Patent Mi Faydalı Model Mi? Patent Faydalı Model Farkı

Patent Faydalı Model Farkı nedir? Patent ile faydalı model arasındaki temel fark, patent korumasında yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarının birlikte aranması; faydalı model korumasında ise yenilik ve sanayiye uygulanabilirliğin yeterli olmasıdır. Ayrıca patentin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, faydalı modelin koruma süresi 10 yıldır. Bununla birlikte faydalı model her teknik buluş için kullanılamaz. Özellikle usuller, kimyasal ve biyolojik maddeler, eczacılıkla ilgili buluşlar ve biyoteknolojik buluşlar bakımından önemli sınırlamalar bulunmaktadır. Hangi korumanın seçileceği, buluşun teknik niteliğine, önceki teknik karşısındaki durumuna, korunmak istenen ürün veya yönteme ve başvurunun hukuki amacına göre belirlenmelidir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), patent ile faydalı modeli birbirinden farklı şartlara bağlamıştır. Bu nedenle faydalı modeli yalnızca daha kısa süreli bir patent olarak değerlendirmek doğru değildir. İki koruma türü arasındaki farklar, yalnızca süre ve maliyetle değil; koruma konusu, hukuki geçerlilik, başvuru incelemesi ve üçüncü kişilerin başvurabileceği itiraz yollarıyla birlikte ele alınmalıdır.

Patent ve Faydalı Model Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

Patent ile faydalı model, teknik buluşlara yönelik sınai mülkiyet koruması sağlar. Ancak her teknik çözümün her iki koruma türünden de yararlanabileceği söylenemez. SMK m.82, m.83, m.101 ve m.142–145 hükümleri birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki ayrımlar ortaya çıkar.

Bu karşılaştırmanın en önemli sonucu şudur: Faydalı modelde buluş basamağı aranmadığı için her yenilik otomatik olarak korunmaz. Teknik çözümün faydalı modele elverişli bir konuda bulunması, yeni olması, sanayiye uygulanabilmesi ve başvurunun diğer kanuni şartları karşılaması gerekir.

Patent ise teknik alandaki uzman kişi açısından aşikâr olmayan bir buluşu da gerektirdiğinden, verilebilirlik değerlendirmesinde farklı bir eşiğe sahiptir. Patent korumasının genel yapısı hakkında patent hakkının doğumu ve korunma şartları ayrıca incelenebilir.

Yenilik, Buluş Basamağı ve Sanayiye Uygulanabilirlik Bakımından Farklar

1. Patent ve faydalı modelde yenilik şartı

SMK m.83/1 uyarınca tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluş yeni kabul edilir. Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir hâle gelmiş teknik bilgileri kapsar.

Dolayısıyla bir buluşun yalnızca Türkiye’de bilinmemesi, patent veya faydalı model alınabilmesi için yeterli değildir. Daha önce yurt dışında açıklanmış bir teknik çözüm de yenilik bakımından engel oluşturabilir.

Örneğin belirli bir bağlantı mekanizmasının farklı bir ülkede yayımlanan patent dokümanında bütün teknik özellikleriyle açıklanmış olması, aynı mekanizma için Türkiye’de yapılan sonraki başvurunun yenilik değerlendirmesini etkileyebilir.

Faydalı modelde ise SMK m.142/2 ayrıca önemli bir sınırlama getirir: Buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler, yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Bu nedenle bilinen bir teknik çözüme katkısız veya ilgisiz unsurlar eklenmesi, tek başına faydalı model koruması elde edilmesini sağlamaz.

Yenilik değerlendirmesi, teknik özelliklerin önceki bilgilerle karşılaştırılmasını gerektirir. Patentte bu ölçütün ayrıntılı hukuki çerçevesi patentte yenilik şartı ve tekniğin bilinen durumu başlıklı incelemede ele alınmaktadır.

2. Patentte buluş basamağı aranırken faydalı modelde neden aranmaz?

SMK m.82/1 uyarınca patent verilebilmesi için buluşun buluş basamağı içermesi gerekir. SMK m.83/4, ilgili teknik alandaki uzman kişiye göre aşikâr olmayan buluşun bu şartı sağladığını düzenler.

Buluş basamağı değerlendirmesinde yalnızca çözümün daha önce aynen açıklanıp açıklanmadığı değil, önceki teknik bilgilerden hareket eden uzman kişinin söz konusu çözüme aşikâr biçimde ulaşıp ulaşamayacağı da önem taşır.

Faydalı model bakımından SMK m.142/1 ise yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarına atıf yapar. Patentteki buluş basamağı şartı burada bağımsız bir koruma koşulu olarak öngörülmemiştir.

Bu fark şu anlama gelir: Yeni ve sanayiye uygulanabilir bir ürün çözümü patent için gerekli buluş basamağı şartını karşılamasa bile, diğer kanuni koşulları yerine getiriyorsa faydalı model korumasına elverişli olabilir. Ancak bunun tersi şekilde, buluş basamağı bulunan her teknik çözümün faydalı modelle korunabileceği söylenemez; faydalı modelin konu bakımından istisnaları ayrıca uygulanır.

Patent yönünden değerlendirmenin nasıl yapılacağı patentte buluş basamağı ve teknik problem incelemesi kapsamında ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

3. Sanayiye uygulanabilirlik her iki korumada da zorunludur

SMK m.83/6 uyarınca buluşun tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olması gerekir.

Bu şart hem patent hem faydalı model bakımından geçerlidir. Bir teknik çözümün mutlaka seri üretime geçmiş veya piyasada satışa sunulmuş olması gerekmez. Önemli olan, teknik olarak üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olmasıdır.

Buluşun yalnızca ticari bakımdan ilgi çekici olması ise sanayiye uygulanabilirlik şartının sağlandığını göstermez. Teknik açıklama, istemler ve gerektiğinde deneysel veriler bu değerlendirmede önem taşır.

Üç temel ölçütün birlikte nasıl değerlendirildiği patentlenebilirlik şartları başlıklı yazıda ayrıca incelenmektedir.

Hangi Buluşlar Patent veya Faydalı Model ile Korunabilir?

Patent ile faydalı model arasındaki belirleyici farklardan biri korumaya elverişli teknik konulardır.

Ürün buluşları ile usul buluşları arasındaki ayrım

Patent koruması, kanunun izin verdiği ölçüde hem bir ürüne hem de bir usule ilişkin olabilir. Örneğin yeni bir teknik cihazın yapısı ürün buluşu; belirli bir üretim veya işleme yöntemi ise usul buluşu olarak değerlendirilebilir.

SMK m.142/3-ç uyarınca usuller ve bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar faydalı model korumasının dışındadır. Bu nedenle bir yöntemin korunması hedefleniyorsa faydalı model başvurusu, patent başvurusunun genel bir alternatifi değildir.

Ancak ürünün bir usulle üretilebilmesi ile buluşun hukuki konusunun yalnızca usul veya doğrudan o usul sonucunda elde edilen ürün olması birbirine karıştırılmamalıdır. Somut istemlerin neyi koruduğu incelenmelidir.

Kimyasal, biyolojik ve eczacılıkla ilgili buluşlar

SMK m.142/3, faydalı model bakımından patent dışlamalarına ek sınırlamalar getirir. Buna göre:

• Kimyasal ve biyolojik maddeler, bunlara ilişkin usuller ve bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• Eczacılıkla ilgili maddeler veya usuller ile bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• Biyoteknolojik buluşlar,
• Usuller ve bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar

faydalı modelle korunamaz.

Bu konularda patent korumasının mümkün olup olmadığı ayrıca SMK m.82 ve m.83 hükümleriyle değerlendirilir. Örneğin eczacılıkla ilgili bir maddenin faydalı model dışında kalması, o maddenin hiçbir koşulda patentlenemeyeceği anlamına gelmez.

Öte yandan yalnızca kimyasal bir bileşen içeren bir cihazın bulunması, cihazın bütün teknik özelliklerinin kendiliğinden faydalı model koruması dışında kaldığı sonucunu doğurmaz. Başvurunun gerçek teknik konusu ve istemleri belirleyicidir.

Her iki koruma türünde ortak istisnalar

SMK m.142/3, patent verilebilirliğinin SMK m.82/2 ve m.82/3 kapsamındaki istisnalarını faydalı model bakımından da geçerli kabul eder.

Bunlar arasında kanunda belirtilen kapsamlarıyla keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, bilgisayar programlarının kendisi, estetik nitelikli ürünler, bilginin sunumu ve kamu düzeni veya genel ahlaka aykırı buluşlar gibi konular yer alır.

Bir buluşun istisna kapsamında olup olmadığını değerlendirirken yalnızca sektörel adı veya ticari kullanım amacı esas alınamaz. İstemlerde tanımlanan gerçek teknik özellikler incelenmelidir.

Patent bakımından genel koruma dışlamaları patent verilemeyen buluşlar, faydalı modele özgü dışlamalar ise faydalı model verilemeyecek buluşlar başlıklı makalelerde ayrıntılandırılmaktadır.

Patent ve Faydalı Modelin Koruma Süresi Kaç Yıldır?

SMK m.101/1 açık bir süre ayrımı öngörmektedir:

• Patent: Başvuru tarihinden itibaren 20 yıl.
• Faydalı model: Başvuru tarihinden itibaren 10 yıl.

Her iki süre de kanunun bu hükmü kapsamında uzatılamaz. Koruma süresinin başlangıcında başvuru tarihi esas alınır; belgenin verilme tarihi başlangıç olarak kabul edilmez.

Örneğin 15 Mart 2026 tarihinde yapılan ve ilgili şartları sağlayarak koruma elde eden bir başvuruda, patent ve faydalı model için kanuni koruma süresi aynı başvuru tarihinden hareketle hesaplanır. Ancak patent için 20 yıllık, faydalı model için 10 yıllık dönem dikkate alınır.

Başvuru tarihinden itibaren koruma süresinin hesaplanması, başvurunun yapıldığı anda kesinleşmiş bir sınai mülkiyet hakkının her durumda doğduğu anlamına gelmez. Başvurunun geçerli şekilde yürütülmesi, hakkın verilmesi, yıllık ücretler ve hakka ilişkin diğer hukuki koşullar ayrıca önem taşır.

Koruma süresinin dolmasından önce de yıllık ücretlerin yerine getirilmemesi veya başka sona erme nedenleri nedeniyle hukuki sonuçlar doğabilir. Bu nedenle 20 veya 10 yıllık süre, her koşulda kesintisiz ve geçerli bir koruma garantisi değildir.

Patentin koruma süresi ve hakkın sona erme nedenleri patent koruma süresi başlıklı makalede ayrıca incelenmektedir.

Faydalı modelin sağladığı hak patentten daha mı zayıftır?

Faydalı modelin daha kısa süreli olması veya buluş basamağı gerektirmemesi, geçerli bir faydalı modelin ihlale karşı hukuken korumasız olduğu anlamına gelmez.

SMK m.145/1 gereğince, faydalı modele ilişkin açık hüküm bulunmadığı ve faydalı modelin özelliğiyle çelişmediği takdirde patentler için öngörülen hükümler faydalı modeller hakkında da uygulanır.

Buna göre geçerli bir faydalı modelin koruma kapsamına giren izinsiz üretim, satış veya diğer ilgili ticari fiiller karşısında hak sahibinin hukuki koruma talep etmesi mümkündür.

Bununla birlikte korumanın kapsamını yalnızca belgenin patent veya faydalı model olarak adlandırılması belirlemez. Korunmuş teknik özellikler, istemler, açıklama ve somut kullanımın bu istemlerle ilişkisi önemlidir.

SMK m.89’un istemlerle belirlenen koruma sınırına ilişkin ilkeleri, SMK m.145 çerçevesinde uygun olduğu ölçüde faydalı modeller bakımından da önem taşır. Patent yönünden bu konunun hukuki ayrıntıları patent istemlerinin yorumu ve koruma kapsamı başlıklı yazıda incelenmektedir.

Sonuç olarak bir faydalı modelin ihlal karşısında sağlayabileceği korumanın etkisi, yalnızca patentten farklı bir belge olmasına değil, geçerliliğine ve somut teknik koruma kapsamına bağlıdır.

Patent ve Faydalı Model Başvuru, Araştırma ve İnceleme Süreçleri Nasıl Farklıdır?

Her iki başvuru türünde de teknik açıklamanın ve korunması istenen buluşun doğru hazırlanması önem taşır. Ancak araştırma ve inceleme mekanizmaları aynı değildir.

Patent başvurusunda araştırma ve inceleme

Patent başvurusunda SMK m.90 ve devamındaki başvuru hükümleri uygulanır. Başvuruya ilişkin şekli işlemlerden sonra araştırma ve inceleme aşamaları gündeme gelir.

Araştırma raporu önceki teknik belgelerle buluşun ilişkisini ortaya koyarken, SMK m.98 kapsamında gerçekleştirilen incelemede başvurunun ve buluşun kanuni şartları karşılayıp karşılamadığı değerlendirilir.

Bu kapsamda başvuru sahibi görüşlerini sunabilir ve kanuni sınırlar içinde değişiklikler yapabilir. Şartların sağlanması hâlinde patent verilmesine karar verilebilir; sağlanmaması durumunda başvuru reddedilebilir veya kanunda öngörülen başka işlem sonuçları ortaya çıkabilir.

Patent başvurusunun belge ve işlem akışı için patent başvuru süreci ve gerekli belgeler ile patent araştırma raporunun değerlendirilmesi konuları ayrıca incelenebilir.

Faydalı modelde araştırma bulunur, ayrı patent incelemesi bulunmaz

Faydalı model başvurusunun özel usulü SMK m.143’te düzenlenmiştir. Faydalı model bakımından araştırma talebi ve araştırma raporu önemli aşamalardır.

Ancak faydalı modelde, patent başvurusunda SMK m.98 kapsamında yürütülen ayrı inceleme raporu süreci bulunmaz.

Bu durum, faydalı modelin hiçbir hukuki veya teknik değerlendirme yapılmadan verildiği anlamına gelmez. Kurum; araştırma raporunu, başvuru sahibinin itirazlarını, üçüncü kişilerin görüşlerini ve gerektiğinde yapılan değişiklikleri değerlendirir.

Ayrıca faydalı modele konu buluşun kanunen koruma dışında kalması veya tarifname ya da istemlerin araştırmaya elverişli açıklıkta olmaması belirli usul sonuçları doğurabilir.

Bu nedenle faydalı model başvurusu da araştırma ve hukuki uygunluk değerlendirmesine tabidir. Patentteki ayrı inceleme raporunun bulunmaması, yenilik şartının aranmadığı veya hukuken geçersiz bir buluşun geçerli hâle geleceği anlamına gelmez.

Faydalı model dosyasının özel işlem aşamaları faydalı model başvurusu ve araştırma raporu başlıklı makalenin konusudur.

Üçüncü kişilerin itiraz ve görüş bildirme hakları farklı mıdır?

Evet. Patent ile faydalı model arasında üçüncü kişilerin başvurabileceği idari yollar bakımından önemli bir fark bulunmaktadır.

Patentte: SMK m.99/1 uyarınca üçüncü kişiler, patentin verilmesi kararının Bültende yayımlanmasından itibaren altı ay içinde ve gerekli usul şartlarına uyarak patentin verilmesine itiraz edebilir. İtiraz sebepleri kanunda sınırlandırılmıştır.

Faydalı modelde: SMK m.143/8 uyarınca araştırma raporunun yayımlanmasından itibaren üç ay içinde başvuru sahibi araştırma raporunun içeriğine itiraz edebilir; üçüncü kişiler ise ilgili belgelerle görüş bildirebilir.

Faydalı model verildikten sonra patentteki SMK m.99 itiraz mekanizması işletilemez. SMK m.143/11 uyarınca verilmiş faydalı modelin hükümsüzlüğü mahkemeden talep edilebilir.

Dolayısıyla patentteki verilme sonrası altı aylık itiraz ile faydalı modelde araştırma raporu üzerine üç aylık görüş bildirme dönemi, aynı hukuki işlem değildir.

Belge verilmesi geçerliliği kesinleştirir mi?

Hayır. SMK m.98/9 patentin verilmesinin, m.143/13 ise faydalı modelin verilmesinin hakkın geçerliliği ve yararlılığı konusunda Kurum tarafından garanti anlamına gelmediğini düzenler.

Her iki hakkın da kanuni sebeplerin bulunması hâlinde hükümsüzlüğü gündeme gelebilir. Faydalı model bakımından geçersizlik incelemesinin özel dayanağı SMK m.144’tür.

Bu ayrım, bir belgeye dayanılarak üçüncü kişilere karşı hak ileri sürülmeden veya bir buluş için lisans ya da yatırım sözleşmesi yapılmadan önce dikkate alınmalıdır.

Faydalı modele özgü yargısal geçersizlik sebepleri ve usulü faydalı model hükümsüzlüğü davası başlıklı makalede açıklanmaktadır.

Patent mi Faydalı Model mi Daha Avantajlıdır?

Her buluş için tek bir koruma türünün daha avantajlı olduğu söylenemez. Faydalı modelin ayrı patent incelemesi aşaması içermemesi, bazı başvurularda daha sınırlı işlem maliyeti ve daha kısa başvuru süreci sağlayabilir. Ancak bu, bütün dosyalarda kesin süre veya maliyet üstünlüğü bulunduğu anlamına gelmez.

Toplam maliyet değerlendirmesinde başvuru ve araştırma ücretleri, patentte inceleme ücretleri, teknik dosyanın hazırlanması, olası değişiklikler, yıllık ücretler ve ilgili diğer işlemler birlikte dikkate alınmalıdır.

Bunun yanında başvuru türü seçimi yalnızca ilk maliyet üzerinden yapılamaz. Korunmak istenen teknik çözümün ticari kullanım dönemi, rakiplerin benzer çözümler geliştirme ihtimali, istemlerin koruma sınırı ve hükümsüzlük riski de değerlendirilmelidir.

Doğru koruma türü için beş hukuki değerlendirme

1. Teknik konu: Buluş bir ürün müdür, usul müdür? Faydalı modele ilişkin kanuni istisnalardan birine giriyor mu?
2. Yenilik: Aynı teknik çözüm daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya erişilebilir biçimde açıklanmış mı?
3. Buluş basamağı: Teknik çözüm ilgili uzman kişi için aşikâr olmayan bir ilerleme içeriyor mu?
4. Koruma ihtiyacı: Ticari ve teknik kullanım dönemi bakımından 10 yıllık koruma yeterli mi, yoksa daha uzun süreli koruma hedefleniyor mu?
5. Başvuru ve geçerlilik riski: Teknik açıklama, istemler, önceki belgeler ve beklenen üçüncü kişi itirazları hangi hukuki sonuçları doğurabilir?

Bu değerlendirmeler için öncelikle buluşun teknik özellikleri ortaya konulmalı ve önceki teknik taranmalıdır. Başvuru öncesi araştırma hakkında patent araştırması ve önceki teknik taraması başlıklı makaleden yararlanılabilir.

Başvuru türünün uygun seçilmesi ayrıca üçüncü kişilere ait haklardan bağımsız olarak değerlendirilmelidir. Bir buluş için patent veya faydalı model alınması, o buluşun ticari kullanımının başkalarına ait geçerli patentleri ihlal etmeyeceğini kendiliğinden göstermez. Bu ayrı mesele patent kullanım serbestliği (FTO) araştırması kapsamında ele alınmaktadır.

Somut Buluş Örnekleriyle Patent ve Faydalı Model Karşılaştırması

Aşağıdaki örnekler, başvuru türü seçiminin hangi teknik ve hukuki sorulara bağlı olduğunu göstermek amacıyla verilmiştir. Her örnekte nihai değerlendirme, önceki teknik belgeler ve hazırlanacak istemler doğrultusunda yapılmalıdır.

Örnek 1: Yeni bir mekanik bağlantı aparatı

Bir işletmenin, mevcut bağlantı aparatlarından farklı çalışan ve üretimde kullanılabilen yeni bir mekanizma geliştirdiği varsayılsın.

Bu mekanizma önceki teknik karşısında yeniyse ve faydalı modelin koruma dışı konuları arasında değilse faydalı model başvurusu değerlendirilebilir.

Aynı mekanizma ilgili teknik alandaki uzman kişi için aşikâr olmayan bir çözüm oluşturuyorsa patent koruması da gündeme gelebilir.

Burada seçenekler arasındaki hukuki ayrım, yalnızca ürünün mekanik olması değildir. Yenilik, buluş basamağı, istemler ve koruma süresi birlikte dikkate alınmalıdır.

Örnek 2: Yeni bir üretim yöntemi

Bir işletmenin enerji tüketimini azaltan yeni bir üretim yöntemi geliştirdiği varsayılsın. Korunmak istenen teknik çözüm, belirli işlem adımlarından oluşan bir usulse SMK m.142/3-ç nedeniyle faydalı model koruması söz konusu olmaz.

Bu durumda yöntemin patentlenebilirliği, SMK m.82 ve m.83 çerçevesinde değerlendirilmelidir. Yöntemin patentlenebilmesi için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarının karşılanması gerekir.

Örnek 3: Yeni bir kimyasal bileşik

Bir araştırma ekibinin belirli bir teknik kullanım için yeni bir kimyasal bileşik geliştirdiği varsayılsın.

Kimyasal maddelere ilişkin buluşlar SMK m.142/3-a kapsamında faydalı model korumasının dışındadır.

Patent bakımından ise söz konusu bileşiğin ilgili kanuni şartları karşılayıp karşılamadığı ayrıca incelenir. Bu örnekte, faydalı modelde buluş basamağı aranmamasının kimyasal bileşiğe faydalı model alınmasını sağlamayacağı görülmektedir.

Örnek 4: Teknik bir ölçüm cihazının geliştirilmesi

Mevcut ölçüm cihazının yeni bir sensör yerleşimi sayesinde daha kararlı ölçüm yapabildiği bir sistem geliştirildiği varsayılsın.

Bu sistemde korunmak istenen şey, cihazın yapısal veya işlevsel teknik özellikleri olabilir. Yenilik, sanayiye uygulanabilirlik ve faydalı modelin konu bakımından şartları mevcutsa faydalı model seçeneği incelenebilir.

Öte yandan teknik çözümün önceki bilgilere göre aşikâr olmadığı da ortaya konulabiliyorsa patent seçeneği değerlendirilebilir. Korunmak istenen şey cihazdan bağımsız bir ölçüm usulüyse faydalı modelin usul istisnası ayrıca önem kazanır.

Bu dört örneğin ortak noktası, sektör adının veya ürünün ticari değerinin tek başına koruma türünü belirlememesidir. Hukuki değerlendirme, buluşun teknik konusu ve istemlerle talep edilecek koruma üzerinden yapılır.

Patent ve Faydalı Model Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Basit bir buluş için patent alınamaz mı?

Bir buluşun günlük dilde basit olarak nitelendirilmesi, hukuken patentlenemeyeceği anlamına gelmez. Patentte belirleyici olan SMK m.82 ve m.83 kapsamındaki şartlardır. Teknik çözüm yeni, sanayiye uygulanabilir ve ilgili uzman kişi açısından aşikâr değilse patent koruması mümkün olabilir. Bu şartlardan buluş basamağı karşılanmıyor ancak faydalı modelin diğer koşulları mevcutsa faydalı model seçeneği değerlendirilebilir.

2. Faydalı model almak için yenilik şart mı?

Evet. SMK m.142/1 gereğince yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik zorunludur. Buluş basamağının aranmaması, daha önce kamuya açıklanmış ve tekniğin bilinen durumuna dâhil olmuş çözümler için otomatik koruma alınabileceği anlamına gelmez. SMK m.142/2’deki yenilik değerlendirme kuralı da dikkate alınmalıdır.

3. Patent başvurusu faydalı model başvurusuna dönüştürülebilir mi?

Evet. SMK m.104, kanuni şartlar altında devam eden patent başvurusunun faydalı model başvurusuna, faydalı model başvurusunun ise patent başvurusuna dönüştürülmesini düzenler. Ancak başvuru türü, işlem aşaması, süreler ve dönüştürme koşulları önemlidir. Dönüştürülmüş başvurunun yeniden dönüştürülmesine ilişkin talepler işleme alınmaz. Konunun özel usulü patentten faydalı modele dönüşüm başlıklı makalede açıklanmaktadır.

4. Aynı buluş için hem patent hem faydalı model alınabilir mi?

SMK m.145/2, aynı kişiye veya halefine aynı buluş konusunda ve aynı koruma kapsamında birbirinden bağımsız birden fazla patent veya faydalı model ya da her iki belgenin birlikte verilmesini yasaklar. Bu hükmün uygulanmasında buluş konusu, istemler, koruma kapsamı ve hak sahipliği önem taşır. Ayrıntılı değerlendirme patent ve faydalı modelde çifte koruma başlıklı makalenin konusudur.

5. Faydalı model hakkı ihlal edilirse dava açılabilir mi?

Evet. Hukuken geçerli ve koruma kapsamında bulunan bir faydalı model hakkına yönelik izinsiz fiiller karşısında, SMK m.145 uyarınca uygulanabilir patent hükümleri çerçevesinde hukuki talepler ileri sürülebilir. Ancak önce faydalı modelin geçerliliği, hak sahibinin talep yetkisi ve karşı tarafın fiilinin koruma kapsamına girip girmediği incelenmelidir. Faydalı modele özgü uyuşmazlıklar faydalı model hakkına tecavüz davası başlıklı yazıda ele alınmaktadır.

6. Faydalı model her zaman patentten daha ucuz ve hızlı mıdır?

Hayır. Faydalı modelde patentteki ayrı inceleme raporu aşamasının bulunmaması işlem sayısını ve bazı maliyet kalemlerini azaltabilir. Bununla birlikte başvurunun teknik özellikleri, araştırma raporu, görüşler, değişiklikler, Kurum işlemleri ve yıllık ücretler toplam süre ve maliyeti etkiler. Kesin bir tutar veya tamamlanma süresi her başvuru için önceden garanti edilemez.

7. Buluş daha önce internette açıklanmışsa patent veya faydalı model alınabilir mi?

Önceki kamuya açıklamalar her iki koruma türünde yenilik bakımından önemlidir. Bununla birlikte SMK m.84, belirli kişiler ve belirli koşullar altında yapılan bazı açıklamaların patent veya faydalı model verilmesini etkilemeyeceğini düzenler. Bu istisna sınırsız bir açıklama serbestliği değildir. Açıklamanın kim tarafından, ne zaman ve hangi içerikle yapıldığı değerlendirilmelidir. Ayrıntılı koşullar buluşun açıklanması ve yeniliğe etkisi başlıklı makalede incelenmektedir.

Sonuç

Patent ile faydalı model arasındaki fark, üç temel noktada belirginleşir: koruma şartları, korunabilecek teknik konular ve koruma süresi. Patent için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartları birlikte aranırken faydalı modelde yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik esas alınır. Patent 20 yıl, faydalı model 10 yıl koruma sağlar. Bunun yanında faydalı model, usuller ve SMK m.142’de sayılan diğer teknik konular bakımından patentin yerini tutmaz.

Koruma tercihi yapılırken yalnızca başvurunun daha kolay, hızlı veya ekonomik olması değil; istemlerin kapsamı, önceki teknik, ürün veya usul niteliği, geçerlilik riski ve uzun vadeli koruma ihtiyacı değerlendirilmelidir. Geçerli bir faydalı modelin ihlale karşı hukuki koruma sağlayabilmesi de onu her buluş için uygun seçenek hâline getirmez.

Somut buluşun teknik niteliğine göre başvuru türünün belirlenmesi, mevcut belgelerin değerlendirilmesi ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin hukuki konularda patent hukuku danışmanlığı ve hukuki destek kapsamında değerlendirme yapılabilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer