Patent İstem Değişikliği: Kapsam Aşımı ve Hukuki Sınırlar

Patent başvurusunda istem değişikliği yapılması mümkündür; ancak değişiklik, başvurunun ilk hâlinde açıklanan teknik konunun kapsamını aşamaz. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 103. maddesine göre başvuru sahibi, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdindeki işlemler devam ederken istemleri, tarifnameyi ve ilgili belgeleri kanuni sınırlar içinde değiştirebilir. Buna karşılık, ilk başvuruda bulunmayan yeni bir teknik çözümün sonradan istemlere eklenmesi kapsam aşımı oluşturabilir. Böyle bir değişiklik başvurunun incelenmesinde sorun yaratabileceği gibi patentin verilmesinden sonra itiraz veya hükümsüzlük gerekçesi de olabilir.

Patent istem değişikliği bakımından belirleyici soru şudur: Değiştirilen istemdeki teknik özellikler, başvurunun ilk sunulduğu tarihteki belgelerden ilgili teknik alandaki uzman kişi tarafından doğrudan ve tereddütsüz biçimde çıkarılabiliyor mu? Değişikliğin geçerliliği, yalnızca yeni istemin daha dar veya daha açık yazılmış olmasına değil, ilk başvuruda açıklanan teknik içeriğe dayanmasına bağlıdır.

Patent İstem Değişikliğinin Hukuki Dayanağı Nedir?

Patent başvurusunda yapılacak değişikliklerin temel dayanağı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 92, 98 ve 103. maddeleridir. İstem değişikliğinin patentin geçerliliğine etkisi bakımından 99 ve 138. maddeler de önem taşır.

Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde, istem değişikliğinin başvuru sahibine tanınmış sınırsız bir yeniden yazma yetkisi olmadığı görülür. Değişikliğin hem usul bakımından yapılabileceği aşamada sunulması hem de teknik içerik yönünden ilk başvuruyla uyumlu olması gerekir.

İstemlerin teknik korumayı nasıl belirlediği ve tarifname ile resimlerin yorumdaki işlevi, patent istemlerinin yorumu ve koruma kapsamı konusunda ayrıca değerlendirilmelidir.

Patent İstemlerinde Hangi Değişiklikler Yapılabilir?

Patent başvurusunda istem değişikliği farklı amaçlarla gündeme gelebilir. Bunların başında önceki teknik karşısında istemleri sınırlandırmak, teknik ifadelerdeki belirsizlikleri gidermek, istemler arasındaki ilişkileri düzeltmek ve tarifnamede zaten açıklanan özellikleri istemlere aktarmak gelir.

1. İstem kapsamının daraltılması

Başvuru sahibi, başlangıçta geniş biçimde tanımladığı bir istemi, tarifnamede açıklanmış daha özel bir teknik uygulamayla sınırlandırabilir.

Örneğin başlangıçta bir filtreleme sistemi genel olarak talep edilmiş, tarifnamede ise bu sistemin belirli bir filtre malzemesiyle çalışan uygulaması açıkça anlatılmış olabilir. Başvuru sahibi, söz konusu malzemeyi isteme ekleyerek talep ettiği teknik korumayı sınırlandırmak isteyebilir.

Ancak her daraltma kendiliğinden hukuka uygun değildir. Yeni sınırlama, ilk başvuru belgelerinde bulunmayan bir teknik özellik içeriyorsa daha dar bir istem oluşturulmuş olması kapsam aşımı sorununu ortadan kaldırmaz.

2. Belirsiz veya teknik açıdan yetersiz istem ifadelerinin düzeltilmesi

İstemlerde kullanılan ifadeler, korunması talep edilen teknik özellikleri açıkça belirlemelidir. Bir unsurun görevi, diğer unsurlarla bağlantısı veya teknik niteliği yeterince anlaşılmıyorsa açıklığa kavuşturulması gerekebilir.

Örneğin istemde kullanılan bir bileşenin adı, tarifnamede aynı bileşen için kullanılan teknik terimle uyumlu hâle getirilebilir. Bununla birlikte, terim değişikliğinin farklı bir teknik yapıyı veya önce açıklanmayan işlevi isteme dâhil etmemesine dikkat edilmelidir.

Bir ifadenin açıklanması ile buluşa yeni bir özellik eklenmesi aynı işlem değildir. Bu ayrım, özellikle teknik açıdan birden fazla anlam taşıyabilecek terimlerde önem kazanır.

3. Tarifnamede açıklanan bir özelliğin isteme eklenmesi

İlk istemlerde açıkça yer almayan fakat başvurunun ilk tarifnamesinde açıklanan bir teknik özellik, gerekli şartlar altında isteme alınabilir.

Buradaki temel ölçüt, söz konusu özelliğin gerçekten ilk başvurunun teknik açıklamasına dâhil olmasıdır. Tarifnamenin farklı bölümlerinde yer alan bağımsız özelliklerin sonradan bir araya getirilmesi, bu birleşim ilk dosyadan doğrudan çıkarılamıyorsa yeni teknik konu oluşturabilir.

Dolayısıyla tarifnamede geçen her kelimenin, bağlamından koparılarak her isteme eklenebileceği söylenemez. Özelliğin açıklandığı teknik ilişki ve buluşun bütünlüğü dikkate alınmalıdır.

4. İstemlerin yapısının değiştirilmesi

Başvuru sahibi, kanuni koşullara uygun olmak kaydıyla istemlerin numaralandırılmasını, bağımlılık ilişkilerini ve anlatım düzenini değiştirebilir. Örneğin bir istemin silinmesi, kalan istemlerin yeniden numaralandırılması veya tarifnamede desteklenen bir sınırlamanın ilgili isteme aktarılması gündeme gelebilir.

Bununla birlikte, bağımlı istemlerin yeniden düzenlenmesi sırasında önceden açıklanmamış teknik özellik birleşimlerinin meydana getirilmemesi gerekir. Biçimsel görünen bir değişiklik, istemin teknik anlamını değiştirdiğinde kapsam aşımı değerlendirmesine konu olabilir.

Patent Başvurusunda Kapsam Aşımı Nedir?

Kapsam aşımı, patent başvurusunda sonradan yapılan değişikliğin başvurunun ilk hâlinde açıklanmamış bir teknik konuyu dosyaya dâhil etmesidir. Başvuru sahibinin başlangıçta kamuya açıklamadığı bir teknik çözümü, daha sonraki bir değişiklik yoluyla önceki başvuru tarihinin koruması altına alması kural olarak mümkün değildir.

Bu yasak, patent sistemindeki açıklama ve hukuki güvenlik ilkeleriyle bağlantılıdır. Başvuru tarihi itibarıyla hangi teknik öğretinin açıklandığının belirlenebilmesi, hem başvuru sahibi hem de üçüncü kişiler açısından önemlidir.

Başvurunun ilk hâlinin kapsamı nasıl belirlenir?

Değerlendirmede esas alınan belgeler, başvurunun başlangıçta sunulan teknik içeriğidir. Özellikle şu unsurlar birlikte incelenir:

• İlk başvuru tarihindeki tarifname ve buluşun teknik açıklaması,
• İlk sunulan bağımsız ve bağımlı istemler,
• Tarifname veya istemlerde atıf yapılan başlangıçtaki resimler,
• Teknik özelliklerin ilk dosyadaki işlevleri ve birbirleriyle ilişkileri,
• İlgili teknik alandaki uzman kişinin bu açıklamalardan doğrudan çıkarabileceği teknik bilgiler.

Sonradan hazırlanmış deney raporu, yeni çizim, teknik açıklama veya uzman görüşü, ilk başvuruda bulunmayan teknik konuyu geriye dönük olarak başvurunun parçası hâline getirmez. Bu belgeler ilk açıklamanın yorumlanmasına yardımcı olabilir; ancak yeni teknik içerik ekleme yasağını ortadan kaldırmaz.

SMK m. 92/5 uyarınca özetin işlevi teknik bilgi vermekle sınırlıdır. Özet, koruma kapsamının belirlenmesinde kullanılmaz. Bu nedenle yalnızca özet metnine dayanılarak başlangıçtaki teknik açıklamanın sınırlarının genişletilebileceği kabul edilmemelidir.

Doğrudan ve tereddütsüz çıkarılabilirlik ölçütü

Kapsam aşımı incelemesinde yeni ifadelerin ilk başvuru belgelerinde kelimesi kelimesine bulunup bulunmadığı tek başına belirleyici değildir. Teknik alandaki uzman kişinin ilk açıklamadan doğrudan ve tereddütsüz biçimde anlayabildiği örtülü teknik bilgiler de değerlendirmede önem taşıyabilir.

Ancak burada iki durum ayrılmalıdır:

• İlk açıklamadan doğrudan çıkarılan özellik: Başvuruda açıkça anlatılan teknik düzenin doğal ve belirli bir parçası olan özellik.
• Sonradan geliştirilen veya tercih edilen özellik: Uzman kişinin teknik bilgisiyle tasarlayabileceği fakat ilk dosyada açıklanmamış yeni çözüm.

İkinci durumun teknik açıdan bilinen veya kolay uygulanabilir olması, o özelliğin ilk başvuruda açıklanmış olduğu anlamına gelmez.

Ayrıca kapsam aşımı değerlendirmesi, patent tarifnamesinde yeterli açıklama şartı ile karıştırılmamalıdır. Yeterli açıklama, buluşun uzman kişi tarafından uygulanabilecek şekilde anlatılıp anlatılmadığını; kapsam aşımı ise sonradan değiştirilen teknik konunun başlangıçta açıklanıp açıklanmadığını sorgular.

İlk Başvuru Kapsamı ile Patentin Koruma Kapsamı Arasındaki Fark

Patent istem değişikliği bakımından en önemli ayrımlardan biri, başvurunun ilk hâlinin teknik açıklama kapsamı ile istemlerden doğan hukuki koruma kapsamının aynı kavram olmamasıdır.

SMK m. 89/1 gereğince patent başvurusu veya patentin sağladığı koruma istemlerle belirlenir; tarifname ve resimler istemlerin yorumunda kullanılır. Buna karşılık SMK m. 103/1, başvuru değişikliğinde ilk başvurunun teknik açıklama kapsamını esas alır.

İlk istemlerin kelime sınırları ile ilk başvurunun teknik açıklaması özdeş değildir. Başlangıçta tarifnamede açıklanmış olup ilk istemlerde daha dar tanımlanmış bir teknik konu bakımından, başvuru devam ederken istem değişikliği yapılması belirli şartlarda mümkün olabilir. Bu nedenle ilk istem metninden her uzaklaşma otomatik olarak kapsam aşımı sayılmaz.

Öte yandan patent verildikten sonraki değişiklikler daha farklı bir hukuki sınıra tabidir. Patent sahibi, itiraz aşamasında patentin koruma alanını sonradan genişleterek üçüncü kişilere karşı daha kapsamlı bir tekel hakkı elde edemez.

SMK m. 89/4, başvurunun yayımlanmış istemleri ile patentin verilmiş veya sonradan değiştirilmiş hâli arasındaki geçici koruma ilişkisini ayrıca düzenler. Bu hüküm, yapılan her istem değişikliğinin geçmişe dönük olarak sınırsız koruma sağlayacağı şeklinde yorumlanamaz. Başvurunun yayımlanmasının etkileri için patent başvurusunun yayımlanması ve geçici koruma konusuna bakılabilir.

Patent İstem Değişikliği ve Kapsam Aşımı Örnekleri

İstem değişikliğinin hukuka uygun olup olmadığı, değiştirilen teknik özelliğin ilk başvurudaki dayanağına göre belirlenir. Aşağıdaki örnekler bu ayrımı açıklamak amacıyla oluşturulmuş varsayımsal durumlardır.

Örnek 1: İlk tarifnamede bulunan özelliğin isteme eklenmesi

Bir başvurunun ilk tarifnamesinde, akış sensörü içeren bir sıvı kontrol sisteminin belirli bir eşik debi değerine ulaşıldığında valfi kapattığı açıkça anlatılmış olsun. İlk istem ise sistemi daha genel biçimde tanımlasın.

Başvuru sahibi daha sonra isteme, valfin tarifnamede açıklanan eşik debi koşuluna göre kapatılması özelliğini eklemek isteyebilir.

Bu değişiklik, teknik özelliğin ve ilgili çalışma ilişkisinin başlangıçtaki belgelerde gerçekten açıklanmış olması ve diğer kanuni koşulların sağlanması hâlinde kapsam aşımı oluşturmayabilir.

Örnek 2: İlk başvuruda bulunmayan yeni teknoloji eklenmesi

İlk başvuru yalnızca mekanik kilitleme sistemi açıklarken, başvuru sahibinin inceleme sırasında istemlere kablosuz kimlik doğrulama modülü eklediğini varsayalım.

Kablosuz modülün yapısı, işlevi veya ilgili teknik çözüm ilk başvuruda doğrudan açıklanmamışsa bu ekleme yeni bir teknik konu niteliğinde olabilir. Kablosuz kimlik doğrulamanın sektörde bilinen bir teknoloji olması, bu sonucu tek başına değiştirmez.

Dolayısıyla böyle bir yeniliğin patent istem değişikliği yoluyla ilk dosyaya dâhil edilmesi, kapsam aşımı itirazına yol açabilir.

Örnek 3: Başlangıçtaki genel ifadenin özel bir uygulamayla sınırlandırılması

Bir başvuruda genel olarak ısıtma elemanı açıklanmış, tarifnamede ise bu elemanın direnç teliyle gerçekleştirilen belirli bir uygulamasına açıkça yer verilmiş olsun.

İstemin başlangıçta açıklanan direnç teli uygulamasıyla sınırlandırılması, dosyada yeterli teknik dayanak mevcutsa mümkün olabilir. Ancak ilk başvuruda açıklanmayan farklı bir ısıtma teknolojisinin aynı başlık altında eklenmesi ayrı değerlendirilmelidir.

Örnek 4: Tarifnamenin farklı yerlerinden özelliklerin birleştirilmesi

Başvurunun bir bölümünde A malzemesi, başka bir bölümünde B üretim işlemi açıklanmış olabilir. Başvuru sahibi sonradan yalnız A malzemesinin B işlemiyle birlikte kullanılmasını konu alan bir istem oluşturmak isteyebilir.

İlk açıklamada bu iki özelliğin birlikte kullanılması veya aralarındaki teknik ilişki doğrudan çıkarılamıyorsa, her iki unsurun dosyada ayrı ayrı yer alması yeni birleşimin desteklendiği anlamına gelmez.

Bu nedenle istem değişikliklerinde yalnızca tek tek kelimelerin ilk dosyada bulunması değil, değiştirilmiş istemin ortaya koyduğu teknik öğretinin bütün olarak başlangıçta açıklanmış olması önemlidir.

Patent İstem Değişikliği Hangi Aşamalarda Yapılabilir?

SMK m. 103, başvuru devam ederken değişiklik yapılmasına imkân verir. Bununla birlikte, değişikliğin hangi aşamada, hangi bildirim üzerine ve hangi koşullarla sunulacağı Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in özellikle 103, 108 ve 109. maddeleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

1. Şeklî incelemeden sonra değişiklik

Yönetmelik m. 108/2 kapsamında başvuru sahibi, şeklî eksiklik incelemesinin tamamlanmasından sonra gerekli gördüğü değişiklikleri, ilk başvuru kapsamını aşmamak ve şeklî şartları karşılamak kaydıyla yapabilir.

Şeklî şartları karşılamayan değişiklik talepleri dikkate alınmaz ve bu durum başvuru sahibine bildirilir. Dolayısıyla teknik açıdan uygun görülen bir değişikliğin usule ilişkin gereklilikleri de karşılaması gerekir.

2. Araştırma raporundan sonra değişiklik

Başvuru sahibi araştırma raporunu aldıktan sonra kendi inisiyatifiyle tarifname, istemler ve resimlerde değişiklik yapabilir. Bu imkân Yönetmelik m. 108/3’te düzenlenmiştir.

Araştırma raporunda yer alan önceki teknik belgeleri, istemlerdeki teknik farklılıkları değerlendirmek bakımından önemlidir. Bununla birlikte, raporda tespit edilen bir belgeyi aşmak amacıyla başvuruya yeni ve daha önce açıklanmamış teknik özellik eklenemez.

Araştırma raporunun hukuki niteliği ve içerdiği önceki teknik belgelerin değerlendirilmesi hakkında patent araştırma raporu başlıklı incelemeye başvurulabilir.

3. Patent inceleme aşamasında değişiklik

SMK m. 98/3-4 kapsamında Kurum, başvurunun kanuni şartları karşılamadığına ilişkin bildirim yaptığında başvuru sahibine görüşlerini sunması veya kapsam aşımı oluşturmayan değişiklikler yapması için bildirim tarihinden itibaren üç ay süre tanır. Bu kapsamda yapılabilecek bildirimlerin sayısı üçle sınırlıdır.

Yönetmelik m. 103/2 de bu bildirimlerin içeriğini ve başvuru sahibinin cevap seçeneklerini düzenler. Değişiklikler, tarifname, istemler veya resimlerle ilgili olabilir.

SMK m. 98/6 uyarınca inceleme raporuna göre patentin verilebilmesi için Kurum tarafından belirli değişikliklerin gerekli görülmesi hâlinde ise bildirim tarihinden itibaren iki aylık süre öngörülmüştür. Bu süre, inceleme aşamasındaki genel üç aylık cevap süresiyle karıştırılmamalıdır.

Başvuru sahibinin olumsuz inceleme bildirimine vereceği teknik ve hukuki cevabın ayrıntıları, patent inceleme raporuna cevap konusunda ele alınmaktadır.

4. Patent verildikten sonra itiraz aşamasında değişiklik

Patentin verilmesinden sonra üçüncü kişiler tarafından itiraz edildiğinde SMK m. 103/2 ve m. 99/4 çerçevesinde patent sahibinin değişiklik yapması mümkündür.

SMK m. 99/4 uyarınca patent sahibi, itirazın kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde görüşlerini sunabilir veya patentte değişiklik yapabilir. Kanunun 103/2. maddesi bakımından değişiklik yetkisi, itiraza ilişkin nihai karar verilinceye kadar koruma kapsamının aşılmaması şartıyla düzenlenmiştir. Bu hükümler, somut usul aşaması birlikte gözetilerek uygulanır.

Bu aşamadaki değişiklikler, başvuru sahibinin henüz verilmemiş patent için yaptığı değişikliklerle aynı değildir. İtiraz üzerine mevcut patentin hangi biçimde korunabileceği ve savunma usulü, patent itirazına cevap ve patentte değişiklik talebi başlıklı ayrı konunun kapsamındadır.

Patent İstem Değişikliği ile Maddi Hata Düzeltmesi Aynı Şey midir?

Hayır. Teknik içeriği değiştiren bir istem düzenlemesi ile yazım veya açık maddi hatanın düzeltilmesi hukuken farklı işlemlerdir.

SMK m. 103/3, patent başvurusu veya patent dokümanlarında bulunan imla ve açık maddi hataların talep üzerine düzeltilmesini düzenler. Yönetmelik m. 109, çeviri, yazım, kopyalama hataları ve yanlışlıklar bakımından düzeltme imkânı tanır.

Ancak düzeltme talebi tarifname, istemler veya resimlerle ilgiliyse işlemin gerçekten hata düzeltme amacı taşıdığı açık olmalıdır.

Bir işlemin dilekçede “maddi hata düzeltmesi” olarak adlandırılması, teknik içeriği değiştiriyorsa onu otomatik biçimde düzeltme kapsamına sokmaz. Talebin gerçek niteliği ve teknik sonucu esas alınır.

TÜRKPATENT’e Sunulacak İstem Değişikliği Talebi Nasıl Hazırlanmalıdır?

İstem değişikliği talebinin hazırlanmasında amaç, değiştirilen metni sunmanın yanında değişikliğin ilk başvuruda hangi teknik açıklamaya dayandığını denetlenebilir biçimde ortaya koymaktır.

Yönetmelik m. 108/6 gereğince başvuruda değişiklik yapıldığında, değişikliklerin metin içerisinde nerelerde gerçekleştirildiğini açık ve anlaşılır biçimde gösteren sayfalar da Kuruma sunulur.

Eski ve yeni istem metinleri karşılaştırılmalıdır

Her istem için önceki metin ile önerilen yeni metin karşılaştırılmalı; eklenen, çıkarılan veya değiştirilen teknik ifadeler açıkça belirlenmelidir.

Özellikle bağımsız istemlerdeki değişikliklerin, bunlara bağlı diğer istemlerin teknik anlamına ve koruma yapısına etkisi incelenmelidir. Bir istemin değiştirilmesi, ona atıf yapan diğer istemlerin de yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Her yeni ifadenin ilk başvurudaki teknik dayanağı gösterilmelidir

Değiştirilen her teknik unsur için ilk tarifname, ilk istemler veya başlangıçtaki resimlerde bulunan ilgili açıklama tespit edilmelidir.

Uygulamada aşağıdaki gibi bir karşılaştırma cetveli hazırlanması yararlı olabilir:

Bu tablo örnek niteliğindedir. Her dosyada teknik dayanağın yalnızca paragraf numarasıyla gösterilmesi yeterli olmayabilir; ilk açıklamanın gerçekten yeni istemdeki teknik birleşimi desteklediği de gerekçelendirilmelidir.

Tarifname, istemler ve resimler arasında tutarlılık korunmalıdır

Değişiklik sonucunda istemlerde kullanılan terimlerin tarifnamedeki anlamlarıyla çelişmemesi gerekir. Aynı bileşen için farklı teknik tanımlar kullanılması veya istemde yer alan özelliğin resimlerle açıklanma biçiminin uyuşmaması, açıklık ve kapsam değerlendirmesini güçleştirebilir.

Özellikle bir istemin daraltılması sırasında tarifnamede yer alan geniş açıklamaların değiştirilip değiştirilmeyeceği, ilk açıklamanın korunması ve istemlerin anlaşılabilirliği birlikte gözetilerek belirlenmelidir.

Değişiklik talebinin ayrıca ilgili işlem aşamasına ve Kurum bildirimine uygun zamanda sunulması gerekir. Yönetmelik m. 108/5, değişikliklerin araştırma veya inceleme raporunda dikkate alınabilmesini, rapor düzenleme işlemlerine başlanmadan önce Kuruma ulaşmaları şartına bağlamaktadır.

TÜRKPATENT İstem Değişikliğini Nasıl Değerlendirir?

Değişiklik talebinin değerlendirilmesinde yalnızca yeni istemlerin teknik yönden daha anlaşılır olması yeterli değildir. Değişikliğin sunulduğu işlem aşaması, ilk başvuruya uygunluk ve başvurunun patent verilmesine ilişkin diğer şartları da önemlidir.

Başlıca inceleme noktaları şunlardır:

• Değişiklik yetkili başvuru sahibi tarafından ve uygun usul aşamasında mı sunulmuştur?
• Değiştirilen istemin her teknik unsuru için ilk başvuruda yeterli dayanak var mıdır?
• İstemlerin açıklığı, özlü yazılması ve tarifnameye dayanması şartları karşılanmakta mıdır?
• Değişiklik, önceki teknik karşısında yeni bir değerlendirme gerektiriyor mu?
• İstemler arasındaki bağımlılık ve teknik ilişkiler tutarlı mıdır?
• Gerekli karşılaştırma sayfaları ve diğer usulî belgeler sunulmuş mudur?

Değiştirilen istemlerin ilk başvuruya uygun olması, patent verilmesini tek başına garanti etmez. Yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik gibi şartların ayrıca karşılanması gerekir.

Bu şartların genel hukuki yapısı patentlenebilirlik şartları, önceki açıklamalarla karşılaştırılması ise patentte yenilik şartı konularıyla bağlantılıdır.

Öte yandan başvurunun birden fazla buluşa ayrılmasının gerekli görüldüğü durumlarda, istem değişikliği ile bölünmüş başvuru aynı işlem olarak değerlendirilmemelidir. Bölünmüş başvuru ayrıca SMK m. 91 kapsamındadır. Bu konu patent başvurusunun bölünmesi ve buluş bütünlüğü başlığında incelenmektedir.

Kapsam Aşımının Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Patent başvurusunda kapsam aşımı, yalnızca inceleme sırasında ortaya çıkan bir belge sorunu değildir. Başvuru sürecinde yapılan değişiklikler, patent verildikten sonra da geçerlilik tartışmalarının konusu olabilir.

1. Başvuru aşamasındaki sonuçlar

Başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşan bir istem değişikliği, SMK m. 103/1 ve ilgili usul hükümleri bakımından uygun değildir. Kurum, başvurunun kanuni koşullara uygunluğunu incelerken bu hususu değerlendirebilir.

Başvuru sahibi, teknik açıklamayı mevcut ilk başvuru sınırları içinde yeniden düzenlemek zorunda kalabilir. Değişikliğin geri alınması veya başka şekilde sınırlandırılması ihtiyacı da gündeme gelebilir.

Ancak ilk dosyada hiç açıklanmamış yeni bir teknik çözüm, aynı başvuru içerisinde yeniden ifade edilerek geçmişe dönük biçimde korunamaz. Böyle bir çözüm için ayrı bir patent başvurusunun değerlendirilmesi gerekebilir. Bu durumda yeni başvurunun tarihi, önceki açıklamaların yeniliğe etkisi ve varsa rüçhan koşulları ayrıca incelenmelidir.

2. Patentin verilmesine itiraz edilmesi

SMK m. 99/1-c, patent konusunun başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşmasını üçüncü kişiler tarafından ileri sürülebilecek itiraz gerekçeleri arasında düzenler.

Aynı hüküm, bölünmüş başvurular ve Kanunda belirtilen hak sahipliğine ilişkin özel başvurular bakımından en önceki başvurunun kapsamının aşılması ihtimalini de kapsamaktadır.

Patent verilme kararının Bültende yayımlanmasından itibaren altı aylık itiraz süresi ve itirazın diğer koşulları patentin verilmesine itiraz başlığının kapsamındadır. Burada belirleyici olan, itirazın teknik dayanağının ilk başvuru ile sonradan değiştirilmiş istem arasında kurulmasıdır.

3. Kapsam aşımı nedeniyle patent hükümsüzlüğü

SMK m. 138/1-c uyarınca patent konusunun ilk başvuru kapsamını aşması, patentin hükümsüzlüğüne karar verilmesine yol açabilecek nedenlerden biridir.

SMK m. 138/1-d ise patentin sağladığı korumanın kapsamının aşılmasını ayrı bir hükümsüzlük nedeni olarak düzenler.

Bu iki hukuki neden arasındaki fark önemlidir:

• İlk başvurunun kapsamının aşılması: Patent konusuna başlangıçta açıklanmamış teknik içeriğin sonradan eklenmesiyle ilgilidir.
• Patentin koruma kapsamının aşılması: Verilmiş patentin sağladığı hukuki korumanın sonradan izin verilmeyen biçimde genişletilmesiyle ilgilidir.

SMK m. 138/2, belirli hükümsüzlük sebeplerine ilişkin mahkeme kararının verilebilmesini, SMK m. 99/3 veya 99/7 kapsamında yapılacak yayımla ilişkilendiren özel bir sınırlama da içerir. Dolayısıyla idarî itiraz aşaması ve yargısal hükümsüzlük incelemesi birbirinin yerine geçen işlemler değildir.

Kapsam aşımı iddiası patentin tamamını değil belirli istemleri etkileyebilir. Bu durumda SMK m. 138/4 kapsamında kısmi hükümsüzlük gündeme gelebilir. Ayrıntılı usul ve sonuçlar, patent hükümsüzlüğü davası ve patentin kısmi hükümsüzlüğü başlıklarında ayrıca ele alınmaktadır.

4. Kapsam aşımında delil ve teknik ispat

Kapsam aşımı uyuşmazlığında temel delillerden biri, başvurunun tarihsel belge bütünüdür. İtiraz veya dava konusu istemin hangi değişikliklerle bugünkü hâlini aldığı açıkça ortaya konulmalıdır.

Özellikle aşağıdaki belgeler önem taşır:

• Başvurunun ilk tarihli tarifname, istem ve resimleri,
• Araştırma ve inceleme safhalarındaki ilgili Kurum bildirimleri,
• Başvuru sahibinin değişiklik dilekçeleri ve değişen metinler,
• Değişikliklerin gösterildiği karşılaştırma sayfaları,
• Patentin verilmesine ilişkin yayımlanmış metin,
• İtiraz üzerine değişiklik yapılmışsa bu değişiklikleri gösteren belgeler,
• Teknik özelliklerin ilk açıklamada bulunup bulunmadığını değerlendiren uzman görüşleri ve bilirkişi raporları.

Yalnızca ilk istem ile son istemin farklı olması, kapsam aşımının ispatlandığı anlamına gelmez. İlgili teknik özelliklerin ilk tarifname ve resimlerdeki dayanakları da incelenmelidir.

Benzer şekilde, bir özelliğin ilk istemde bulunmadığını gösteren tarafın, özelliğin ilk başvurunun tamamında da desteklenmediğini teknik olarak ortaya koyması gerekebilir. Mahkeme veya Kurum önündeki değerlendirme, ileri sürülen iddianın niteliğine ve dosyadaki delillere göre yapılır.

Yargıtay’ın Patent İstem Değişikliği ve Kapsam Aşımına Yaklaşımı

Patent başvurusunda kapsam aşımı değerlendirmesinde, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 10.01.2023 tarihli, 2021/3267 E. ve 2023/128 K. sayılı kararı dikkat çekicidir.

Uyuşmazlıkta, patent başvurusu sırasında istemlerde ve tarifnamede yapılan değişikliklerin ilk başvuru kapsamını aşıp aşmadığı da tartışılmıştır. Başlangıçtaki teknik çözümde GSM hatları üzerinden kısa mesajla sorgulama yer alırken sonradan sabit telefon üzerinden sorgulama özelliği eklenmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi, bu değişikliği patent kapsamının aşılması nedenlerinden biri olarak değerlendirerek patentin hükümsüzlüğüne karar vermiştir.

Yargıtay ise değiştirilen teknik unsurun ilk açıklamadan ilgili teknik alandaki uzman kişi tarafından doğrudan ve tereddütsüz çıkarılabilmesi ihtimalini dikkate almış; somut dosyada sabit telefon üzerinden sorgulama özelliğinin eklenmesini, belirtilen nedenlerle kapsam aşımı sayan değerlendirmeyi isabetli bulmamıştır.

Kararda ayrıca patentlenebilirlik, kamu düzeni ve bilirkişi incelemesinin yeterliliğiyle ilgili meseleler değerlendirilmiş; sonuçta Bölge Adliye Mahkemesi kararı bozulmuştur.

Kararın hukuki önemi: İlk başvurunun kapsamı, yalnızca istemlerin başlangıçtaki kelimelerine bakılarak belirlenmez. İlgili teknik alandaki uzman kişinin başlangıçtaki açıklamanın bütünü üzerinden doğrudan çıkarabildiği teknik içerik de önemlidir. Bununla birlikte karar, başvuruya sonradan her türlü yeni teknik unsurun eklenebileceği anlamına gelmez.

Uygulanacak hukuk bakımından: Kararın somut uyuşmazlığında mülga 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanmıştır. Yargıtay kararında 6769 sayılı SMK m. 103 ile de bağlantı kurulmuş olmakla birlikte, eski mevzuata tabi somut olayın sonucu sonraki bütün başvurulara doğrudan ve otomatik biçimde uygulanamaz.

Nitekim SMK geçici m. 1/2, Kanunun yayımından önce yapılmış belirli patent ve faydalı model başvuruları ile bunların hükümsüzlük değerlendirmelerinde başvuru tarihinde yürürlükte bulunan mevzuatın uygulanmasını öngörmektedir.

Bu nedenle istem değişikliği hakkında bir yargı kararından yararlanılırken yalnızca kararın sonucuna değil, ilk başvuru tarihine, uygulanan mevzuata, teknik buluşun içeriğine ve hangi değişikliğin uyuşmazlık konusu olduğuna da bakılmalıdır.

Patent İstem Değişikliği Yapılmadan Önce Hangi Kontroller Gerçekleştirilmelidir?

Başvuru sahibinin istem değişikliği hazırlığında bulunurken aşağıdaki soruları ayrı ayrı değerlendirmesi yararlıdır:

1. Başvuru tarihi ve uygulanacak mevzuat: Dosya 6769 sayılı Kanuna mı, yoksa geçiş hükümleri sebebiyle önceki mevzuata mı tabidir?
2. Mevcut işlem aşaması: Değişiklik, şeklî inceleme, araştırma, inceleme veya patente itiraz aşamalarından hangisinde yapılacaktır?
3. İlk başvuru belgeleri: İstenen teknik özellik başlangıçtaki tarifname, istem veya resimlerde hangi açıklamaya dayanmaktadır?
4. Teknik özelliklerin birleşimi: Yeni istemde bir araya getirilen özelliklerin bu birleşimi ilk dosyadan doğrudan çıkarılabiliyor mu?
5. İstemlerin açıklığı: Yeni metin korunması istenen teknik konuyu açık ve öz biçimde belirtiyor mu?
6. Koruma kapsamı: Değişiklik başvuru aşamasında mı, yoksa verilmiş bir patente itiraz sırasında mı yapılıyor ve ilgili koruma sınırı korunuyor mu?
7. Önceki teknik belgeleri: Değiştirilmiş istemlerin yenilik ve buluş basamağı bakımından ayrıca incelenmesi gerekiyor mu?
8. Usul ve belge düzeni: Değişiklikler açıkça işaretlenmiş, gerekli açıklamalar hazırlanmış ve ilgili Kurum bildirimindeki süreler dikkate alınmış mı?
9. Diğer istemlere etkisi: Bağımlı istemler, teknik terimler ve tarifnameyle bağlantılar yeni istem metniyle tutarlı mı?
10. Gelecekteki geçerlilik riski: Değişiklik, patentin verilmesinden sonra kapsam aşımı itirazına veya hükümsüzlük iddiasına konu olabilir mi?

Bu kontroller özellikle kapsamlı teknik başvurularda önem taşır. Değişikliğin amacı yalnızca önceki teknik karşısında koruma elde etmek değil, verilmesi hâlinde geçerliliği savunulabilecek bir istem yapısı oluşturmaktır.

Patent İstem Değişikliği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Patent başvurusu yapıldıktan sonra istemler değiştirilebilir mi?

Evet. SMK m. 103/1 gereğince başvuru sahibi, TÜRKPATENT nezdindeki işlemler devam ederken istemleri değiştirebilir. Ancak değişiklik ilk başvurunun kapsamını aşmamalı ve ilgili usul şartları karşılanmalıdır.

2. İstemi daraltmak her zaman serbest midir?

Hayır. Daraltma sonucu eklenen teknik özellik ilk başvuruda açıklanmamışsa değişiklik kapsam aşımı oluşturabilir. İstemin daha dar hâle gelmesi, başlangıçtaki teknik açıklama şartını ortadan kaldırmaz.

3. İlk istemde bulunmayan ancak tarifnamede açıklanan bir özellik eklenebilir mi?

Belirli koşullarda evet. Özelliğin başlangıçtaki tarifnamede gerçekten açıklanması, ilgili teknik birleşimin ilk dosyadan doğrudan çıkarılabilmesi ve değişikliğin başvurunun mevcut aşamasında usule uygun olması gerekir.

4. İstem değişikliği yapılınca patent başvuru tarihi değişir mi?

İlk başvuru kapsamı içerisinde yapılan usule uygun bir değişiklik, tek başına yeni bir başvuru tarihi oluşturmaz. Ancak ilk dosyada açıklanmamış yeni teknik konu, mevcut başvuru tarihinden yararlanacak biçimde sonradan eklenemez. Yeni teknik çözüm için ayrı başvuru gerekirse başvuru tarihi ve varsa patent rüçhan hakkı koşulları ayrıca değerlendirilir.

5. Patente itiraz edildikten sonra istemler değiştirilebilir mi?

Evet. SMK m. 103/2, patente itiraz edilmesi durumunda Kurumun itiraza ilişkin nihai kararına kadar patentte değişiklik yapılabilmesine imkân tanır. Ancak bu değişikliklerle patentin sağladığı koruma kapsamı aşılamaz. İtiraza cevap ve değişikliklerin sunulması bakımından SMK m. 99/4’teki süre ve usul de dikkate alınmalıdır.

6. Kapsam aşımı tespit edilirse patent mutlaka tamamen hükümsüz mü olur?

Hayır. Kapsam aşımının hangi istemleri etkilediği önemlidir. SMK m. 138/4 kapsamında hükümsüzlük nedeni yalnız belirli istemlere ilişkinse kısmi hükümsüzlük gündeme gelebilir. Bunun mümkün olup olmadığı, patentin istem yapısı ve ilgili kanuni koşullar çerçevesinde değerlendirilir.

7. İstem değişikliği yenilik veya buluş basamağı eksikliğini giderebilir mi?

İlk başvuruda açıklanan teknik özelliklerle yapılan uygun bir sınırlandırma, önceki teknik karşısındaki değerlendirmeyi değiştirebilir. Ancak istem değişikliği, yenilik veya buluş basamağının otomatik olarak kazanılması anlamına gelmez. Değiştirilen istemler ilgili patentlenebilirlik şartları bakımından ayrıca incelenir.

Sonuç

Patent başvurusunda istem değişikliği, teknik koruma talebinin açıklığa kavuşturulması, tarifnamede açıklanmış özelliklerle sınırlandırılması veya inceleme sırasında belirlenen eksikliklerin giderilmesi bakımından önemli bir hukuki imkândır. Bunun temel sınırı, başlangıçta açıklanmamış yeni teknik konunun sonradan aynı başvurunun kapsamına dâhil edilememesidir.

6769 sayılı SMK m. 92, 98 ve 103 çerçevesinde yapılacak değişikliklerin ilk başvuru belgelerine dayanması, doğru usul aşamasında sunulması ve istemlerin teknik bütünlüğünü koruması gerekir. Patent verildikten sonraki değişikliklerde ise koruma kapsamının genişletilmesi yasağı ayrıca önem kazanır. Kapsam aşımı, SMK m. 99 kapsamında itiraz gerekçesi ve SMK m. 138 kapsamında hükümsüzlük nedeni oluşturabilir.

Bu nedenle istem değişikliği değerlendirmesinde ilk tarihli belgeler, değiştirilmiş istemler ve ilgili teknik dayanaklar birlikte incelenmelidir. Başvuru sırasında kapsam aşımı riskinin belirlenmesi veya patentin geçerliliğine etkisinin değerlendirilmesi gereken durumlarda, patent hukuku alanında hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık değerlendirmesi çerçevesinde somut dosyanın teknik ve hukuki özellikleri ele alınabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer