini ortadan kaldırmaz.

Örnek 2: Tarımsal sulama sisteminin geliştirilmesi

Toprak nemini ölçerek su dağıtımını teknik bir kontrol düzeniyle değiştiren yeni bir sulama sistemi düşünelim.

Tarım alanında kullanılabilmesi, sanayiye uygulanabilirlik şartını karşılaması bakımından önemlidir. Bununla birlikte sistemin teknik özelliklerinin önceki sistemlerde bulunup bulunmadığı ve ortaya konulan çözümün ilgili uzman açısından aşikâr olup olmadığı ayrıca incelenir.

Örnek 3: Yalnızca yeni bir satış veya fiyatlandırma yöntemi

Bir işletme, müşteri gruplarına göre yeni bir fiyat belirleme kuralı geliştiriyor olsun. Bu kuralın ekonomik açıdan özgün veya başarılı olması, kendiliğinden patent verilebilir teknik bir buluş bulunduğunu göstermez.

SMK m.82/2, iş faaliyetlerine ilişkin plan, kural ve yöntemlerin kendisini buluş niteliğinde saymaz. Buna karşılık, belirli bir teknik sorunu çözen bilgisayar aracılığıyla gerçekleştirilen bir buluşun bulunup bulunmadığı, salt iş yönteminden ayrı olarak incelenebilir.

Yargıtay Kararlarında Patentlenebilirlik Şartlarının Değerlendirilmesi

Patentlenebilirliğe ilişkin mahkeme uyuşmazlıklarında önceki teknik belgelerinin içeriği, patent istemleri ve teknik bilirkişi değerlendirmeleri belirleyici olabilir. Yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik ölçütlerinin birbirinden ayrı incelenmesi önem taşır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 09.10.2024 tarihli, 2023/5291 E. ve 2024/7262 K. sayılı kararında, doğal ahşap malzeme ile kaplanan levhalara ilişkin patentin hükümsüzlüğü değerlendirilmiştir. İlk derece mahkemesi, teknik bilirkişi raporu ve önceki belgeler ışığında buluşun sanayiye uygulanabilir olmakla birlikte yenilik ve buluş basamağı koşullarını karşılamadığı sonucuna varmıştır. Bölge adliye mahkemesi, ilgili önceki teknik karşılaştırmasını ve bilirkişi incelemesini değerlendirerek hükümsüzlük kararını yerinde bulmuş; Yargıtay da istinaf kararını onamıştır.

Bu karar, üç ölçütün birbirinden bağımsız sonuçlar doğurabileceğini somutlaştırır: Sanayiye uygulanabilirlik şartının bulunması, yenilik veya buluş basamağı eksikliğini gidermez.

Kararın esas aldığı patent bakımından uygulanacak maddi hukuk, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’dir. Bu nedenle karar, 6769 sayılı SMK’nın uygulanacağı sonraki başvurular için doğrudan aynı normun uygulanması şeklinde değil, patentlenebilirliğin teknik delillerle değerlendirilmesine ilişkin somut bir yargısal örnek olarak ele alınmalıdır.

Patentlenebilirlik Şartları Sağlanmazsa Ne Olur?

Patent verilebilirlik koşullarının sağlanmaması, işlemin hangi aşamada bulunduğuna göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

1. Patent başvurusunun reddi

SMK m.98 kapsamında yürütülen incelemede başvuru ve buluşun kanun hükümlerine uygun olmadığı sonucuna varılması hâlinde, ilgili usul ve koşullara göre başvurunun reddi gündeme gelir.

Başvuru sahibi, kendisine bildirilen değerlendirmeye karşı teknik ve hukuki görüşler sunabilir. Kanunun izin verdiği değişiklikler ilk başvurunun kapsamını aşamaz. Dolayısıyla başvuruda mevcut olmayan yeni teknik bilgilerin sonradan eklenmesi yoluyla her eksikliğin giderilebileceği varsayılamaz.

2. Patentin verilmesine itiraz

Patent verilmiş olması, patentlenebilirlik şartlarının daha sonra hiçbir şekilde tartışılamayacağı anlamına gelmez.

SMK m.99/1 uyarınca üçüncü kişiler, patentin verilmesi kararının Bültende yayımlanmasından itibaren altı ay içinde, kanuni ücret ve usul koşullarına uyarak patentin 82 ve 83. maddelere göre patent verilebilirlik şartlarını taşımadığını ileri sürebilirler.

İtiraz konusu olabilecek diğer gerekçeler ve idari inceleme usulü patentin verilmesine itiraz başlıklı ayrı makalede açıklanmaktadır.

3. Verilmiş patentin hükümsüzlüğü

SMK m.138/1-a uyarınca patent konusu, Kanun’un 82 ve 83. maddelerinde düzenlenen patent verilebilirlik şartlarını taşımıyorsa, kanunda öngörülen koşullarla patentin mahkeme tarafından hükümsüz kılınması mümkündür.

Bu değerlendirme yalnızca patent verilmeden önce yapılmaz. Patentin verilmesinden sonraki kanuni denetim yolları da önem taşır. Bununla birlikte idari itiraz ile hükümsüzlük davasının şartları, aşamaları ve hukuki sonuçları birbirinden farklıdır.

Hükümsüzlük nedenleri, davanın tarafları ve ilgili usul koşulları patent hükümsüzlüğü davası kapsamında ayrıca ele alınmaktadır.

SMK m.98/9 da patent verilmiş olmasının, patentin geçerliliği veya yararlılığı konusunda Kurum tarafından bir garanti verilmiş olduğu anlamına gelmeyeceğini açıkça düzenler.

Patentlenebilirlik Şartları ile Faydalı Model Şartları Aynı mıdır?

Hayır. Patent ile faydalı model arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Özellikle patent bakımından aranan buluş basamağı şartı, faydalı model korumasının aynı şekilde bir koşulu değildir.

SMK m.142/1 uyarınca, m.83/1 anlamında yeni olan ve m.83/6 kapsamında sanayiye uygulanabilen buluşlar faydalı model ile korunabilir. Ancak m.142/2 faydalı model yeniliğinin değerlendirilmesinde buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özelliklerin dikkate alınmayacağını belirtir. Ayrıca m.142/3, faydalı model bakımından koruma dışında kalan özel buluş kategorilerini düzenler.

Bu nedenle patent başvurusunda buluş basamağı bakımından güçlük yaşanması, aynı buluş için mutlaka faydalı model alınabileceği anlamına gelmez. Buluşun faydalı modelle korunabilir konular arasında bulunması ve o koruma türüne ilişkin diğer koşulları karşılaması gerekir.

Genel farklılıklar patent ile faydalı model arasındaki farklar, faydalı modelin kendine özgü koruma şartları ise faydalı model koruması başlıklarında incelenebilir. Koruma dışında kalan özel konular bakımından faydalı model verilemeyen buluşlar ayrımı ayrıca dikkate alınmalıdır.

Patentlenebilirlik Şartları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Bir buluşun yeni olması patent almak için yeterli midir?

Hayır. SMK m.82/1 uyarınca yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarının birlikte bulunması gerekir. Ayrıca buluşun patent verilebilir konulardan olması ve diğer kanuni gerekliliklerin karşılanması zorunludur.

2. Türkiye’de bulunmayan bir ürün mutlaka yeni kabul edilir mi?

Hayır. SMK m.83/2, tekniğin bilinen durumunu dünya çapında kamuya erişilebilir açıklamalar üzerinden tanımlar. Bu nedenle Türkiye’de satılmayan bir ürünün teknik özellikleri daha önce başka bir ülkede açıklanmışsa bu durum yenilik değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

3. Mevcut bir ürünün geliştirilmiş hâli patentlenebilir mi?

Evet, koşulları varsa mümkün olabilir. Mevcut üründe yapılan her değişiklik patentlenebilir değildir. Geliştirilen teknik çözümün yenilik ve buluş basamağı taşıması, sanayiye uygulanabilir olması ve diğer kanuni şartları karşılaması gerekir.

4. Patent almak için buluşun çalışır prototipinin bulunması şart mı?

Kanun, bütün patent başvuruları için çalışır prototip sunulmasını genel bir zorunluluk olarak düzenlemez. Ancak buluşun sanayiye uygulanabilir olması ve SMK m.92 uyarınca ilgili teknik alandaki uzmanın uygulayabileceği açıklıkta tanımlanması gerekir. Somut teknik alanda uygulama iddialarının nasıl destekleneceği ayrıca değerlendirilebilir.

5. Buluşun başvurudan önce internette paylaşılması patent alınmasını engeller mi?

Bu tür bir açıklama yenilik yönünden risk oluşturabilir. Bununla birlikte SMK m.84 belirli açıklamalar için on iki aylık süreyle bağlantılı istisnalar öngörür. İstisnanın uygulanabilmesi açıklamayı yapan kişi, açıklamanın kaynağı, ilgili tarihler ve ispat koşullarına bağlıdır. Bütün internet paylaşımları için otomatik bir güvence bulunmaz.

6. TÜRKPATENT tarafından patent verilmesi hakkın kesin olarak geçerli olduğunu gösterir mi?

Hayır. SMK m.98/9 uyarınca patentin verilmesi, geçerliliği ve yararlılığı hakkında Kurum garantisi oluşturmaz. Kanuni koşulları varsa patentin verilmesine itiraz edilebilir veya patentin hükümsüzlüğü ileri sürülebilir.

7. Patentlenebilir bir buluşun üretilmesi başka patentleri ihlal etmeyeceği anlamına gelir mi?

Hayır. Patentlenebilirlik, başvuruya konu buluşun patent koruması elde edip edemeyeceğiyle ilgilidir. Başka bir patentin ihlali ise mevcut patentin istemleri ve koruma kapsamı ile somut kullanımın karşılaştırılmasını gerektirir. Bu ikinci konuda patent hakkına tecavüz sayılan fiiller ve gerektiğinde teknik bilirkişi incelemesi önem taşır.

Sonuç

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca patentlenebilirlik şartları; yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik ölçütlerinin birlikte karşılanmasını gerektirir. Bu koşulların değerlendirilmesi, önceki teknik belgelerinin araştırılmasına, buluşun teknik özelliklerinin belirlenmesine ve başvuru içeriğinin doğru şekilde ortaya konulmasına bağlıdır.

Yenilik, buluşun önceki teknik karşısındaki durumunu; buluş basamağı, çözümün uzman kişi için aşikâr olup olmadığını; sanayiye uygulanabilirlik ise buluşun üretilebilir veya kullanılabilir niteliğini ifade eder. Ayrıca patent verilemeyecek konular, yeterli açıklama zorunluluğu ve başvurunun kapsamı dikkate alınmalıdır.

Başvuru öncesinde teknik ve hukuki değerlendirme yapılması, patent verilmesi ihtimalinin daha sağlıklı incelenmesini ve olası ret veya hükümsüzlük risklerinin belirlenmesini sağlayabilir. Somut buluşun patent verilebilirliğine ve bundan doğabilecek haklara ilişkin hukuki değerlendirme bakımından patent hukuku alanında hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık desteği alınabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer