Marka Lisansı Alanın Dava Açma Hakkı: SMK M.158, Şartlar ve Süreler

Marka lisansı alanın dava açma hakkı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.158 uyarınca lisansın türüne ve sözleşmenin hükümlerine bağlıdır. İnhisari (münhasır) lisans alan, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa üçüncü kişilerin marka hakkına tecavüzüne karşı kendi adına dava açabilir. İnhisari olmayan lisans alan ise dava açma hakkı sözleşmede açıkça sınırlandırılmamışsa önce marka sahibinden dava açmasını istemeli; talebin reddi veya bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde gerekli davanın açılmaması hâlinde, kendi menfaatlerinin gerektirdiği ölçüde dava açmalıdır. Ciddi zarar tehlikesinde, üç ay dolmadan ihtiyati tedbir istenebilmesine ilişkin özel bir istisna vardır.

Bu düzenlemede belirleyici soru yalnızca markayı kimin kullandığı değildir. Lisansın gerçekten mevcut olup olmadığı, inhisari niteliği, dava yetkisinin sözleşmeyle sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı, hak sahibine yapılan bildirimin içeriği ve zamanı birlikte değerlendirilir. Markanın sahibinin kim olduğu ile lisans alanın kendi adına hangi davayı takip edebileceği birbirinden ayrılmalıdır.

SMK m.158: Dava Açma Yetkisinin Hukuki Dayanağı

Marka sahibi, tescilden doğan hakkın asıl sahibidir; lisans alan ise belirlenen mal veya hizmetler, süre, ülke yahut bölge ve kullanım koşulları içinde markadan yararlanma yetkisi edinir. Lisans, sırf yapıldığı için marka mülkiyetini lisans alana geçirmez. Bununla birlikte kanun, lisans alanın ticari faaliyetinin üçüncü kişilerin ihlalinden zarar görebileceğini dikkate alarak belirli koşullarda kendi adına dava açma yetkisi tanımıştır.

Bu özel hüküm, marka lisans türleri ve lisans alanın maddi hakları konusundan ayrılır: burada incelenen, lisansın ekonomik içeriğinden ziyade üçüncü kişiye karşı davacı sıfatının ve dava takip yetkisinin hangi koşullarda kullanılabileceğidir. Lisans alanın aktif husumetinin bulunması, ileri sürülen her talebin esas bakımından da kabul edileceği anlamına gelmez.

Ayrıca gerçek lisans ilişkisi ile salt satıcılık, distribütörlük, bayilik veya grup şirketi bağlantısı birbirine karıştırılmamalıdır. Bir sözleşmeye “tek yetkili distribütör” yazılması, tek başına SMK m.24 anlamında inhisari marka lisansı kurulduğunu göstermez. Markayı kullanma izninin, münhasırlığın ve dava yetkisinin gerçekten hangi hükümlerle verildiği somut sözleşme ve fiili ilişki üzerinden incelenir. Marka lisans sözleşmesinin kapsamı ve şekli bu ayrımın sözleşmesel temelini oluşturur.

İnhisari Lisans Alan Ne Zaman Doğrudan Dava Açabilir?

SMK m.158/1 gereğince, inhisari lisans alanın üçüncü kişilerin tecavüzüne karşı kendi adına dava açması için kural olarak önce marka sahibine ihtar göndermesi veya üç ay beklemesi gerekmez. Ancak bu sonuç, lisans sözleşmesinde aksine bir düzenleme bulunmamasına bağlıdır. Örneğin bütün davaların yalnız marka sahibi tarafından açılacağı kararlaştırılmışsa inhisari lisans alanın kanuni varsayılan yetkisi sözleşmeyle değiştirilmiş olabilir.

SMK m.24/2’ye göre sözleşmede aksi belirtilmedikçe lisans inhisari olmayan lisanstır. İnhisari lisansta marka sahibi başkasına lisans veremez; kendi kullanım hakkını açıkça saklı tutmamışsa markayı kendisi de kullanamaz. Bununla birlikte marka sahibinin markayı kullanma hakkını saklı tutması ile lisans alanın üçüncü kişilere dava açma yetkisini sınırlandırması aynı konu değildir; ilgili sözleşme kayıtları ayrı ayrı incelenir.

Dava yetkisi, lisansın kapsamından bağımsız değildir

İnhisari lisansın yalnız belirli ürünler, hizmetler, coğrafi alan veya süre için kurulması mümkündür. Lisans alanın kendi adına talepte bulunurken ihlal ile kendi lisans alanı arasında bağlantı kurması gerekir. Örneğin yalnız belirli ildeki restoran hizmetleri için inhisari lisans alan işletmenin, sözleşmenin kapsamadığı mal grupları nedeniyle kendi zararına dayalı geniş tazminat talebinde bulunması ayrıca gerekçelendirilmelidir. Marka hakkının koruma kapsamı ile lisansın kullanım sınırı, iki ayrı inceleme alanıdır.

Marka sahibi ile inhisari lisans alanın yetkilerinin birlikte bulunduğu durumlarda, aynı fiil için farklı kişilerin farklı zarar iddiaları ileri sürmesi mümkündür. Bununla birlikte aynı zararın iki kez tahsiline yol açacak talepler kabul edilemez; bu genel mesele mükerrer tazminat yasağı çerçevesinde değerlendirilir.

İnhisari Olmayan Lisans Alan İçin Bildirim ve Üç Aylık Süre

İnhisari olmayan lisans alan bakımından SMK m.158/2, doğrudan dava açılmasını genel kural hâline getirmez. Sözleşmede tecavüz nedeniyle dava açma hakkı açıkça sınırlandırılmamışsa kanunda gösterilen bildirim ve bekleme mekanizması işletilir. Bu süreç, marka sahibinin öncelikle hakkını koruyabilmesine olanak tanırken, onun hareketsiz kalması nedeniyle lisans alanın korunmasız bırakılmasını önler.

1. Sözleşme incelenir: Lisansın gerçekten inhisari olmayan nitelikte olduğu; marka, mal veya hizmetler, kullanım alanı ve dava açmaya ilişkin özel hükümler belirlenir. Dava hakkı açıkça sınırlandırılmışsa ikinci fıkradaki varsayılan imkânın kullanılabilirliği ayrıca değerlendirilir.
2. Marka sahibine bildirim yapılır: Hangi markaya, kim tarafından, nerede ve nasıl tecavüz edildiği açıklanarak hak sahibinden gerekli davayı açması istenir. Bildirimin yalnız “ihlali haber vermek” değil, dava açılmasını talep etmek içeriğini de taşıması önemlidir.
3. Ret veya üç aylık hareketsizlik değerlendirilir: Marka sahibi dava açma talebini kabul etmezse, sırf üç ayın dolmasını beklemek kanun metninin zorunlu sonucu değildir. Açık ret yoksa bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde talep edilen davanın açılmamış olması aranır.
4. Lisans alan kendi adına dava açar ve bunu bildirir: Açılan davaya önceki bildirim eklenir; istemler lisans alanın kendi menfaatlerinin gerektirdiği ölçüde kurulur. Lisans alan, dava açtığını ayrıca marka sahibine bildirmelidir.

Üç aylık süre hangi tarihten başlar?

Kanun, üç aylık süre için marka hakkına tecavüzün öğrenilmesini, ilk satış tarihini veya lisans sözleşmesinin imzalandığı günü değil, hak sahibine yapılan bildirimin tarihini esas alır. Bildirimin gönderilmesi ve muhataba ulaştığı tarihin güvenilir biçimde belgelenmesi, sürenin başlangıcına ilişkin uyuşmazlıkları azaltır. SMK m.158/2, bildirim için belirli bir noter şekli öngörmez; buna karşılık noter ihtarnamesi veya içeriği ve ulaşma zamanı ispatlanabilen başka bir yöntem, delil güvenliği bakımından tercih edilebilir.

Üç aylık süre, tecavüzden doğan taleplerin zamanaşımı süresi değildir. Bu süre, inhisari olmayan lisans alanın kendi adına dava açmasına ilişkin özel ön koşulun bir parçasıdır. İhlal nedeniyle zarar büyürken beklemenin sakıncalı olması hâlinde aşağıdaki tedbir istisnası gündeme gelir.

Marka sahibi dava açarsa lisans alan ne yapabilir?

Marka sahibinin istenen davayı açması hâlinde, ikinci fıkranın hareketsizlik gerekçesine dayalı bağımsız dava yolu kural olarak oluşmaz. Lisans alanın mevcut davaya usulüne uygun katılma imkânı, kendi kişisel zararını ileri sürüp süremeyeceği ve sözleşmedeki yetki paylaşımı ayrıca incelenir. Yalnızca aynı işareti ticarette kullanıyor olması, lisans alanın marka sahibi adına kendiliğinden temsilci sıfatıyla işlem yapmasına yetmez.

Üç Ay Beklenmeden İhtiyati Tedbir İstenebilir mi?

Evet. SMK m.158/3, ciddi bir zarar tehlikesi varsa lisans alanın üç aylık sürenin dolmasını beklemeden mahkemeden ihtiyati tedbir istemesine izin verir. Mahkeme tedbire karar verirse, tedbiri isteyen lisans alan esas davayı açmaya da yetkilidir. Bu durumda ikinci fıkradaki bildirim ve diğer şartlar yargılama devam ederken tamamlanır.

Bu istisna, her ihlal iddiasının acil sayıldığı anlamına gelmez. Örneğin yeni başlayan ve hızla yayılan taklit satışları nedeniyle lisans alanın müşteri çevresinin kaybedilmesi, dağıtım ağının bozulması veya delillerin ortadan kalkması yönünde somut ciddi tehlike gösterilmelidir. Tedbir bakımından SMK m.159 ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) ihtiyati tedbir hükümleri birlikte değerlendirilir. Markanın varlığı, lisans ilişkisinin niteliği, tecavüz ihtimali ve tehlikenin somut dayanakları dosyaya konulmalıdır.

Tedbirin türü, ölçülülüğü ve teminatı somut olaya göre belirlenir. Tedbir talebinin reddedilmesi, lisans alanı kendiliğinden üç aylık süreden muaf kılmaz. Ayrıntılı koruma koşulları marka hukukunda ihtiyati tedbir başlığının konusudur; bu makalenin odağı, lisans alanın tedbire başvururken hangi sıfatla hareket ettiğidir.

Lisans Alan Hangi Talepleri İleri Sürebilir?

SMK m.158, lisans alanın tecavüz nedeniyle dava açma yetkisinin kapısını açar. Dava açabilen inhisari lisans alan, m.158/1 kapsamında marka sahibinin Kanun uyarınca açabileceği tecavüz davalarını kendi adına takip edebilir; inhisari olmayan lisans alan ise m.158/2 gereğince taleplerini kendi menfaatlerinin gerektirdiği ölçüde ileri sürebilir. İhlalin tespiti, durdurulması, önlenmesi, sonuçlarının kaldırılması ve koşulları varsa zarar istemleri bu çerçevede gündeme gelebilir. Talep türlerinin tam usulü, marka hakkına tecavüz davası kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Lisans alanın maddi tazminat isteminde hangi zarar önemlidir?

Lisans alanın dava açabilmesi ile maddi tazminata hak kazanması farklı meselelerdir. Satış kaybı, lisanslı bölgede müşteri çevresinin daralması, sözleşmeyle üstlendiği giderlerin boşa çıkması gibi iddia edilen kayıpların ihlalle uygun illiyet bağı içinde ve ilgili dönem bakımından ispatı gerekir. Lisans verenin kendi uğradığı zarar ile lisans alanın kendi ticari zararı birbirinin yerine otomatik olarak talep edilemez. Zararın hesaplanmasıyla ilgili seçenekler, marka tecavüzünde tazminat konusunda incelenir.

Manevi tazminat veya marka itibarına ilişkin tazminat istenebilir mi?

Bu talepler için tek başına lisans alan sıfatı yeterli kabul edilmemelidir. Manevi tazminatın kişilik hakkıyla bağlantısı; marka itibarına yönelik zararın ise hangi hakka ve kime ait menfaati etkilediği ayrıca değerlendirilir. Lisans alanın kendi ticari saygınlığının zedelendiği iddiası, marka sahibinin markasına ait itibardan doğan talebiyle özdeş değildir. Marka itibar tazminatının koşulları farklı bir inceleme konusudur.

Bu alanda mahkeme kararlarına da dikkatli yaklaşmak gerekir: Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 09.12.2021 tarihli, E. 2021/5669, K. 2021/7002 sayılı kararında çoğunluk, inhisari lisans alan lehine hükmedilen manevi tazminatı da içeren kararı onamıştır. Karardaki karşı oy ise lisans alanın yalnız lisans hakkına dayanarak kişiye sıkı sıkıya bağlı manevi tazminat isteyemeyeceğini savunmuştur. Karşı oy, çoğunluğun benimsediği hüküm değildir. Bu nedenle bütün lisans alanların manevi tazminatı her durumda isteyebileceği veya hiçbir durumda isteyemeyeceği yönünde mutlak bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.

SMK m.158’deki tecavüz davası yetkisinin, markanın hükümsüzlüğü veya idari iptal gibi farklı hukuki yollar için sınırsız ve otomatik bir temsil yetkisi verdiği de söylenemez. Marka hükümsüzlüğü için kendi dava ehliyeti ve hukuki yarar koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Ceza soruşturmasına ilişkin şikâyet yetkisi de sivil tecavüz davası yetkisinden otomatik olarak çıkarılamaz.

Sözleşme, Sicil ve Davacı Sıfatının İspatı

Dava yetkisinin ilk delili marka sicil kaydı ile lisans sözleşmesinin birlikte incelenmesidir. SMK m.148/4 uyarınca sınai mülkiyet hakları üzerindeki hukuki işlemler yazılı şekle tabidir. Marka lisansı bakımından genel kural, sözleşmenin geçerliliğini sicile kayda bağlamaz; ancak m.148/5’e göre sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Ortak marka için lisans verilmesinin sicile kayıt hâlinde geçerli olması ise m.148/7’deki özel düzenlemedir.

Lisans sözleşmesi dosyaya sunulurken özellikle taraflar ve imza yetkileri; ilgili markanın tescil numarası; mal ve hizmet kapsamı; lisansın inhisari olup olmadığı; başlangıç ve bitiş tarihleri; coğrafi sınır; dava ve bildirim yetkileri; fesih ve sona erme hükümleri incelenmelidir. İngilizce veya başka dilde hazırlanan belgeler için yargılama diline uygun çeviriler, gerektiğinde yabancı belgelerin şekli geçerliliğine ilişkin belgeler hazırlanır.

Marka hakkının başka bir kişiye devredilmesi, lisans ilişkisinin sona ermesi veya değiştirilmesi, dava tarihindeki sıfat bakımından ayrıca değerlendirme gerektirir. Lisansın feshi ve fesih sonrası kullanım konusundaki uyuşmazlık, üçüncü kişinin ihlaline karşı m.158 kapsamında dava açılmasından farklıdır.

Öte yandan şirketlerin aynı ekonomik grupta bulunması, aynı ortaklara sahip olması, markalı ürünleri satması veya bir şirketin diğerinin Türkiye temsilcisi olarak tanıtılması, tek başına yazılı marka lisansı yahut kanuni dava hakkının yerine geçmez. Mahkeme, lisans verenin gerçekten hak sahibi olup olmadığını ve davacının davaya dayandığı sözleşmenin tecavüze konu kullanım dönemini kapsayıp kapsamadığını araştırır. Franchise ilişkisindeki marka lisansı açısından da aynı ayrım önemlidir.

Bildirim ve İhlal Delilleri Nasıl Hazırlanmalı?

İnhisari olmayan lisans alan bakımından uyuşmazlığın sonucu bazen ihlalin varlığından önce, marka sahibine doğru içerikte bildirim yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Bildirim belgesinde taraflar, marka ve lisans sözleşmesi açıkça belirlenmeli; üçüncü kişinin hangi fiillerine karşı hangi davanın açılmasının istendiği anlaşılmalıdır. Teslim ve ulaşma kayıtları, üç aylık sürenin hesabı bakımından korunmalıdır.

Pratik delil dosyası şu ayrım gözetilerek hazırlanabilir:

• Hak ve yetki: Tescil örneği, yazılı lisans sözleşmesi, ek protokoller, varsa sicil kayıtları, imza ve temsil belgeleri.
• Bildirim usulü: Marka sahibine yöneltilen dava açma talebi, noter veya doğrulanabilir gönderim kayıtları, tebliğ/ulaşma bilgisi, hak sahibinin cevabı ve daha sonra dava açıldığına ilişkin ikinci bildirim.
• İhlal vakıası: Ürün ve ambalaj örnekleri, faturalar, satış ilanları, tarihli internet kayıtları, reklam malzemeleri ve ihlali gösteren diğer güvenilir belgeler.
• Lisans alanın menfaati: Lisanslı mal veya hizmetlerle bağlantılı ticari faaliyet, satış ve stok kayıtları, müşteri kaybına ilişkin veriler, coğrafi faaliyet ve zarar dönemi.
• Acil tedbir: Yakın ve ciddi zarar tehlikesini ortaya koyan güncel satış, yayılma, stok, dağıtım veya delil kaybı göstergeleri.

Bir ekran görüntüsünün bulunması, tek başına hem ihlali hem de lisans alanın dava açma yetkisini ispatlamaz. Dijital delilin hangi tarihte elde edildiği ve hangi kullanım için toplandığı önemlidir. Gerekli hâllerde marka ihlalinde delil tespiti mekanizması değerlendirilir; lisans alanın hangi dava veya tedbir hakkıyla hareket ettiği ayrıca dosyada gösterilir.

Görev, Yetki ve Dava Öncesi Usul

SMK m.158, dava açmaya yetkili lisans alanı belirler; görevli mahkemeyi veya bütün dava usulünü tek başına düzenlemez. SMK m.156 uyarınca marka hakkına tecavüzden kaynaklanan hukuk davalarında görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde, kanunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili yer mahkemesi ise olayın özellikleri ve SMK m.156 ile genel usul kuralları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir; lisans alanın yerleşim yeri her uyuşmazlıkta kendiliğinden kesin yetkili sayılmaz.

Konusu bir miktar para olan ve ticari dava niteliği taşıyan tazminat taleplerinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A uyarınca dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Salt ihlalin durdurulması veya önlenmesi istemi ile parasal istemlerin birlikte yöneltilmesi hâlinde arabuluculuğun kapsamı somut dava kurgusuna göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bu konudaki usul ayrımları marka hakkına tecavüzde arabuluculuk yazısına aittir.

Son olarak SMK m.158/2’deki bildirim, üçüncü kişiye gönderilen tecavüz ihtarnamesiyle karıştırılmamalıdır. Birincisi lisans alanın kendi marka sahibinden dava açmasını istemesidir; ikincisi ihlal ettiği ileri sürülen üçüncü kişiye yöneliktir. Bildirimlerin muhatabı ve hukuki sonucu farklıdır.

Yargı Kararlarında Lisans Alanın Dava Yetkisi

Yargı kararlarında temel inceleme, lisans alanın markayı ticarette fiilen kullanmasından ziyade, dava tarihindeki hukuki sıfatına ve sözleşmeden doğan yetkisine yönelir. Konuya ilişkin kararlar, olaya uygulanacak kanun ve somut sözleşme hükümleriyle birlikte okunmalıdır:

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 09.03.2015, E. 2014/18453, K. 2015/3204: İlgili il sınırlarını kapsayan inhisari lisans sözleşmesine dayalı davada, tecavüzün önlenmesi ve lisans bedeli esaslı maddi tazminatın kabulünü içeren hüküm onanmıştır. Karar mülga 556 sayılı KHK dönemine aittir; coğrafi kapsamı belirli lisansın dava bakımından önemini örnekler. Karar metni.
• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 03.07.2025, E. 2025/733, K. 2025/957: Marka sicilinde hak sahibi olmayan ve lisans/temsil belgelerine dayanan davacının aktif husumeti tartışılmıştır. Bölge adliye mahkemesi, dava yetki belgesi, ileri sürülen haksız rekabet iddiaları ve SMK m.158 çerçevesinde değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek ilk derece ret kararını kaldırıp dosyayı esas incelemesi için geri göndermiştir. Bu karar, tecavüz iddiasının esastan kabulü anlamına gelmez. Karar metni.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 09.12.2021, E. 2021/5669, K. 2021/7002: İnhisari lisansın niteliği ile manevi tazminatın lisans alan tarafından istenebilmesi tartışılmış; çoğunluk hükmü onarken karşı oy hem lisansın münhasırlığına hem manevi tazminat yetkisine karşı çıkmıştır. Bu ayrışma, sözleşme metninin ve istenen tazminatın niteliğinin ayrı ayrı araştırılması gerektiğini gösterir. Karar da mülga 556 sayılı KHK’ya dayalı uyuşmazlığa ilişkindir. Karar metni.

Eski KHK dönemindeki kararlar yeni SMK m.158’in lafzının yerine geçirilemez. Özellikle mülga düzenlemede yer alan noter yoluyla bildirim ifadesi, mevcut m.158/2 metninde aynı şekil şartı olarak tekrarlanmamıştır. Geçmiş döneme ilişkin olaylar kendi yürürlük zamanlarındaki hükümlere göre değerlendirilir.

Varsayımsal Uygulama Örnekleri

Örnek 1: Belirli bölgede inhisari marka lisansı

A işletmesi, tescilli bir hizmet markası için belirli bölgede inhisari lisans almış ve sözleşmede dava yetkisi sınırlandırılmamıştır. Aynı bölgede üçüncü bir işletmenin markayı izinsiz kullanması hâlinde A, m.158/1’e dayanarak marka sahibinin önce harekete geçmesini beklemeksizin kendi adına dava açabilir. İhlalin varlığı, lisansın bölgesel kapsamı ve talep edilen zararın kime ait olduğu yine ispat edilmelidir.

Örnek 2: İnhisari olmayan lisans, bildirim ve cevap verilmemesi

B işletmesinin inhisari olmayan lisansı vardır; dava açma hakkı sözleşmede açıkça sınırlandırılmamıştır. B, somut tecavüzü açıklayarak marka sahibinden dava açmasını talep eder. Hak sahibi talebi reddetmez fakat bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde gerekli davayı açmazsa B, bildirimi dosyaya ekleyip kendi menfaatinin gerektirdiği ölçüde dava açabilir ve bu durumu marka sahibine ayrıca bildirir.

Örnek 3: Üç aylık süre dolmadan ciddi zarar tehlikesi

C işletmesi inhisari olmayan lisans alandır. Taklit ürünlerin kısa sürede geniş bir dağıtım ağına girdiğine ilişkin belgeleri vardır ve zarar tehlikesi ciddidir. C, m.158/3’e dayanarak üç aylık süre geçmeden ihtiyati tedbir talep edebilir. Mahkemenin tedbir vermesi hâlinde erken dava açabilir; ancak HMK’nın tedbiri tamamlayan işlemlerine ilişkin sürelere uymalı ve m.158/2’de aranan şartları yargılama sırasında tamamlamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İnhisari marka lisansı alanın dava açması için marka sahibinden izin alması gerekir mi?

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça hayır. SMK m.158/1 doğrudan dava açma imkânı tanır. Ancak önce inhisari lisansın varlığı ve somut tecavüzün lisans kapsamıyla bağlantısı gösterilmelidir.

İnhisari olmayan lisans alan üç ay dolmadan dava açabilir mi?

Marka sahibinin gerekli davayı açma talebini açıkça reddetmesi hâlinde üç aylık sürenin dolması ayrıca beklenmez. Ciddi zarar tehlikesinde mahkemenin ihtiyati tedbir kararı vermesi de m.158/3 uyarınca süre dolmadan dava yolunu açabilir; ikinci fıkra şartları yargılama sırasında tamamlanır.

Üç aylık süre ihlalin öğrenildiği tarihten mi başlar?

Hayır. SMK m.158/2, bildirim tarihini esas alır. Hak sahibine dava açması yönünde yapılan bildirimin içeriği ve ulaşma tarihi ispatlanabilir olmalıdır.

Bildirim mutlaka noter aracılığıyla mı yapılmalıdır?

SMK m.158/2 mevcut metni, noter aracılığıyla bildirim yapılmasını açık bir geçerlilik şartı olarak öngörmez. Ancak içeriğin ve ulaşma tarihinin sonradan ispatı bakımından noter ihtarı veya aynı güvenilirliği sağlayan belge düzeni önemlidir.

Lisans sözleşmesi sicile kaydedilmemişse dava açılamaz mı?

Genel marka lisansında sicil kaydı kural olarak sözleşmenin geçerlilik şartı değildir. Bununla birlikte SMK m.148/5 uyarınca sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan hakların iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi sorunu vardır. Ortak markaya lisans verilmesindeki özel sicil geçerlilik kuralı da ayrıca dikkate alınmalıdır.

Yalnızca distribütör veya franchise işletmesi olmak dava açmak için yeterli midir?

Hayır. Distribütörlük veya franchise ilişkisi kendi başına inhisari marka lisansını kanıtlamaz. Markaya ilişkin yazılı kullanım hakkı, lisansın türü ve SMK m.158 şartları somut belgelerle ortaya konulmalıdır.

Lisans alan hem kendi zararını hem marka sahibinin bütün zararını isteyebilir mi?

Lisans alanın dava yetkisi, marka sahibinin her zarar kaleminin hiçbir ayrım yapılmaksızın ona geçtiği anlamına gelmez. Özellikle inhisari olmayan lisans alanın istemleri kendi menfaatlerinin gerektirdiği ölçüyle sınırlıdır. Zararın kime ait olduğu, niteliği ve mükerrer tahsil riski her kalem bakımından incelenmelidir.

Sonuç

Marka lisansı alanın dava açma hakkı bakımından ilk kontrol noktası, lisansın inhisari mi inhisari olmayan mı olduğudur. İnhisari lisans alan, aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa tecavüze karşı kendi adına doğrudan dava açabilir. İnhisari olmayan lisans alanın yolu ise sözleşmedeki sınır, hak sahibine yapılmış somut dava açma bildirimi, ret veya üç aylık hareketsizlik ve açılan davanın marka sahibine bildirilmesi üzerinden şekillenir. Ciddi zarar tehlikesinde m.158/3’ün tedbir istisnası ile HMK’nın tamamlayıcı süreleri birlikte uygulanır.

Somut uyuşmazlıkta dava açma sıfatının, bildirimlerin ve talep sınırlarının lisans sözleşmesiyle birlikte değerlendirilmesi, usulden ret ve hak kaybı riskini azaltır. Marka lisansından doğan bu tür uyuşmazlıklarda hukuki inceleme ve başvuru yollarına ilişkin bilgi için marka uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmet alanı incelenebilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer