Patentten Vazgeçme ve Patent Başvurusunu Geri Çekme

patentten vazgeçme, verilmiş bir patent hakkının patent sahibinin iradesiyle tamamen veya kanuni şartlara uygun olarak kısmen sona erdirilmesidir. Patent henüz verilmemişse başvuru sahibi, patentin verildiğinin ilanından önce başvurusunu geri çekebilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.105 ve m.140 kapsamında düzenlenen bu iki işlem; karar verme yetkisi, üçüncü kişilerin rızası, yayım, sicil kaydı ve hukuki sonuçları bakımından birbirinden ayrılır.

Patent başvurusunun geri çekilmesi ile verilmiş patentten vazgeçilmesi, yalnızca Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde yapılan idari işlemler değildir. Başvurunun yeniden yapılabilmesi, buluşun kamuya açıklanmış olması, lisans ve rehin haklarının korunması, devam eden sözleşmeler ve patentin sağladığı münhasır yetkilerin geleceği bakımından önemli hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle işlemden önce başvurunun veya patentin mevcut hukuki durumunun belirlenmesi gerekir.

1. Patent Başvurusunu Geri Çekme ile Patentten Vazgeçme Arasındaki Fark Nedir?

Patent başvurusunun geri çekilmesi, henüz patent verilme aşaması tamamlanmadan başvuru sahibinin başvurudan kendi iradesiyle vazgeçmesidir. Patent hakkından vazgeçme ise verilmiş ve mevcut olan patent üzerindeki hakkın sona erdirilmesine yöneliktir.

Hangi işlemin uygulanacağı, yalnızca başvurunun TÜRKPATENT sisteminde bulunmasına değil, patentin verilmesinin ilan edilip edilmediğine bağlıdır. Patent verilme kararının ilanından sonraki itiraz veya başka bir idari sürecin devam etmesi, başvurunun geri çekilmesi ile patentten vazgeçme arasındaki hukuki ayrımı ortadan kaldırmaz.

Başvurunun hazırlanması, araştırma ve inceleme aşamaları ayrı olarak patent başvuru süreci kapsamında değerlendirilir. Burada belirleyici olan, mevcut bir başvurunun veya verilmiş patentin hak sahibinin iradesiyle sona erdirilmesidir.

2. Patent Başvurusu Nasıl Geri Çekilir?

Patent başvurusu hangi aşamaya kadar geri çekilebilir?

SMK m.105/1 uyarınca patent başvurusu, patentin verildiğinin ilan edildiği tarihten önce başvuru sahibi tarafından her zaman geri çekilebilir. Kanun, geri çekme hakkını yalnızca araştırma raporunun hazırlanmasından veya inceleme işlemlerinden önceki aşamayla sınırlandırmamıştır.

Dolayısıyla başvuru sahibi, patentin verilmesinin ilanından önce olmak şartıyla araştırma veya inceleme işlemleri devam ederken de geri çekme talebinde bulunabilir. Bununla birlikte başvuru üzerinde üçüncü kişiler lehine sicile kayıtlı haklar varsa SMK m.105/2 gereğince bu kişilerin rızası aranır.

Başvurunun geri çekilmesi, TÜRKPATENT tarafından esasa ilişkin olumsuz bir değerlendirme yapılmasıyla aynı şey değildir. Başvuru sahibi hukuki veya ticari nedenlerle kendi iradesiyle geri çekme talebinde bulunabilir. Bu nedenler arasında teknik çözümün değiştirilmesi, başvuru stratejisinin yeniden değerlendirilmesi veya buluşun ticarileştirilmesinden vazgeçilmesi yer alabilir.

Geri çekme talebi açık ve yetkili bir iradeye dayanmalıdır

Başvuru sahibi veya usulüne uygun yetkilendirilmiş temsilcisi tarafından gerçekleştirilen geri çekme işleminin konusu ve kapsamı belirli olmalıdır. Başvurunun hangi numarayla kayıtlı olduğu, talep sahibinin yetkisi ve sicilde başvuruya bağlı üçüncü kişi haklarının bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Başvurunun yanlışlıkla geri çekilmesini önlemek bakımından, başvuru sahibinin nihai amacının gerçekten başvuruyu sona erdirmek mi yoksa teknik içeriğini değiştirmek mi olduğunun ayrıştırılması önemlidir.

SMK m.103 kapsamında başvuruda değişiklik yapılması ile SMK m.105 kapsamında başvurunun geri çekilmesi farklı hukuki işlemlerdir. Başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşmamak şartıyla belirli teknik değişikliklerin yapılabilmesi, başvurudan bütünüyle vazgeçilmesini gerektirmeyebilir. Değişiklik yapılabilecek sınırlar patent istem değişikliği ve kapsam aşımı konusunda ayrıca incelenir.

3. Başvurunun Yayımlanması, Geri Çekilmesi ve Yeniden Başvuru Hakkı

Patent başvurusunun geri çekilmesinde en önemli ayrımlardan biri, başvurunun geri çekildiği sırada henüz yayımlanmamış olması ile yayımlanmış bulunmasıdır.

Henüz yayımlanmamış başvurunun geri çekilmesi

SMK m.105/3 uyarınca henüz yayımlanmamış bir patent başvurusu geri çekildiği, geri çekilmiş sayıldığı veya reddedildiği takdirde aynı buluş konusu için yeni bir patent başvurusu yapılabilir.

Bu hüküm, henüz kamuya açıklanmamış başvurunun sona erdirilmesi nedeniyle aynı buluş için yeni başvuru imkânının mutlak biçimde kaybedilmesini önler. Ancak yeni başvurunun yapılabilmesi, önceki başvuru tarihinin kendiliğinden korunması veya yeni başvurunun mutlaka patentle sonuçlanması anlamına gelmez.

Özellikle şu hususlar ayrıca değerlendirilmelidir:

• İlk başvuru ile yeni başvuru arasında buluşun kamuya açıklanıp açıklanmadığı.
• Yeni başvuru tarihinde patent verilebilirlik şartlarının mevcut olup olmadığı.
• Önceki başvuruya dayalı bir rüçhan hakkının bulunup bulunmadığı ve SMK m.93/4 koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği.
• Yeni başvurunun teknik kapsamının önceki başvuruyla aynı olup olmadığı.
• Bu süre içinde üçüncü kişilerin gerçekleştirdiği açıklamaların veya başvuruların hukuki etkisi.

Önceki başvurunun geri çekilmiş olması, yeni başvuru için otomatik bir öncelik hakkı oluşturmaz. Konunun ayrıntılı hukuki değerlendirmesi patent rüçhan hakkı ve öncelik tarihi kapsamında yapılır.

Yayımlanmış patent başvurusu geri çekilirse ne olur?

SMK m.105/4 açık bir sınırlama öngörmektedir: Yayımlanmış patent başvurusu geri çekilirse aynı buluş konusunda yeniden başvuru yapılamaz.

Bu nedenle başvurunun yayımlanmış olması, geri çekme kararının hukuki sonuçlarını esaslı biçimde değiştirir. Patent başvurusunun yayımlanması, buluşa ilişkin teknik bilginin kamuya erişilebilir hâle gelmesi bakımından da önem taşır.

SMK m.97/1 uyarınca başvurunun yayımı kural olarak başvuru veya varsa rüçhan tarihinden itibaren on sekiz aylık sürenin dolmasıyla gerçekleşir; erken yayım talep edilmesi de mümkündür. Yayımın sonuçları ayrıca patent başvurusunun yayımlanması ve geçici koruma konusunda açıklanır.

Yayımlanmış bir başvurunun geri çekilmesinden sonra teknik bilginin yeniden sır hâline geleceği varsayılamaz. Geri çekme işlemi, daha önce yapılmış kamuya açık teknik açıklamaları ortadan kaldırmaz.

Geri çekme talebinden sonradan dönülebilir mi?

SMK m.105/1 gereğince, yayımlanmış bir patent başvurusunun geri çekildiği Bültende yayımlandıktan sonra bu talepten vazgeçilemez.

Bu sonuç, özellikle geri çekme talebinin ticari müzakere veya şirket içi karar değişikliği nedeniyle geri alınmasının düşünüldüğü durumlarda önemlidir. Kanunda belirtilen Bülten yayımından sonraki aşama, başvuru sahibinin geri çekme iradesini serbestçe değiştirebileceği bir aşama değildir.

Geri çekmenin geçici patent korumasına etkisi

SMK m.97/7 uyarınca patent başvurusunun geri çekilmesi, geri çekilmiş sayılması veya reddedilmesi hâlinde, aynı maddenin önceki fıkralarında öngörülen geçici korumanın sonuçları doğmamış sayılır.

Bu nedenle yayımlanmış bir başvuruya dayanılarak ileri sürülebilecek talepler değerlendirilirken, başvurunun sonradan geri çekilip çekilmediği mutlaka incelenmelidir. Geri çekilmiş bir başvurunun daha önce yayımlanmış olması, geçici korumanın bütün sonuçlarının korunacağı anlamına gelmez.

4. Verilmiş Patentten Nasıl Vazgeçilir?

SMK m.140/1-b uyarınca patent sahibinin patent hakkından vazgeçmesi, patent hakkının sona erme nedenlerinden biridir.

SMK m.140/4 gereğince vazgeçmenin yazılı olarak TÜRKPATENT’e bildirilmesi zorunludur. Vazgeçme, sicile kayıt tarihi itibarıyla hüküm doğurur. Kurum, patent hakkından vazgeçildiğini Bültende yayımlar.

Bu nedenle yalnızca patent sahibinin şirket içinde vazgeçme kararı alması veya sözleşme taraflarından birine böyle bir niyet bildirmesi, SMK m.140 kapsamında patentin sicilde sona erdirilmesi işlemiyle aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Patentin tamamından vazgeçilmesi

Patent sahibinin patentin tamamından vazgeçmesi hâlinde, geçerli şekilde gerçekleştirilen işlem sonucunda patentten doğan münhasır haklar sona erer. SMK m.140/2 uyarınca hakkı sona eren patentin konusu, sona erme nedeninin gerçekleştiği andan itibaren kamuya ait olur.

Bu hüküm, sona eren patente dayanılarak üçüncü kişilerin gelecekteki faaliyetlerinin yasaklanamayacağı anlamına gelir. Ancak ilgili teknik ürünün veya yöntemin başka bir geçerli patentin koruma alanında bulunması, başka fikrî mülkiyet haklarının mevcut olması ya da bağımsız sözleşmesel yükümlülüklerin devam etmesi ihtimalleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Patentin yalnızca bazı istemlerinden vazgeçilebilir mi?

Evet. SMK m.140/3, patent sahibine patentin tamamından veya bir ya da birden çok patent isteminden vazgeçme imkânı tanımaktadır.

Bununla birlikte kısmi vazgeçme sınırsız değildir. Kanuna göre, kısmi vazgeçmede istem veya istemlerin ayrı bir patentin konusunu teşkil edebilmesi ve vazgeçmenin patentin sağladığı koruma kapsamını genişletmemesi şartıyla vazgeçilmeyen istem veya istemler itibarıyla patent geçerli kalır.

Bu düzenleme bakımından teknik değerlendirme yapılırken şu sorular önemlidir:

• Hangi patent istemlerinden vazgeçilmek istenmektedir?
• Vazgeçilmeyen istemler teknik olarak bağımsız ve geçerli bir korumanın konusu olabilecek midir?
• Vazgeçme sonucunda istemler arasındaki bağımlılık ilişkisi nasıl etkilenecektir?
• İşlem patentin koruma kapsamını genişleten bir sonuç doğuracak mıdır?
• İstemler üzerindeki değişiklik üçüncü kişilerin hukuki konumunu nasıl etkileyecektir?

Önemli ayrım: Patentten kısmen vazgeçme ile patentin mahkeme kararıyla kısmen hükümsüz kılınması aynı işlem değildir. Birincisi patent sahibinin iradesine dayanır; ikincisi kanundaki hükümsüzlük nedenlerinin yargısal değerlendirmesini gerektirir. Bu ikinci durum patentin kısmi hükümsüzlüğü başlıklı konuda ele alınır.

5. Patentten Vazgeçmede Lisans, Rehin ve Üçüncü Kişilerin Rızası

Patent veya patent başvurusu yalnızca hak sahibinin ekonomik menfaatini ilgilendirmeyebilir. Başvuru ya da patent üzerinde lisans, rehin veya başka hukuki işlemler nedeniyle üçüncü kişiler lehine haklar kurulmuş olabilir.

Başvurunun geri çekilmesinde üçüncü kişilerin rızası

SMK m.105/2 uyarınca patent başvurusu, sicilde patent başvurusu üzerinde hak tesis etmiş üçüncü kişilerin rızası olmaksızın geri çekilemez.

Örneğin bir patent başvurusu üzerinde sicile kayıtlı bir lisans hakkı bulunuyorsa başvuru sahibi, lisans sahibinin hukuki konumunu göz ardı ederek başvuruyu geri çekemez. Kanunda öngörülen rızanın bulunması gerekir.

Başvuru üzerinde sicile kaydedilmemiş sözleşmelerin mevcut olması hâlinde ise sicil bakımından aranan kanuni izin ile taraflar arasındaki sözleşmesel yükümlülükler birbirinden ayrılmalıdır. Sicile kayıt bulunmaması, bütün sözleşmesel sorumlulukların kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez.

Patent lisansı varsa patentten vazgeçilebilir mi?

SMK m.140/5 açıkça, sicile kayıtlı hak ve lisans sahiplerinin izni olmadıkça patentten vazgeçilemeyeceğini düzenler.

Bu nedenle sicile kayıtlı bir lisansın mevcut olduğu durumda patent sahibinin tek taraflı vazgeçme beyanı, gerekli izin şartını karşılamaz. Lisans sahibinin izninin aranması, patentten doğan yararlanma yetkisine dayalı hukuki menfaatin korunmasına hizmet eder.

Patent lisansının sözleşmesel kapsamı, tarafların hakları ve yükümlülükleri patent lisans sözleşmesi kapsamında ayrıca değerlendirilir. Vazgeçmenin lisans sözleşmesine etkisi ise sözleşmenin içeriğine, sona erme hükümlerine ve somut hukuki duruma bağlıdır.

Rehin hakkı veya hak sahipliği tedbiri varsa ne olur?

Patent üzerinde sicile kayıtlı rehin veya başka bir hak bulunması hâlinde, SMK m.140/5 kapsamında ilgili hak sahibinin izni değerlendirilmelidir. Patent hakkının teminat konusu yapılabilmesi ile bu hak üzerindeki tasarrufun sınırları farklı hukuki sorunlardır. Rehin ve diğer teminat işlemleri için patent rehni ve haczi konusuna bakılabilir.

Ayrıca SMK m.140/6 özel bir koruma öngörür. Patent üzerinde üçüncü bir kişi tarafından hak sahipliği iddia edilmiş ve bu hususta alınan ihtiyati tedbir kararı sicile kaydedilmişse, ilgili kişinin izni olmadan patentten vazgeçilemez.

Bu düzenleme, patentin gerçek hak sahibine ilişkin uyuşmazlığın devam ettiği sırada sicildeki hakkın ortadan kaldırılması yoluyla üçüncü kişinin hak arama imkânının etkilenmesini önlemeye yöneliktir.

Birden fazla patent sahibi varsa tek kişi vazgeçebilir mi?

Birden fazla başvuru veya patent sahibinin bulunduğu durumlarda, Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.110/3 uyarınca geri çekme veya vazgeçme talebinin tüm sahipler tarafından imzalanması gerekir.

SMK m.147/1 gereğince ortak temsilci, diğer hak sahipleri adına geri çekme veya vazgeçme işlemini yalnızca ortak temsilci sıfatına dayanarak gerçekleştiremez. Bu işlemler, ortak temsilcinin olağan Kurum işlemlerini yürütme yetkisinin istisnasıdır.

Ortak patentte pay sahipliği, pay devri ve farklı tasarruf işlemlerinin hukuki çerçevesi patentte ortak mülkiyet başlıklı makalede ayrıntılı olarak incelenir.

6. TÜRKPATENT Nezdinde Geri Çekme ve Vazgeçme İşlemleri

Patent başvurusunun geri çekilmesi veya patentten vazgeçme talebi, ilgili hak sahibi tarafından TÜRKPATENT nezdinde yürütülür. İşlemin başvuruya mı yoksa verilmiş patente mi ilişkin olduğu, talep konusu hak ve temsil yetkisi açık biçimde belirlenmelidir.

Hangi bilgi ve belgeler önemlidir?

SMK m.105, m.140 ve Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.110 çerçevesinde, somut işlemin niteliğine göre aşağıdaki kayıt ve belgeler önem taşır:

1. Başvuru veya patent kimliği: İlgili patent başvuru numarası ya da patent sicil kaydı doğru şekilde belirlenmelidir.
2. Açık talep: Başvurunun geri çekilmesi, patentten tamamen vazgeçilmesi veya kanuni şartlara uygun olarak belirli istemlerden vazgeçilmesi iradesi açıkça ortaya konulmalıdır.
3. Hak sahipliği: Talepte bulunan kişinin başvuru sahibi veya patent sahibi sıfatı ve varsa temsil yetkisi kontrol edilmelidir.
4. Özel yetkili vekâletname: İşlem vekil aracılığıyla yapılıyorsa Yönetmelik m.110/1 uyarınca geri çekme veya vazgeçme yetkisini açıkça içeren vekâletname aranır. Önceden sunulmuş yetkili vekâletname bakımından Yönetmelikte belirtilen istisna uygulanabilir.
5. Birlikte hak sahipliği: Birden fazla başvuru veya patent sahibi varsa talep tüm sahipler tarafından imzalanmalıdır.
6. Üçüncü kişi izinleri: Sicilde kayıtlı hak sahiplerinin, lisans sahiplerinin veya kanunun ayrıca koruduğu kişilerin gerekli rıza ve izinleri değerlendirilmelidir.
7. Kısmi vazgeçme belgeleri: Bir veya birden çok patent isteminden vazgeçiliyorsa hangi istemlerin işlemden etkilendiği ve kalan istemlerin kanuni koşulları karşılayıp karşılamadığı belirlenmelidir.

Yönetmelik m.110/2’nin yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle, tüzel kişi adına yapılan her geri çekme veya vazgeçme talebinde bu fıkraya dayanılarak ayrıca imza sirküleri sunulmasının zorunlu olduğu söylenemez. Tüzel kişinin temsil yetkisine ilişkin gereken belgeler somut işlem ve yürürlükteki usul hükümlerine göre değerlendirilmelidir.

İşlemler TÜRKPATENT’in elektronik başvuru ve işlem sistemi üzerinden ilgili sicil işlemi seçilerek yürütülebilir. Bu aşamada başvuru numarası, hak sahipliği kayıtları, temsil yetkisi ve gerekli izin belgeleri birbirleriyle tutarlı olmalıdır.

Sicile kayıt ve Bülten yayımı ne anlama gelir?

SMK m.140/4, patent hakkından vazgeçmenin sicile kayıt tarihi itibarıyla hüküm doğuracağını açıkça belirtir. SMK m.140/7 ise vazgeçmenin Bültende yayımlanmasını öngörür.

Buna karşılık başvurunun geri çekilmesi bakımından SMK m.105/1, yayımlanmış başvurunun geri çekildiğinin Bültende yayımlanmasını ve bu yayım sonrasında geri çekme talebinden vazgeçilememesini düzenler.

Bu iki hüküm aynı sonucu aynı hukuki olaya bağlamamaktadır. Verilmiş patent hakkından vazgeçmede sicile kayıt tarihi açık bir hüküm doğurma tarihidir. Başvurunun geri çekilmesinde ise başvurunun yayım durumu ve geri çekmenin Bültende ilan edilmesi, özellikle talepten dönüş imkânı açısından önemlidir.

Başvuru veya patent dosyasındaki işlem kayıtları, tebligatlar, sicil bilgileri ve Bülten yayımları, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda işlemin hangi aşamada gerçekleştirildiğini ortaya koyan temel belgelerdir.

7. Geri Çekme ve Patentten Vazgeçmenin Hukuki Sonuçları

Vazgeçilen patent konusu kamuya ait olur mu?

SMK m.140/2 gereğince hakkı sona eren patentin konusu, sona erme nedeninin gerçekleştiği andan itibaren kamuya ait olur. Vazgeçme nedeniyle sona eren bir patent bakımından hüküm doğurma tarihi, SMK m.140/4 uyarınca sicile kayıt tarihidir.

Dolayısıyla patent sahibi, geçerli şekilde vazgeçerek sona erdirdiği patentin sağladığı münhasır yetkilere dayanıp sonraki kullanımları yasaklayamaz.

Ancak bu sonuç, teknik çözümün kullanılmasının her bakımdan ve bütün kişiler yönünden hukuka uygun olduğunun güvencesi değildir. Aynı ürün veya yöntem üzerinde başka kişilere ait geçerli patentler ya da diğer hukuki sınırlamalar mevcut olabilir.

Vazgeçme önceki dönem bakımından da sonuç doğurur mu?

Patentten vazgeçmenin SMK m.140/4 kapsamında sicile kayıt tarihinde hüküm doğurması ile patentin mahkeme kararıyla hükümsüz kılınmasının SMK m.139 kapsamında geçmişe etkili sonuç doğurması farklıdır.

Patentten vazgeçme, hükümsüzlük kararıyla özdeşleştirilerek patent korumasının geçmişte hiç doğmadığı sonucuna götürülemez. Vazgeçme öncesinde gerçekleşmiş fiillerden kaynaklanan talepler, mevcut sözleşmeler ve tarafların kazanılmış hukuki konumları somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Patentin geçmişe etkili biçimde geçersiz sayılmasına ilişkin ayrı hukuki rejim patent hükümsüzlüğünün sonuçları konusunda açıklanmaktadır.

Devam eden sözleşmelerin durumu

Patent sahibinin patentten vazgeçmesi, ilgili patentin kullanılması üzerine kurulmuş sözleşmeler bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. Ancak patent hakkının sicilde sona ermesi ile taraflar arasındaki bütün borç ilişkilerinin otomatik olarak tasfiye edilmesi aynı şey değildir.

Örneğin patent lisans sözleşmesinde patentin devamına bağlı kullanım bedelleri, teknik bilgi aktarımı, gizlilik, garanti, sözleşmenin sona ermesi ve sorumluluk düzenlemeleri bulunabilir. Hangi yükümlülüklerin devam edeceği sözleşmenin içeriği ve uygulanacak hükümlere göre belirlenir.

SMK m.127, başvurunun geri alınması veya reddedilmesi ile patentin hükümsüzlüğü gibi durumlar bakımından devir ve lisans ilişkisinden doğan sorumluluğa ilişkin özel hükümler içerir. Bununla birlikte patentten iradi vazgeçmenin bütün sözleşmesel sonuçları, doğrudan ve ayrım yapılmaksızın hükümsüzlük rejimiyle özdeşleştirilmemelidir. Devir ve lisans ilişkilerindeki sorumluluk ayrıca patent devri veya lisansında geçersizlik ve sorumluluk kapsamında incelenebilir.

Patentten vazgeçme ile yıllık ücretin ödenmemesi aynı şey midir?

Hayır. SMK m.140/1, patent hakkının sona erme nedenleri arasında koruma süresinin dolmasını, patent sahibinin vazgeçmesini ve yıllık ücretlerin kanunda belirtilen sürelerde ödenmemesini ayrı ayrı düzenler.

Patentten vazgeçme hak sahibinin hukuki iradesine dayanan bir işlemdir. Yıllık ücretin ödenmemesi ise SMK m.101’deki süre ve sonuçlara bağlı farklı bir sona erme nedenidir.

Özellikle yıllık ücretin ödenmemesi nedeniyle sona eren patent bakımından SMK m.101/4’te belirli şartlarla yeniden geçerlilik kazanma imkânı düzenlenmiştir. Bu imkân, patent sahibinin SMK m.140 çerçevesinde yaptığı iradi vazgeçmeye otomatik olarak uygulanamaz.

Ücret vadeleri, ek ödeme ve telafi işlemlerinin ayrıntıları patent yıllık ücret ödenmemesi makalesinin konusudur. Patentin olağan koruma süresi ve diğer sona erme nedenleri ise patent koruma süresi bakımından değerlendirilir.

8. Somut Örneklerle Geri Çekme ve Vazgeçme

Örnek 1: Henüz yayımlanmamış başvurudan vazgeçilmesi

Bir şirket, geliştirdiği üretim mekanizması için patent başvurusu yapmıştır. Başvuru henüz yayımlanmamışken, teknik çözümün değiştirilmesine karar verilmiştir. Başvuru üzerinde üçüncü kişiler lehine sicile kayıtlı bir hak bulunmamaktadır.

Şirketin başvuruyu usulüne uygun geri çekmesi, SMK m.105/3 kapsamında aynı buluş konusu için yeni başvuru yapılabilmesini prensip olarak engellemez. Bununla birlikte yeni başvurunun tarihi, önceki başvuruyla ilişkisi ve varsa rüçhan koşulları ayrıca incelenmelidir.

Örnek 2: Yayımlanmış başvurunun geri çekilmesi

Bir mucit tarafından yapılan patent başvurusu Bültende yayımlanmıştır. Daha sonra mucit, başvurusunun artık ekonomik değer taşımadığını düşünerek geri çekilmesini istemiştir.

Başvurunun geri çekilmesi mümkündür; ancak SMK m.105/4 gereğince yayımlanmış başvuru geri çekildikten sonra aynı buluş konusunda yeniden başvuru yapılamaz. Geri çekme işleminin Bültende yayımlanmasından sonra talepten dönülmesi de SMK m.105/1 uyarınca mümkün değildir.

Örnek 3: Lisans verilmiş patentten vazgeçme

Bir patent sahibi, üretim teknolojisine ilişkin patentini başka bir işletmeye lisanslamış ve lisans hakkı sicile kaydedilmiştir. Patent sahibi daha sonra teknolojiyi kullanmamaya karar vermiştir.

SMK m.140/5 gereğince sicile kayıtlı lisans sahibinin izni olmaksızın patentten vazgeçilemez. Patent sahibinin işletmesinde üretimi bırakması, lisans sahibinin mevcut hukuki konumunu ortadan kaldıran tek taraflı bir vazgeçme işlemi olarak kabul edilemez.

Örnek 4: Patentin bazı istemlerinden vazgeçilmesi

Bir patent, birbirleriyle teknik ilişki içinde bulunan birden fazla istem içermektedir. Patent sahibi, koruma alanının bir bölümünden vazgeçerek diğer istemler bakımından korumayı sürdürmek istemektedir.

Bu durumda SMK m.140/3 koşulları uyarınca vazgeçilmeyen istemlerin ayrı bir patentin konusunu teşkil edebilmesi ve işlemin koruma kapsamını genişletmemesi gerekir. İstemler arası bağımlılık ilişkisi incelenmeden, yalnızca bazı istemlerin silinmesiyle kalan bütün istemlerin mutlaka geçerli olacağı söylenemez.

9. Patent Başvurusunun Geri Çekilmesi ve Patentten Vazgeçme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Patent başvurusu araştırma raporundan sonra geri çekilebilir mi?

Evet. SMK m.105/1 uyarınca patentin verildiğinin ilanından önce başvuru geri çekilebilir. Araştırma raporunun hazırlanmış olması tek başına geri çekmeyi engellemez. Sicilde başvuru üzerinde hak tesis etmiş üçüncü kişiler varsa gerekli rızalar ayrıca aranır.

Patent başvurusu geri çekilince aynı buluş için yeniden başvuru yapılabilir mi?

Başvurunun yayım durumuna bağlıdır. SMK m.105/3 uyarınca henüz yayımlanmamış bir başvurunun geri çekilmesi hâlinde aynı buluş konusu için yeni başvuru yapılabilir. Buna karşılık SMK m.105/4, yayımlanmış başvuru geri çekildiğinde aynı buluş konusunda yeniden başvuru yapılmasını engeller.

Patent başvurusunun geri çekilmesi talebi iptal edilebilir mi?

SMK m.105/1 uyarınca yayımlanmış bir başvurunun geri çekildiğinin Bültende yayımlanmasından sonra geri çekme talebinden vazgeçilemez. Bülten yayımından önceki somut işlem durumu ayrıca değerlendirilmelidir.

Patentten vazgeçmek için dava açmak gerekir mi?

Kural olarak hayır. Patentten vazgeçme, SMK m.140/4 kapsamında yazılı olarak TÜRKPATENT’e bildirilen bir hukuki işlemdir. Gerekli rıza ve izinler ile diğer usul koşulları sağlanmalıdır. Vazgeçmenin kendisi için genel bir mahkeme kararı şartı bulunmaz.

Patent hakkından vazgeçme ne zaman geçerli olur?

SMK m.140/4 gereğince vazgeçme, sicile kayıt tarihi itibarıyla hüküm doğurur. Patent sahibinin yalnızca vazgeçme niyetini açıklaması bu sicil işleminin yerini tutmaz.

Birden fazla patent sahibi varsa tek kişi patentten vazgeçebilir mi?

Hayır. Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.110/3 uyarınca geri çekme veya vazgeçme talebi tüm sahipler tarafından imzalanmalıdır. SMK m.147/1 kapsamında ortak temsilci olarak belirlenen kişinin, sırf bu sıfatla diğer sahipler adına vazgeçme yetkisi yoktur.

Patentten vazgeçildikten sonra buluş herkes tarafından kullanılabilir mi?

SMK m.140/2 uyarınca hakkı sona eren patentin konusu, sona erme nedeninin gerçekleştiği andan itibaren kamuya ait olur. Ancak başka patentler, diğer fikrî mülkiyet hakları veya bağımsız hukuki sınırlamalar bulunması ihtimali ayrıca incelenmelidir.

Patentten vazgeçme ile patentin hükümsüzlüğü arasındaki fark nedir?

Patentten vazgeçme, patent sahibinin iradesine dayanır ve SMK m.140 kapsamında sonuç doğurur. Patentin hükümsüzlüğü ise SMK m.138’de düzenlenen nedenlerle yürütülen ayrı bir hukuki süreçtir; SMK m.139 kapsamında geçmişe etkili sonuçları bulunabilir. Patent hükümsüzlüğü davası, iradi vazgeçme işlemiyle aynı hukuki mekanizma değildir.

Sonuç

Patent başvurusunun geri çekilmesi ve verilmiş patentten vazgeçme, hak sahibinin iradesine dayanan ancak farklı koşul ve sonuçlara sahip iki hukuki işlemdir. SMK m.105 kapsamında başvurunun geri çekilmesinde patentin verilmesinin ilanı, başvurunun daha önce yayımlanıp yayımlanmadığı ve sicilde üçüncü kişilere ait hakların bulunup bulunmadığı belirleyicidir. SMK m.140 kapsamında ise patentten tamamen veya kısmen vazgeçme, yazılı bildirim, sicil kaydı, varsa gerekli izinler ve kısmi vazgeçme şartları bakımından değerlendirilir.

Özellikle yayımlanmış başvurunun geri çekilmesiyle aynı buluş için yeniden başvuru imkânının kaybedilebilmesi, geri çekme kararının sonuçlarının önceden incelenmesini gerektirir. Verilmiş patentten vazgeçmede ise lisans, rehin, ortak hak sahipliği ve sicile kayıtlı tedbirlerin kontrol edilmesi önem taşır. Vazgeçme, hükümsüzlük veya yıllık ücretin ödenmemesi nedeniyle sona erme ile karıştırılmamalıdır.

Başvurunun veya patentin mevcut durumu, sicil kayıtları ve üçüncü kişi hakları çerçevesinde hukuki değerlendirme yapılması gereken durumlarda patent hukuku alanında hukuki danışmanlık ve temsil kapsamında işlemin koşulları ve sonuçları incelenebilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer